Guardian – Έρευνα: Δύσκολες μέρες για την ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης στην ΕΕ – Τι συμβαίνει στην Ελλάδα

Η Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών για την Ευρώπη αναφέρει ότι αρκετές κυβερνήσεις επιτίθενται ή αποδυναμώνουν την ανεξαρτησία των Μέσων Ενημέρωσης, σύμφωνα με δημοσίευμα του Guardian.

Ο πλουραλισμός των Μέσων Ενημέρωσης σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ στραγγαλίζεται όλο και περισσότερο από την υψηλή συγκέντρωση ιδιοκτησίας, ακόμη και σε χώρες με παραδοσιακά ελεύθερες αγορές μέσων ενημέρωσης, σύμφωνα με έκθεση που καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ελευθερία του Τύπου καταρρέει σε όλο το μπλοκ.

Η έκθεση, η οποία συντάχθηκε από την Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών για την Ευρώπη (Liberties) με βάση το έργο 43 ομάδων ανθρωπίνων δικαιωμάτων από 21 χώρες, αναφέρει ότι αρκετές κυβερνήσεις της ΕΕ επιτίθενται στην ελευθερία του Τύπου ή αποδυναμώνουν την ανεξαρτησία και τη ρύθμιση των Μέσων Ενημέρωσης.

Μαζί με τους αδύναμους κανόνες διαφάνειας της ιδιοκτησίας, την αυξανόμενη κυβερνητική επιρροή στα δημόσια Μέσα Ενημέρωσης και τις απειλές κατά των δημοσιογράφων, η ελευθερία και ο πλουραλισμός των Μέσων Ενημέρωσης «δέχονται επίθεση σε ολόκληρη την ΕΕ, και σε ορισμένες περιπτώσεις πρόκειται για μια υπαρξιακή μάχη», ανέφερε.

«Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη», δήλωσε ο Τζόναθαν Ντέι, επικεφαλής συντάκτης της έκθεσης. «Οι προσπάθειες των κυβερνήσεων να αποδυναμώσουν το κράτος δικαίου και τους δημοκρατικούς θεσμούς ξεκινούν σχεδόν πάντα με την προσπάθεια να ελέγξουν το τοπίο των Μέσων Ενημέρωσης της χώρας τους».

Τα εμπόδια για ελεύθερα Μέσα Ενημέρωσης

Ο κ. Day δήλωσε ότι η προσπάθεια της ΕΕ να διασφαλίσει την ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης, μέσω της Ευρωπαϊκής Πράξης για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης (Emfa), «αντιμετωπίζει ήδη αντίσταση, ακόμη και πριν τεθεί πλήρως σε ισχύ. Το πόσο επιτυχώς θα εφαρμοστεί μπορεί να είναι καθοριστικό για την ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης σε ορισμένα κράτη-μέλη».

Η έκθεση ξεχώρισε την υπερβολική συγκέντρωση της ιδιοκτησίας των Μέσων Ενημέρωσης ως ιδιαίτερο πρόβλημα στην Κροατία, τη Γαλλία, την Ουγγαρία, τις Κάτω Χώρες, τη Σλοβενία, την Ισπανία και τη Σουηδία, με την ιδιοκτησία να συγκεντρώνεται συχνά στα χέρια λίγων υπερπλούσιων ατόμων.

Αυτό επιδεινώνεται από την ανεπαρκή διαφάνεια της ιδιοκτησίας των Μέσων Ενημέρωσης, ανέφερε η έκθεση, με πολλά κράτη μέλη να μην έχουν δημιουργήσει δημόσια προσβάσιμες βάσεις δεδομένων που απαιτούνται από τον Emfa, ο οποίος σχεδόν στο σύνολό του πρόκειται να τεθεί πλήρως σε ισχύ τον Αύγουστο.

Η δεσμευτική νομοθεσία έχει ως στόχο να εγγυηθεί την προστασία των δημοσιογράφων και των πηγών, την ανεξαρτησία των ρυθμιστικών φορέων και την πλήρη διαφάνεια της ιδιοκτησίας -αλλά πολλά κράτη-μέλη «δεν φαίνονται έτοιμα, αν όχι απρόθυμα, να την εφαρμόσουν πλήρως», αναφέρει η έκθεση.

Η Γαλλία αντιμετώπιζε «σημαντικές προκλήσεις πλουραλισμού των Μέσων Ενημέρωσης», ανέφερε η έκθεση, υπογραμμίζοντας την εξαγορά του ομίλου Hachette από τον Vincent Bolloré και την εγκατάσταση, σε αρκετούς από τους εκδοτικούς οίκους του, στελεχών που πρόσκεινται στις απόψεις του συντηρητικού δισεκατομμυριούχου.

Στην Ιταλία, η έκθεση σημείωσε τη σχεδιαζόμενη εξαγορά της AGI, ενός κορυφαίου πρακτορείου ειδήσεων, από τον όμιλο Angelucci, με επικεφαλής τον Antonio Angelucci, βουλευτή του ακροδεξιού κόμματος Lega, στον οποίο ανήκουν ήδη ιταλικές εφημερίδες όπως οι Il Giornale, Libero και Il Tempo.

