Δημοσίευση: ’
Το όραμα της ενωμένης Ευρώπης δεν γεννήθηκε μέσα σε μία ημέρα ούτε υπήρξε αποτέλεσμα μιας μόνο πολιτικής απόφασης. Ήταν προϊόν ιστορικών τραυμάτων, πολέμων, οικονομικών αναγκών και μιας βαθιάς συνειδητοποίησης: ότι η Γηραιά Ήπειρος, για να επιβιώσει μετά τις καταστροφές του 20ού αιώνα, έπρεπε να εγκαταλείψει τη λογική της σύγκρουσης και να περάσει στη λογική της συνεργασίας.
Η ιδέα μιας ενωμένης Ευρώπης έχει παλαιότερες ρίζες, όμως απέκτησε πραγματική πολιτική δυναμική μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ήπειρος είχε βγει κατεστραμμένη από δύο παγκόσμιες συγκρούσεις μέσα σε λίγες δεκαετίες, με εκατομμύρια νεκρούς, διαλυμένες οικονομίες και βαθύ φόβο για μια νέα σύγκρουση ανάμεσα στα ευρωπαϊκά κράτη.
Σε αυτό το πλαίσιο, το βασικό ζητούμενο ήταν η δημιουργία ενός μηχανισμού που θα έκανε έναν νέο πόλεμο στην Ευρώπη όχι απλώς ανεπιθύμητο, αλλά πρακτικά αδύνατο. Η απάντηση ήρθε μέσα από την οικονομική συνεργασία, ιδίως ανάμεσα στη Γαλλία και τη Γερμανία, δύο χώρες που είχαν βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωπες στα πεδία των μαχών.
Κομβική στιγμή θεωρείται η 9η Μαΐου 1950, όταν ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ρομπέρ Σουμάνπαρουσίασε τη γνωστή Διακήρυξη Σουμάν. Η πρόταση προέβλεπε την κοινή διαχείριση της παραγωγής άνθρακα και χάλυβα της Γαλλίας και της Δυτικής Γερμανίας, δηλαδή των βασικών πρώτων υλών για την πολεμική βιομηχανία της εποχής.
Η ιδέα ήταν απλή αλλά επαναστατική: αν οι πρώτες ύλες του πολέμου περνούσαν σε κοινό έλεγχο, τότε η πολεμική σύγκρουση ανάμεσα στις δύο χώρες θα γινόταν ουσιαστικά αδύνατη. Γι’ αυτό και η 9η Μαΐουτιμάται σήμερα ως Ημέρα της Ευρώπης.
Το πρώτο μεγάλο θεσμικό βήμα έγινε το 1951, με τη Συνθήκη των Παρισίων και τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα. Ιδρυτικά μέλη ήταν η Γαλλία, η Δυτική Γερμανία, η Ιταλία, το Βέλγιο, η Ολλανδία και το Λουξεμβούργο. Οι έξι αυτές χώρες αποτέλεσαν τον αρχικό πυρήνα της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Ακολούθησε το 1957 η Συνθήκη της Ρώμης, με την οποία ιδρύθηκε η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα. Ο στόχος πλέον δεν ήταν μόνο η κοινή διαχείριση συγκεκριμένων τομέων, αλλά η δημιουργία μιας κοινής αγοράς, με σταδιακή κατάργηση των εμποδίων στο εμπόριο, στην κυκλοφορία προϊόντων, υπηρεσιών, κεφαλαίων και προσώπων.
Η ΕΟΚ αποτέλεσε τον βασικό πρόδρομο της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μέσα από αυτήν διαμορφώθηκε η λογική της κοινής οικονομικής πορείας, αλλά και η αντίληψη ότι η Ευρώπη μπορούσε να αποκτήσει κοινές πολιτικές, κοινά θεσμικά όργανα και κοινή διεθνή βαρύτητα.
Σημαντικό ορόσημο υπήρξε και το 1973, όταν πραγματοποιήθηκε η πρώτη μεγάλη διεύρυνση, με την ένταξη του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ιρλανδίας και της Δανίας. Η ευρωπαϊκή ενοποίηση έπαψε έτσι να αφορά μόνο τον αρχικό πυρήνα των έξι χωρών και άρχισε να αποκτά ευρύτερη γεωγραφική και πολιτική διάσταση.
