Haig Yazdjian στο Theatre of the NO: Mια βραδιά όπου η Ανατολή συναντά τη Δύση — Συνθέσεις λιτές στη δομή αλλά απαιτητικές σε βάθος

Ο Haig Yazdjian ανεβαίνει απόψε στη σκηνή του Theatre of the NO για μια συναυλία-εμπειρία: ένα set που δεν αντιμετωπίζει τη μουσική ως «σειρά τραγουδιών», αλλά ως δραματουργία χωρίς λόγια, με στάσεις και κορυφώσεις. Γεννημένος στη Συρία, με αρμενικές ρίζες και πολυετή δράση στην Ελλάδα, ο Yazdjian έχει χαράξει μια ξεχωριστή διαδρομή που γεφυρώνει οργανικά την παράδοση και το σύγχρονο ηχητικό τοπίο — χωρίς εντυπωσιοθηρία, με έμφαση στην αλήθεια της φράσης και στη σιωπή που δίνει νόημα στη νότα.

Στο σημερινό κουιντέτο τον πλαισιώνουν οι Γιώργος Κοντογιάννης (λύρα), Τάσος Πούλιος (κανονάκι), Γιάννης Κυριμκυρίδης (πλήκτρα) και Θάνος Χατζηαναγνώστου (τύμπανα). «Δεν υπάρχει σολίστας — υπάρχει συνομιλία», λέει ο ίδιος. Νέες, ακυκλοφόρητες συνθέσεις θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά, πιο «λιτές στη δομή αλλά απαιτητικές σε βάθος», όπως σημειώνει — ένα βήμα ωριμότητας όπου «δύο νότες και μια παύση» αρκούν για να στηρίξουν ένα θέμα.

Παρακάτω, ο Haig μιλά για το πώς στήνει ένα set ώστε να λειτουργεί σαν κοινός χώρος χωρίς σύνορα, για τη σχέση του με την παράδοση στην ψηφιακή εποχη, για τον αυτοσχεδιασμό ως ρίσκο (και όχι τέχνασμα), αλλά και για τους δίσκους-πυξίδες ενός νέου ουτίστα.

Συνέντευξη — Haig Yazdjian

Πώς «στήνεται» το set σας για το Theatre of the NO; Τι εικόνα θέλετε να πάρει ο κόσμος φεύγοντας;
Το set μας δεν το βλέπω σαν σειρά τραγουδιών, αλλά σαν μια διαδρομή με σταθμούς. Ξεκινάμε από κομμάτια που λειτουργούν σαν κάλεσμα — πιο εσωστρεφή, πιο ατμοσφαιρικά — και σταδιακά περνάμε σε πιο ρυθμικά και εξωστρεφή. Θέλω ο κόσμος να φύγει όχι μόνο με ένα ωραίο άκουσμα, αλλά με ένα αίσθημα συνάντησης: ότι βρέθηκε για λίγο σε έναν κοινό χώρο, χωρίς ταμπέλες, όπου η Ανατολή και η Δύση, το παλιό και το νέο, συνομιλούν φυσικά. Αν φύγουν και σκεφτούν «δεν ήξερα ότι αυτό μπορεί να με αγγίξει έτσι», τότε έχουμε πετύχει κάτι.

Θα ακούσουμε νέες, ακυκλοφόρητες συνθέσεις. Τι νέο φέρνουν στον ήχο σας σε σχέση με τη μέχρι τώρα δισκογραφία;
Οι νέες συνθέσεις είναι πιο λιτές σε δομή αλλά πιο απαιτητικές σε βάθος. Δεν κυνηγούν την εντύπωση, αλλά την ωριμότητα. Με τα χρόνια νιώθω ότι αφήνω περισσότερο χώρο στη μουσική να «απαντήσει» μόνη της, χωρίς να την γεμίζω. Σε σχέση με τους παλιότερους δίσκους, όπου η έκφραση ήταν πιο άμεση και έντονη, τώρα με ενδιαφέρει η ισορροπία: πώς ένα θέμα μπορεί να σταθεί με δύο νότες και μια παύση. Είναι ένας άλλος τρόπος έντασης.

Το σημερινό κουιντέτο (λύρα, κανονάκι, πλήκτρα, τύμπανα): ποια «φωνή» φέρνει ο καθένας και πώς δένει το συνολικό ηχόχρωμα;
Η λύρα του Γιώργου δίνει τη μελωδική δραματικότητα, το ανθρώπινο κλάμα. Το κανονάκι του Τάσου προσθέτει τη διαύγεια της παράδοσης, είναι σαν οριζόντια γραφή μέσα στον ήχο. Ο Γιάννης στα πλήκτρα φέρνει τον σύγχρονο χώρο – δημιουργεί ατμόσφαιρες, απλώνει τοπίο. Ο Θάνος με τα τύμπανα κρατά τον παλμό αλλά όχι με επιβολή∙ παίζει με οξυδέρκεια, αφήνοντας τη μουσική να αναπνέει. Το δέσιμο προκύπτει επειδή όλοι ακούμε πρώτα και μετά παίζουμε. Δεν υπάρχει «σολίστας» – υπάρχει συνομιλία.

Γεννηθήκατε στη Συρία, με αρμενικές ρίζες, και δημιουργείτε στην Ελλάδα εδώ και δεκαετίες. Πώς συνομιλούν σήμερα μέσα σας αυτές οι ταυτότητες;
Μεγάλωσα σε μια κουλτούρα όπου οι ταυτότητες δεν ήταν διαχωρισμός αλλά μνήμη. Η Συρία μου έδωσε τη γη, η Αρμενία τον πόνο και η Ελλάδα τη γλώσσα που μπόρεσα να εξελιχθώ καλλιτεχνικά. Δεν τις σκέφτομαι ως σημαίες – είναι τρεις διαφορετικοί τρόποι να νιώθω τον κόσμο. Όταν παίζω, κάποιες φορές βγαίνει μια αραβική μελωδία χωρίς να το επιδιώκω, άλλες φορές μια βυζαντινή σκιά. Είναι σαν οικογένεια μέσα μου: δεν χρειάζεται να μιλούν, αναγνωρίζονται.

Το ούτι για εσάς είναι και μελωδικό και ρυθμικό εργαλείο. Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στη δεξιοτεχνία και τη λιτότητα;
Το ούτι μπορεί να γίνει πολύ εντυπωσιακό όργανο, αλλά αν δεν του βάλεις μέτρο, σε παρασύρει. Πιστεύω ότι η δύναμή του δεν είναι τα γρήγορα περάσματα, αλλά η δυνατότητα να πει μια ιστορία. Κρατάω πάντα στον νου ότι κάθε νότα πρέπει να έχει λόγο ύπαρξης. Η δεξιοτεχνία είναι εργαλείο, όχι αυτοσκοπός. Προτιμώ μια φράση που «ζει» παρά δέκα που δείχνουν τι μπορώ να κάνω.

Αν κοιτάξετε τη διαδρομή από τα πρώτα άλμπουμ μέχρι σήμερα, ποιο είναι το νήμα που ενώνει την πορεία σας;
Νομίζω ένα βασικό νήμα είναι η ανάγκη να μεταφέρω αλήθεια, χωρίς να την ωραιοποιώ. Από τις πρώτες ηχογραφήσεις μέχρι τις σημερινές συναυλίες, ποτέ δεν ήθελα να «χαϊδέψω» το αυτί. Πάντα με ενδιέφερε η συγκίνηση που γεννιέται χωρίς να την προβλέπεις. Στην πορεία αλλάζουν τα εργαλεία, αλλά η πρόθεση μένει: να μιλήσει η μουσική εκεί όπου οι λέξεις δεν φτάνουν.

Έχετε συνεργαστεί με καλλιτέχνες από διαφορετικούς κόσμους. Ποια συνεργασία σάς μετακίνησε περισσότερο και γιατί;
Με τη Loreena McKennitt ένιωσα τι σημαίνει να ταξιδεύεις χωρίς να αλλάζεις τόπο. Έχει τη σπάνια ικανότητα να δημιουργεί χώρους μέσα στη μουσική, σαν να ανοίγει παράθυρα σε άλλες εποχές. Μαζί της κατάλαβα ότι δεν χρειάζεται να εξηγείς την καταγωγή σου· αρκεί να την κουβαλάς. Ήταν μια συνεργασία γεμάτη ατμόσφαιρα και σιωπηλή κατανόηση.
Με τον Νίκο Ξυδάκη, στην αρχή της πορείας μου στην Ελλάδα, έμαθα τι σημαίνει λόγος μέσα στον ήχο. Ο Ξυδάκης δεν γράφει απλώς τραγούδια· δημιουργεί κόσμους με ιστορίες και βάθος. Από εκείνον έμαθα τη δύναμη της φράσης – πως κάθε νότα πρέπει να έχει λόγο ύπαρξης. Αυτοί οι δύο, διαφορετικοί σε γλώσσα αλλά ίδιοι σε αλήθεια, μου θύμισαν ότι η μουσική δεν είναι είδος, είναι τρόπος να υπάρχεις.

Σας εκφράζει ο όρος world music ή θεωρείτε ότι περιορίζει μια ζωντανή, εξελισσόμενη γλώσσα;
Ο όρος world music μπήκε κυρίως για τα ράφια, όχι για τις ψυχές. Από τη μια, σε φέρνει κοντά με ανθρώπους που δεν θα σε ανακάλυπταν αλλιώς. Από την άλλη, δημιουργεί την ψευδαίσθηση ενός «εξωτισμού», σαν να είσαι κάτι ξένο. Εγώ δεν νιώθω ότι παίζω μουσική του κόσμου. Νιώθω ότι παίζω τη δική μου μουσική, με όσα κουβαλάω μέσα μου. Αν η μουσική είναι ζωντανή, αλλάζει κάθε φορά. Δεν χωράει σε κουτί.

Ο αυτοσχεδιασμός είναι κεντρικός στα live σας. Ποιο είναι το «μυστικό» ώστε να παραμένει ζωντανός χωρίς να γίνεται επίδειξη;
Ο αυτοσχεδιασμός είναι ρίσκο, όχι τέχνασμα. Το μυστικό είναι να μπεις χωρίς να ξέρεις πού θα πας – αλλιώς απλώς επαναλαμβάνεις σχήματα. Πρέπει να ακούς τους άλλους μουσικούς και το κοινό, όχι μόνο τον εαυτό σου. Όταν αυτοσχεδιάζουμε με το κουιντέτο, δεν λέμε «τώρα παίζω εγώ, μετά εσύ». Αφήνουμε τον ήχο να οδηγήσει. Αν γίνει για εντύπωση, πεθαίνει. Αν γίνει για εύρεση, ζει.

Πώς χτίζετε τη δραματουργία μιας συναυλίας όταν συνυπάρχουν ανατολικές κλίμακες, πολυρυθμίες και ηλεκτρικές/σύγχρονες υφές;
Τη συναυλία τη σκέφτομαι σαν παράσταση χωρίς λόγια. Χρειάζεται σιωπή, χρειάζεται ένταση, χρειάζεται κλιμάκωση. Δεν μας απασχολεί αν ένα κομμάτι είναι παραδοσιακό ή ηλεκτρικό — μας νοιάζει αν εξυπηρετεί την αφήγηση. Τα διαφορετικά στοιχεία δεν τα «ανακατεύουμε» για εντύπωση. Τα αφήνουμε να συναντηθούν φυσικά.

