Η Ισλαμική Καλλιγραφία στο Μουσείο Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης

Στον κόσμο της Μέσης Ανατολής, η τέχνη της γραφής είναι η ανώτερη μορφή καλλιτεχνικής δημιουργίας και ο θαυμασμός προς αυτήν παραμένει αδιάλειπτος από τον 7ο αιώνα μέχρι σήμερα, καθιστώντας την ως μία θεμελιώδη έκφραση της ισλαμικής τέχνης και αισθητικής. Η πρώτη εμφάνιση της ισλαμικής καλλιγραφίας τοποθετείται στις τελευταίες δεκαετίες του 7ου αιώνα και από τότε συνεχίζει να ακμάζει και να εξελίσσεται, υιοθετώντας διαφορετικούς τύπους, όπως τα κουφικά, τα θούλουθ και τα νασταλίκ. Η ισλαμική καλλιγραφία απαντάται σε μια πληθώρα υλικών, διαφορετικών κάθε φορά διαστάσεων Άλλοτε σε χαρτί και ύφασμα και άλλοτε σε κεραμικά και χάλκινα αντικείμενα. Με καλλιγραφική γραφή φιλοτεχνούνται θρησκευτικά κείμενα, ποιήματα, ευχετικές επιγραφές και αυτές που εξυμνούν τις δράσεις αξιωματούχων.

Ποίημα του Χάφεζ Σιραζί (1315 – 1390) σε γραφή νάσταλικ
Καλλιγράφος: Μοτζταμπά Σαμπζέ
Διακόσμηση χειρογράφου: Σαΐντ Νοστρατί
Χαρτί, μελάνι

Η έκθεση «Ισλαμική Καλλιγραφία. Η Τέχνη της Ιρανικής Γραφής» που συνδιοργανώνουν το Μουσείο Μπενάκη και το Μορφωτικό Κέντρο της Πρεσβείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν επιδιώκει αφενός την εξοικείωση των επισκεπτών με την εξέλιξη και το ρόλο της καλλιγραφίας στον ισλαμικό κόσμο και αφετέρου τη γνωριμία με τη σύγχρονη ιρανική καλλιγραφική δημιουργία.

Κεραμική κανάτα με ψευδοεπιγραφική διακόσμηση
Ιράν, τέλη 12ου –αρχές 13ου αιώνα
Κληροδότημα Μαρίας-Μαγδαληνής Κούστα
Μουσείο Μπενάκη, 38406

Το πρώτο της τμήμα είναι αφιερωμένο στην ιστορία της καλλιγραφίας από τον 9ο έως τον 19ο αιώνα, μέσα από βιβλία και ενεπίγραφα αντικείμενα της συλλογής του Μουσείου Μπενάκη , καθώς και χειρόγραφα της Εθνικής Βιβλιοθήκης, που παρουσιάζονται για πρώτη φορά.   

Ποίημα του Σααντί Σιραζί (1210 – 1291/1292) σε γραφή νάσταλικ
Καλλιγράφος: Μοτζταμπά Σαμπζέ
Διακόσμηση χειρογράφου: Χαμντολάχ Καττάλ
Χαρτί, μελάνι

Το δεύτερο τμήμα της εστιάζει στην τέχνη της σύγχρονης καλλιγραφίας μέσα από τα έργα του Ιρανού καλλιγράφου Μουσταμπά Σαμπζέ, ο οποίος εκθέτει έργα με ποιητικό και θρησκευτικό περιεχόμενο για πρώτη φορά στην Ελλάδα, παρέχοντας την ευκαιρία στους επισκέπτες να γνωρίσουν μία σημαντική πτυχή της σύγχρονης τέχνης της Μέσης Ανατολής. Ο Μουσταμπά Σαμπζέ δημιουργεί καλλιγραφικούς χαρακτήρες με πλατιές καμπύλες, χρησιμοποιώντας συχνά επιχρύσωση και φωτεινά χρώματα. Επίσης, συχνή είναι και η διακόσμηση των έργων του με φυτικά μοτίβα που άλλοτε πλαισιώνουν τις επιγραφές και άλλοτε λειτουργούν ως βάθος. Στα έργα του αναδεικνύεται η ιρανική καλλιγραφική παραγωγή και ιδιαίτερα η ρέουσα γραφή νασταλίκ. Η γραφή αυτή άκμασε στον Ιράν τον 16ο αιώνα και είχε σχεδιαστεί για να την καταγραφή της εκφοράς της περσικής γλώσσας τόσο στην  ποιητική παραγωγή όσο και σε διοικητικά κείμενα.

Ορειχάλκινο μελανοδοχείο και καλαμοθήκη με ένθετη διακόσμηση από ασήμι, έργο του Μιράκ Χουσαΐν Γιαζντί.
Στο σώμα φέρει επιγραφικό διάκοσμο σε γραφή νάσταλικ.
Ιράν, Ταμπρίζ, αρχές 16ου αι.
Μουσείο Μπενάκη, 13172

Ο κομβικός χαρακτήρας της καλλιγραφίας εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να επηρεάζει την καλλιτεχνική παραγωγή του ισλαμικού κόσμου, αποτελώντας μέσο έκφρασης και έμπνευσης για σύγχρονους καλλιτέχνες, οι οποίοι λαμβάνοντας παραδοσιακή καλλιγραφική εκπαίδευση δημιουργούν καλλιγραφικά κείμενα με κλασικές αισθητικές αξίες.

«Ισλαμική Καλλιγραφία. Η Τέχνη της Ιρανικής Γραφής», Μουσείο Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης, Ασωμάτων 22 & Διπύλου 12, τηλ. 210 3251311, Διάρκεια έκθεσης: Έως 1η Ιουλίου. Ωράριο Λειτουργίας: Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή 10:00 – 18:00, Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη κλειστά. Ξεναγήσεις:  Πέμπτη,17/5, 24/5 & 21/6/2018 στις 16:00 και Σάββατο, 12/5, 2/6, 16/6  & 30/6/2018 στις 11:00.  Η συμμετοχή στις ξεναγήσεις δεν επιβαρύνει το εισιτήριο εισόδου στο μουσείο €9, €7.  Για κράτηση θέσεων: τηλ. 210 3251314 .

Επίδειξη καλλιγραφίας από τον Μουσταμπά Σαμπζέ
Ο Μουσταμπά Σαμπζέ ολοκλήρωσε τις καλλιγραφικές του σπουδές και έλαβε τον διδακτορικό του τίτλο από τη Σχολή Καλλιγραφίας του Εσφαράγιεν και στο πλαίσιο της έκθεσης θα πραγματοποιήσει, σε συνεργασία με τη μικρογράφο Φατεμέ Κεϊκαβουσί, επίδειξη καλλιγραφίας.

Οι ημερομηνίες πραγματοποίησης της δράσης θα ανακοινωθούν σύντομα, όταν οριστικοποιηθεί ο χρόνος μετάβασής τους στην Ελλάδα.

Ξυλόγλυπτη πλάκα διακοσμημένο με γεωμετρική γραφή
Στο όνομα του Θεού του φιλεύσπλαχνου, του ελεήμονος
Πιθανόν από το Ιράν, 15ου αιώνα
Ύ. 14 εκ
Μουσείο Μπενάκη, 9245

• Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης