Η Διώρυγα του Παναμά, η Γροιλανδία και το Manifest Destiny του Τραμπ

Ο εκλεγμένος πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ φέρνει στο προσκήνιο μια σειρά από προτάσεις που προκαλούν αίσθηση και συζήτηση. Από την ιδέα της απόκτησης της Γροιλανδίας έως την αναβίωση ενδιαφέροντος για τη Διώρυγα του Παναμά, οι κινήσεις του φέρουν έντονο εθνικιστικό χαρακτήρα, θυμίζοντας το δόγμα του 19ου αιώνα του “Manifest Destiny“ – την πίστη στο θείο δικαίωμα της αμερικανικής επέκτασης.

Η «Αμερική Πρώτα» στην εξωτερική πολιτική

Κατά τη διάρκεια πρόσφατης ομιλίας του στην Αριζόνα, ο Τραμπ προειδοποίησε τον Παναμά ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να διεκδικήσουν εκ νέου τη Διώρυγα, αν τα τέλη για τα αμερικανικά πλοία δεν μειωθούν. «Σας παρακαλούμε να λειτουργήσετε αναλόγως», ανέφερε με έντονο ύφος, αφήνοντας ανοιχτή την πιθανότητα για οικονομικές ή ακόμα και γεωπολιτικές πιέσεις.

Η προκλητική αυτή δήλωση έρχεται να προστεθεί στην επιθυμία του Τραμπ να αποκτήσει τη Γροιλανδία, την οποία χαρακτήρισε «απόλυτη αναγκαιότητα» για σκοπούς εθνικής ασφάλειας. Παράλληλα, τα σχέδιά του να αντιμετωπίσει τα μεξικανικά καρτέλ ως ξένες τρομοκρατικές οργανώσεις ανοίγουν το δρόμο για στρατιωτικές ενέργειες, προκαλώντας ανησυχία για πιθανή παραβίαση της κυριαρχίας του Μεξικού.

Η Διώρυγα του Παναμά

Η διώρυγα του Παναμά, ένα ζωτικό έργο που κατασκευάστηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες στις αρχές του 20ού αιώνα, παραδόθηκε στον Παναμά το 1999, βάσει συνθήκης που είχε υπογράψει ο Τζίμι Κάρτερ. Παρά τη μεταβίβαση της ιδιοκτησίας, ο Τραμπ περιέγραψε τη διώρυγα ως «ζωτικό εθνικό περιουσιακό στοιχείο» και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο διεκδίκησης, εάν ο Παναμάς δεν συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις του.

Ο πρόεδρος του Παναμά, José Raúl Mulino, απάντησε με κατηγορηματική δήλωση: «Κάθε τετραγωνικό μέτρο της διώρυγας ανήκει στον Παναμά και θα συνεχίσει να ανήκει στον Παναμά», αναφέροντας ότι η κυριότητα της διώρυγας «δεν είναι διαπραγματεύσιμη».

Η στρατηγική του Τραμπ συνδυάζει ρητορικές ακροβασίες και πραγματική διπλωματία, με στόχο να ενεργοποιήσει τη βάση των υποστηρικτών του και να προωθήσει μια ατζέντα «Αμερικής Πρώτα». Η αναβίωση της συζήτησης για την επέκταση της αμερικανικής ισχύος μέσω της διεκδίκησης εδαφών και στρατηγικών σημείων, όπως η Γροιλανδία και η Διώρυγα του Παναμά, δημιουργεί εντάσεις σε διεθνές επίπεδο, ενώ ενισχύει το αφήγημα της κυριαρχίας των ΗΠΑ.

Με τον Τραμπ, οι διαφορές ανάμεσα στη ρητορική και στις πραγματικές προθέσεις είναι συχνά δυσδιάκριτες. Οι δηλώσεις του για τη Διώρυγα του Παναμά, τη Γροιλανδία και τη δράση κατά των καρτέλ δεν είναι απλώς λόγια, αλλά πιθανές ενδείξεις για το πώς σκοπεύει να χρησιμοποιήσει την εξουσία του. Είτε πρόκειται για σοβαρές πολιτικές προτάσεις είτε για επικοινωνιακά παιχνίδια, οι συνέπειες των λόγων του είναι σημαντικές και μπορούν να διαμορφώσουν το διεθνές σκηνικό.

«Καλώς ήρθατε στο Κανάλι των Ηνωμένων Πολιτειών», ανάρτησε ο Τραμπ στο Truth Social, μαζί με μια φωτογραφία της σημαίας των ΗΠΑ να ανεμίζει στο κανάλι.