Μιλάτε συχνά για την παράδοση ως «ζωντανή δύναμη». Πώς την κρατάμε ενεργή χωρίς να τη μουσειοποιούμε — ειδικά στην ψηφιακή εποχή;
Η παράδοση, αν την αντιμετωπίσεις σαν κάτι ιερό που δεν πρέπει να αγγίξεις, νεκρώνει. Δεν χρειάζεται προστασία, χρειάζεται συμμετοχή. Κάθε γενιά της δίνει τη δική της πνοή, και αυτό είναι το πιο ελπιδοφόρο στοιχείο σήμερα: οι νέοι μουσικοί την προσεγγίζουν με σεβασμό αλλά και φαντασία. Δεν προσπαθούν να την «αντιγράψουν», την κάνουν δική τους. Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει, αρκεί να υπάρχει ψυχή πίσω από τον ήχο. Η παράδοση μένει ζωντανή όταν συνεχίζει να μιλάει στη ζωή του σήμερα. Όχι ως ανάμνηση, αλλά ως παρόν.

Τι σημαίνει σήμερα «ανατολική Μεσόγειος» ως ήχος; Γεωγραφία, αισθητική ή ένας τρόπος να αφηγείσαι μετακινήσεις και μνήμη;
Για μένα είναι μνήμη και μετακίνηση. Δεν είναι μόνο γεωγραφία. Είναι λιμάνια, πρόσφυγες, γλώσσες που αλλάζουν στόμα και επιβιώνουν. Η ανατολική Μεσόγειος έχει έναν ήχο που κλαίει χωρίς να καταρρέει και χαίρεται χωρίς να κραυγάζει. Είναι η χαρμολύπη. Δεν ξέρω αν είναι μουσικό ρεύμα. Είναι τρόπος να κουβαλάς την ιστορία σου μέσα σε μια νότα.

Πώς έχει αλλάξει το ελληνικό κοινό που σας ακούει από τα ’90s μέχρι σήμερα;
Τη δεκαετία του ’90 ο κόσμος ερχόταν περισσότερο με διάθεση «ανακάλυψης». Ήταν η εποχή του «καινούριου ήχου». Τώρα έρχεται για «συνάντηση». Το κοινό σήμερα είναι πιο ανοιχτό στην εμπειρία της μουσικής. Ακούει προσεκτικά, αφήνεται στη στιγμή και απολαμβάνει τις λεπτομέρειες που κάνουν τη συναυλία μοναδική. Το κοινό πλέον δεν φοβάται την παύση, τη σιωπή. Αυτό είναι μεγάλο δώρο για έναν μουσικό.

Δουλεύετε με νέους μουσικούς. Ποια είναι η βασική συμβουλή σας για να βρουν προσωπική φωνή χωρίς μιμητισμό;
Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη μέθοδος ή ένας μοναδικός δρόμος για να βρει κάποιος τη δική του φωνή. Το σημαντικό είναι να ψάχνει, να πειραματίζεται και να δοκιμάζει διαφορετικά πράγματα, χωρίς να εγκλωβίζεται στους δρόμους άλλων μόνο επειδή τους θαυμάζει. Η προσωπική φωνή προκύπτει μέσα από τη δική του εμπειρία, τις επιλογές του και την ειλικρινή επαφή με τη μουσική και όχι από το να αντιγράφει κάποιον άλλον. Χρειάζεται θάρρος και υπομονή, αλλά πάνω από όλα, χρειάζεται θάρρος να μην είσαι τέλειος.

Αν προτείνατε 3 δίσκους/πηγές σε έναν νέο ουτίστα, ποιοι θα ήταν και γιατί;
– Munir Bashir – The Art of the Oud: για να μάθει τι σημαίνει ελευθερία μέσα στη φόρμα.
– Ara Dinkjian – An Armenian in America: για να καταλάβει πως ο πόνος μπορεί να γίνει ποίηση.
– Anouar Brahem – Barzakh: για την απλότητα και το βάθος του.
Και επιπλέον, θα του έλεγα: άκου και σιωπή. Η σιωπή είναι ο τέταρτος δίσκος.