Για την Ελλάδα, κομβική ημερομηνία είναι η 1η Ιανουαρίου 1981, όταν η χώρα έγινε το δέκατο μέλος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Η ένταξη της Ελλάδας θεωρήθηκε τότε στρατηγική επιλογή δημοκρατικής σταθερότητας, λίγα χρόνια μετά την πτώση της δικτατορίας και την αποκατάσταση της Δημοκρατίας.
Το επόμενο μεγάλο βήμα ήρθε το 1986, με την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, που έθεσε τις βάσεις για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Η Ευρώπη προχώρησε ακόμη περισσότερο προς την οικονομική ενοποίηση, προετοιμάζοντας το έδαφος για τη θεσμική της μετεξέλιξη.
Η μεγάλη τομή ήρθε το 1992, με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Με αυτήν γεννήθηκε επίσημα η Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ τέθηκαν οι βάσεις για την Οικονομική και Νομισματική Ένωση, την κοινή εξωτερική πολιτική και την ευρωπαϊκή ιθαγένεια.
Η δημιουργία του ευρώ αποτέλεσε ένα από τα πιο φιλόδοξα βήματα της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Το κοινό νόμισμα εισήχθη λογιστικά το 1999 και κυκλοφόρησε σε φυσική μορφή την 1η Ιανουαρίου 2002, αλλάζοντας την καθημερινότητα εκατομμυρίων Ευρωπαίων πολιτών.
Άλλο καθοριστικό ορόσημο υπήρξε η Συμφωνία Σένγκεν, που επέτρεψε την ελεύθερη μετακίνηση χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα μεταξύ πολλών ευρωπαϊκών χωρών. Η ελεύθερη κυκλοφορία έγινε ένα από τα πιο χειροπιαστά σύμβολα της ευρωπαϊκής ιδέας.
Το 2004 πραγματοποιήθηκε η μεγαλύτερη διεύρυνση στην ιστορία της Ένωσης, με την ένταξη δέκα νέων χωρών, κυρίως από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Ήταν η στιγμή που η Ευρώπη επιχείρησε να επουλώσει το ιστορικό τραύμα του Ψυχρού Πολέμου και της διαίρεσης ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση.
Ωστόσο, η πορεία της ευρωπαϊκής ενοποίησης δεν ήταν ποτέ γραμμική ούτε απαλλαγμένη από κρίσεις. Η οικονομική κρίση, η κρίση χρέους, το Brexit, η προσφυγική κρίση, η πανδημία, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η άνοδος ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων έθεσαν ξανά και ξανά υπό δοκιμασία το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.
Παρά τις δυσκολίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ένα από τα πιο φιλόδοξα πολιτικά εγχειρήματα της σύγχρονης ιστορίας. Ξεκίνησε ως σχέδιο ειρήνης ανάμεσα σε πρώην εχθρούς και εξελίχθηκε σε μια ένωση κρατών με κοινή αγορά, κοινό νόμισμα για μεγάλο μέρος των μελών της, κοινούς θεσμούς και κοινές πολιτικές.
Το όραμα της ενωμένης Ευρώπης ξεκίνησε ουσιαστικά από την ανάγκη να μην ξαναζήσει η ήπειρος την καταστροφή του πολέμου. Σήμερα, η πρόκληση είναι διαφορετική αλλά εξίσου κρίσιμη: να αποδείξει ότι μπορεί να παραμείνει ενωμένη, δημοκρατική, κοινωνικά δίκαιη και γεωπολιτικά ισχυρή σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.
Η Γηραιά Ήπειρος χτίστηκε πάνω στη μνήμη της καταστροφής, στην ανάγκη της συμφιλίωσης και στην πίστη ότι οι λαοί της μπορούν να συνυπάρξουν μέσα από κοινούς κανόνες. Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πότε ξεκίνησε το ευρωπαϊκό όραμα, αλλά αν η Ευρώπη μπορεί να το ανανεώσει για τον 21ο αιώνα.
ολες οι ειδησεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο Newpost.gr