Ο Mulino, μιλώντας στο CNN en Espanol, στο πλαίσιο συνέντευξης που θα μεταδοθεί αυτήν την Κυριακή, χλεύασε την κριτική του Τραμπ ότι ο Παναμάς δεν είναι σε θέση να διασφαλίσει τη λειτουργία του καναλιού. «Αυτή αποτελεί μια εκδήλωση μεγάλης άγνοιας της ιστορίας. Η διώρυγα θα γιορτάσει 25 χρόνια στα χέρια του Παναμά, υπό τη διοίκηση του Παναμά, στις 31 Δεκεμβρίου», είπε, υπογραμμίζοντας τα πεπραγμένα, συμπεριλαμβανομένου ενός έργου επέκτασης, που έχει επιτύχει ο Παναμάς από τότε που οι ΗΠΑ παρέδωσαν τη Διώρυγα, η οποία τόνισε, «αφήνει πολλά εκατομμύρια δολάρια κέρδη για την εθνική μας οικονομία».

Η πρόταση του Τραμπ να αγοράσει τη Γροιλανδία από τη Δανία, την οποία έκανε για πρώτη φορά κατά την πρώτη του θητεία, απορρίφθηκε ομοίως.

Ο πρωθυπουργός της αυτόνομης δανικής επικράτειας, Mute Egede, δήλωσε σε ανάρτησή του στο Facebook τη Δευτέρα: «Η Γροιλανδία είναι δική μας» και «δεν είμαστε προς πώληση και δεν θα είμαστε ποτέ προς πώληση».

Το γραφείο της πρωθυπουργού της Δανίας Mette Frederiksen – που χαρακτήρισε «παράλογη» την πρόταση του Τραμπ για την πρώτη θητεία του ότι η Γροιλανδία θα μπορούσε να αγοραστεί – απηχούσε όσα δήλωσε ο Egede.

«Η κυβέρνηση ανυπομονεί να συνεργαστεί με τη νέα κυβέρνηση [Τραμπ]. Σε μια σύνθετη πολιτική κατάσταση ασφαλείας, όπως αυτή που βιώνουμε σήμερα, η διατλαντική συνεργασία είναι ζωτικής σημασίας», αναφέρεται σε ανακοίνωση της Δευτέρας. «Όσον αφορά τις δηλώσεις σχετικά με τη Γροιλανδία, το γραφείο της πρωθυπουργού δεν έχει κανένα άλλο σχόλιο εκτός από την αναφορά σε όσα δήλωσε ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας σχετικά με το ότι η Γροιλανδία δεν είναι προς πώληση, αλλά ανοιχτή για συνεργασία», προστίθεται στην ανακοίνωση.

Ο Τραμπ συζήτησε για πρώτη φορά την ιδέα ιδιωτικά και την επιβεβαίωσε δημοσίως το 2019, αν και τελικά υποβάθμισε το ενδιαφέρον του.

«Στρατηγικά είναι ενδιαφέρον και θα μας ενδιέφερε, αλλά θα μιλήσουμε λίγο μαζί τους», είχε πει τότε. «Δεν είναι το νούμερο ένα στον “καυστήρα”, μπορώ να σας το πω αυτό».

Ωστόσο, επανέφερε την ιδέα αυτή την Κυριακή σε ένα δελτίο τύπου που ανακοίνωσε τον συνιδρυτή της PayPay, Ken Howery, ως την επιλογή του για τη θέση του πρεσβευτή στη Δανία.

Η πρόταση του Τραμπ να προσαρτήσει τον Καναδά φαίνεται να είναι πολύ λιγότερο σοβαρή και περισσότερο ένα δημόσιο πείραγμα του Καναδού πρωθυπουργού Τζάστιν Τριντό μετά το δείπνο που είχαν οι δύο τους πρόσφατα στο Μαρ-α-Λάγκο. Ο εκλεγμένος πρόεδρος συνέχισε, ωστόσο, να ασχολείται με την ιδέα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

«Νομίζω ότι είναι μια σπουδαία ιδέα», έγραψε σε μια πρόσφατη ανάρτηση. Το επεισόδιο προέρχεται από μια άλλη πρόκληση του Τραμπ, αυτή για την επιβολή δασμών 25% σε προϊόντα που προέρχονται από τον Καναδά και το Μεξικό, που είναι ενδεικτική της προσέγγισής του στις διαπραγματεύσεις με ξένους ηγέτες.

Από πολλές απόψεις, το τέχνασμα έφερε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα: οι ηγέτες και των δύο χωρών ζήτησαν αμέσως ακρόαση από τον Τραμπ για να επιβεβαιώσουν τη δέσμευσή τους να συνδράμουν τις ΗΠΑ στα συνοριακά ζητήματα. Και παρείχε στον Τραμπ μια πρώιμη διέξοδο στον Τραμπ για να διεκδικήσει μία νίκη επί ενός ξένου στόχου.

«Ο πρόεδρος Τραμπ διασφαλίζει τα σύνορα», έγραψε η μεταβατική του ομάδα σε πρόσφατη ανακοίνωση, «και δεν έχει καν αναλάβει τα καθήκοντά του».

• Διώρυγα Παναμά
• ΗΠΑ
• Ντόναλντ Τραμπ