Ποια είναι η χημεία του σημερινού κουιντέτου; Υπάρχουν μικρές «τελετουργίες» πριν τη σκηνή;
Η χημεία μας είναι βαθύτερη από τις νότες – προέρχεται από εμπιστοσύνη. Δεν μετράμε μόνο ρυθμούς, μετράμε και βλέμματα. Πριν βγούμε στη σκηνή, δεν κάνουμε μεγάλα λόγια. Και επίσης δεν λέμε «καλή επιτυχία». Λέμε: «Καλή ακρόαση».

Το Theatre of the NO είναι ένας υβριδικός χώρος μουσικής–θεάτρου. Τι διαφορετικό νιώθετε ως περφόρμερ εδώ, σε σχέση με μια αμιγώς μουσική σκηνή;
Οι θεατρικοί χώροι έχουν μια ενέργεια που δεν σε αφήνει να σταθείς επιφανειακά. Στο Theatre of the NO νιώθω πως το κοινό έρχεται με πρόθεση να ακούσει μια ιστορία, όχι απλώς να περάσει καλά. Αυτό μου δίνει ευθύνη αλλά και ελευθερία. Δεν παίζεις για να γεμίσεις χώρο, παίζεις για να δημιουργήσεις χώρο.

Μετά από αυτή τη βραδιά, τι να περιμένουμε: ηχογραφήσεις, νέες συνεργασίες, περιοδείες;
Μετά από κάθε live πάντα γεννιούνται νέες ιδέες. Αυτή τη στιγμή δουλεύουμε σε καινούριες συνθέσεις με το κουιντέτο και παράλληλα ανοίγουμε δρόμους για συνεργασίες με μουσικούς που εκτιμώ πολύ. Δεν βιάζομαι να τα καταγράψω όλα σε δίσκο – προτιμώ να αφήνω τη μουσική να εξελίσσεται φυσικά μέσα από τις ζωντανές εμπειρίες και τις συνθήκες που προκύπτουν.

Κλείνοντας: μια φράση-ευχή για το live στο Theatre of the NO.
Εύχομαι το κοινό να μπει μαζί μας σε αυτόν τον μικρό κόσμο μουσικής που δημιουργούμε επί σκηνής και να φύγει με κάτι δικό του· μια στιγμή, ένα συναίσθημα, μια ανάσα που θα μείνει στο μυαλό και στην καρδιά, ακόμα κι αν δεν μπορεί να την περιγράψει με λόγια.

Info — Haig Yazdjian Quintet @ Theatre of the NO

Πότε: Σάββατο 18 Οκτωβρίου, 22:30
Πού: Theatre of the NO — Κωνσταντίνου Παλαιολόγου 3, Αθήνα (απέναντι από το Δημαρχείο)
Εισιτήριο: 15€ • Προπώληση: more.com
Line-up: Haig Yazdjian (ούτι), Γιώργος Κοντογιάννης (λύρα), Τάσος Πούλιος (κανονάκι), Γιάννης Κυριμκυρίδης (πλήκτρα), Θάνος Χατζηαναγνώστου (τύμπανα)
Credits: Σχεδιασμός αφίσας: Σωτηρία Μπράμου · Δημόσιες Σχέσεις & Επικοινωνία: Ελευθερία Σακαρέλη
Extra: Μπαρ σε προσιτές τιμές (μπύρα 4€, ποτό 6–8€).
Site/Social: Theatre of the NO — Facebook | Instagram

• Haig Yazdjian
• Theatre of the NO
• Γιάννης Κυριμκυρίδης
• Γιώργος Κοντογιάννης
• Θάνος Χατζηαναγνώστου
• συνθέσεις
• Τάσος Πούλιος