Η Bonnier κατέχει το 43% όλων των συνδρομητικών πολυήμερων εφημερίδων στη Σουηδία, ενώ η Schibsted κατέχει άλλες 13, συμπεριλαμβανομένων των Aftonbladet και Svenska Dagbladet. Στις Κάτω Χώρες, η RTL Nederland και η Talpa Network κατέχουν πάνω από το 75% της τηλεοπτικής αγοράς.

Εν τω μεταξύ, στην ολλανδική αγορά διαδικτυακών Μέσων Ενημέρωσης κυριαρχούν οι ιστότοποι που ανήκουν στις εταιρείες DPG Media, Mediahuis και RTL Nederland -με την πρώτη να ανακοινώνει σχέδια στα τέλη του 2023 για την εξαγορά της δεύτερης, κίνηση που διερευνάται από την Αρχή καταναλωτών και αγορών.

Οι ανησυχίες για τον πλουραλισμό αυξάνονται επίσης στη Γερμανία, όπου πολλές τοπικές εφημερίδες, που πλήττονται από την ψηφιοποίηση και τη μείωση του αναγνωστικού κοινού, κλείνουν γραφεία. Σχεδόν οι μισοί από όλους τους εκδότες γερμανικών εφημερίδων έχουν μειώσει το προσωπικό σύνταξης και το 62% αναμένει περαιτέρω περικοπές.

Η κυβέρνηση Ορμπάν και η «εξαφάνιση» αντιπολιτευτικών φωνών

Η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας των Μέσων Ενημέρωσης -και η κρατική παρέμβαση σε αυτά- βρίσκονται στο αποκορύφωμά τους στην Ουγγαρία, όπου το Ίδρυμα Τύπου και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης Κεντρικής Ευρώπης (Kesma), το οποίο διοικείται από πιστούς του πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν, κατέχει αρκετές εκατοντάδες εταιρείες Μέσων Ενημέρωσης.

Οι ολιγάρχες που πρόσκεινται στον Όρμπαν άρχισαν να αγοράζουν μεγάλα Μέσα Ενημέρωσης το 2010 και στη συνέχεια τα «δώρισαν» στο Kesma, το οποίο από το 2018 λειτουργεί ως «ένας συγκεντρωτικός, φιλοκυβερνητικός όμιλος μέσων ενημέρωσης» που βασίζεται σε κρατικές διαφημίσεις για χρηματοδότηση, αναφέρει η έκθεση.

Η Ελλάδα και η αδιαφανής κατανομή διαφήμισης

Πέρα από την Ουγγαρία, οι κυβερνήσεις ασκούν επίσης επιρροή στα εθνικά Μέσα Ενημέρωσης μέσω της αδιαφανούς κατανομής κρατικών διαφημιστικών κονδυλίων, ή ευνοώντας φιλικά προς την κυβέρνηση Μέσα Ενημέρωσης, στη Βουλγαρία, την Κροατία, την Ελλάδα, τη Μάλτα, τη Σλοβενία και την Ισπανία, σύμφωνα με την έκθεση.

Η έκθεση ανέφερε ότι τα δημόσια Μέσα Ενημέρωσης είναι «πλήρως αιχμάλωτα κυβερνητικά φερέφωνα» στην Ουγγαρία και ότι προς τα εκεί οδεύουν στη Σλοβακία, όπου οι νέοι νόμοι έχουν καταργήσει τις εγγυήσεις για την ανεξαρτησία της σύνταξης. Τα δημόσια Μέσα Ενημέρωσης είναι επίσης ευάλωτα στην Κροατία, την Ελλάδα, τη Βουλγαρία και την Ιταλία, αναφέρει η έκθεση.

Η έκθεση διαπίστωσε επίσης ότι οι δημοσιογράφοι παραμένουν ευάλωτοι στη ρητορική μίσους και στις σωματικές επιθέσεις, καθώς έχουν υποστεί αστυνομική βία το 2024 στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ουγγαρία και την Ισπανία. Σε ορισμένες χώρες, οι γυναίκες δημοσιογράφοι στοχοποιήθηκαν δυσανάλογα.

Η έκθεση ανέφερε ότι οι καταχρηστικές αγωγές Slapp (στρατηγικές αγωγές κατά της δημόσιας συμμετοχής) αποτελούν «δυνητικά υπαρξιακή απειλή» σε τουλάχιστον δώδεκα χώρες της ΕΕ, με τον πρωθυπουργό της Σλοβακίας, Ρόμπερτ Φίκο, να υποκινεί μία υπόθεση Slapp κατά δημοσιογράφου.

Δημόσιοι υπάλληλοι είχαν επίσης παρεμποδίσει το έργο των δημοσιογράφων αντιστεκόμενοι ή απορρίπτοντας ευθέως τα αιτήματα για την ελευθερία της πληροφόρησης σε αρκετές χώρες, όπως η Βουλγαρία, η Γερμανία, η Ελλάδα, η Μάλτα, οι Κάτω Χώρες και η Ισπανία, αναφέρει η έκθεση.

• 174 Guardian
• ελευθερία
• μέσα ενημέρωσης