Guardian – Ανάλυση: Τα ισραηλινά πλήγματα δεν σταμάτησαν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν –ίσως το επιτάχυναν

Τουλάχιστον 12 κορυφαίοι Ιρανοί πυρηνικοί επιστήμονες νεκροί, βασικά στρατιωτικά στελέχη εξουδετερωμένα και κρίσιμες εγκαταστάσεις χτυπημένες. Οι ισραηλινές επιθέσεις των τελευταίων ημερών έδωσαν μια εντυπωσιακή εικόνα επιχειρησιακής ακρίβειας και στρατηγικής τόλμης. Κι όμως, το ευρύ, κατακερματισμένο και βαθιά προστατευμένο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν επιβίωσε –και ίσως βγήκε πιο αποφασισμένο από ποτέ.

Μια νίκη-βιτρίνα χωρίς βάθος

Οι πρώτες ισραηλινές επιθέσεις καθυστέρησαν, σύμφωνα με στρατιωτικούς αξιωματούχους, τη δυνατότητα του Ιράν να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο κατά μερικούς μήνες.

Αν όμως οι εκτιμήσεις των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών είναι σωστές –ότι δηλαδή το Ιράν απέχει ακόμα και τρία χρόνια από το να μπορεί να παραδώσει λειτουργική βόμβα και δεν επιδιώκει ενεργά να το κάνει– τότε η καθυστέρηση αυτή είναι επιχειρησιακά και γεωπολιτικά αμελητέα.

Παρά τον πανηγυρικό τόνο του Μπενιαμίν Νετανιάχου, που δικαιολόγησε την εκστρατεία ως επιβεβλημένη προληπτική κίνηση, η πραγματικότητα είναι πιο πολύπλοκη.

Οι πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν –και ιδίως το άβατο Fordow– παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανέγγιχτες, θωρακισμένες βαθιά μέσα στο έδαφος, πέρα από την εμβέλεια των ισραηλινών όπλων.

Από την αποτροπή στη διέγερση

Αυτό που οι αεροπορικές επιδρομές ίσως πέτυχαν, είναι να μετατοπίσουν το εσωτερικό ιρανικό αφήγημα. Αν το κοινό αίσθημα παρέμενε μέχρι πρότινος αμφίθυμο ως προς την ανάγκη για στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα, σήμερα έχει ριζοσπαστικοποιηθεί.

«Ποτέ δεν έχω δει τόσο έντονη συζήτηση για πυρηνική στρατιωτική ικανότητα όσο τον τελευταίο ενάμιση χρόνο», δήλωσε ο Σίμα Σιν, πρώην επικεφαλής αναλυτής της Μοσάντ.

Το πλήγμα στη Γάζα, με τις εκατόμβες αμάχων, επηρεάζει και τη στάση των Ιρανών πολιτών που μέχρι πρότινος αντιπολιτεύονταν έντονα το δικό τους καθεστώς. Ο θυμός για τις ισραηλινές εντολές εκκένωσης και τους βομβαρδισμούς σε κατοικημένες περιοχές θολώνει τα εσωτερικά όρια και αναζωπυρώνει εθνικιστικά αντανακλαστικά, ακόμη και σε αντικαθεστωτικά στρώματα του πληθυσμού.

Η αδιέξοδη εμμονή στον βομβαρδισμό

Ο ιστορικός προσανατολισμός του Ισραήλ προς την «κινητική» αντιμετώπιση των ιρανικών πυρηνικών φιλοδοξιών συγκρούεται με τις ψυχρές πραγματικότητες της φυσικής και της στρατηγικής.

Οι πυρηνικές υποδομές του Ιράν, ιδιαίτερα το Fordow, είναι θαμμένες βαθιά σε βουνά και προστατευμένες πέρα από τις δυνατότητες συμβατικών ισραηλινών όπλων.

Η ρητορική περί πλήρους καταστροφής του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος δεν συνοδεύεται από τη δυνατότητα πραγματοποίησής της. Ο ίδιος ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του Ισραήλ, Tzachi Hanegbi, το αναγνώρισε:

«Δεν μπορούμε να το πετύχουμε μόνοι μας». Αντί γι’ αυτό, υπονόησε ότι ο στόχος πρέπει να είναι η δημιουργία των συνθηκών για μια αυστηρή συμφωνία υπό αμερικανική μεσολάβηση –παρά κάτι πιο θεαματικό.

Η στρατηγική Νετανιάχου: καταστροφή ή καθεστωτική αλλαγή;

Ο Νετανιάχου δεν έχει κρύψει την προτίμησή του για ένα τελικό χτύπημα –όχι μόνο κατά των υποδομών αλλά και κατά του ίδιου του καθεστώτος της Τεχεράνης. Στο ιδανικό του σενάριο, η πίεση των επιθέσεων θα οδηγήσει είτε σε εξαναγκαστική αλλαγή ηγεσίας είτε σε σύρσιμο του Ιράν στο τραπέζι μιας νέας, αυστηρότερης συμφωνίας.

Όμως όσο εντείνονται τα χτυπήματα, τόσο χάνεται το πολιτικό κεφάλαιο που χρειάζεται για να υπάρξει διεθνής συναίνεση. Οι εικόνες από τη Γάζα, οι καταγγελίες για εγκλήματα πολέμου και η αυξανόμενη ανοχή της Δύσης στην ισραηλινή επιθετικότητα ενισχύουν την πεποίθηση ότι το Ισραήλ δρα εκτός πλαισίου διεθνούς νομιμότητας.

Fordow: το αόρατο τείχος

Η αδυναμία να καταστραφεί το Fordow με αεροπορικά μέσα οδηγεί το Ισραήλ σε πιο περίπλοκα σενάρια: κυβερνοεπιθέσεις, επιχειρήσεις ειδικών δυνάμεων, καταστροφή των συστημάτων υποστήριξης. Οι επιθέσεις στις φυγοκεντρικές μηχανές της Νατάνζ και παλαιότερες επιχειρήσεις βαθιά στη Συρία δείχνουν πως οι δυνατότητες υπάρχουν – αλλά συνοδεύονται από υψηλό ρίσκο.

Η εμμονή με τον βομβαρδισμό δεν είναι απλώς τεχνικά αναποτελεσματική –μπορεί να αποβεί και στρατηγικά αυτοϋπονομευτική. Αν το Ιράν αποφασίσει ότι μόνο η κατοχή ενός πυρηνικού όπλου μπορεί να το προστατεύσει, τότε οι επιθέσεις αυτές ίσως να επιτάχυναν ακριβώς αυτό που ήθελαν να αποτρέψουν.

Το δίλημμα της Δύσης και ο παράγοντας Τραμπ

Η απουσία καθαρής στρατηγικής από τις ΗΠΑ και ο δισταγμός του Τραμπ να εμπλακεί αφήνει ένα επικίνδυνο κενό. Αν ο Λευκός Οίκος δεν επιλέξει είτε να διαμεσολαβήσει για μια αυστηρή συμφωνία είτε να στηρίξει ενεργά τις στρατιωτικές επιλογές του Ισραήλ, το αποτέλεσμα θα είναι μια στρατηγική ημιτελής –και ένα Ιράν πιο αποφασισμένο από ποτέ.

Ο καθηγητής Vali Nasr το συνοψίζει ωμά: «Η εμπιστοσύνη σε οποιαδήποτε ικανότητα συγκράτησης του Ισραήλ διαλύθηκε στα ερείπια της Γάζας».

Συμπέρασμα: Μια επιχείρηση χωρίς στρατηγικό βάθος

Οι ισραηλινές επιθέσεις είναι, χωρίς αμφιβολία, θεαματικές. Αλλά δεν κατάφεραν να σταματήσουν το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα –ούτε τις φιλοδοξίες που το υποκινούν. Και όσο δεν υπάρχει μια ρεαλιστική, μακροπρόθεσμη στρατηγική –βασισμένη σε διεθνή πίεση, επιθεωρήσεις και πολιτική λύση– τόσο πιο πιθανό είναι το Ισραήλ να πολεμά συνεχώς το ίδιο φάντασμα, σε έναν πόλεμο χωρίς τέλος.

• Ιράν
• Ισραήλ