Η διπλωματία σιωπά, οι πύραυλοι μιλούν: Το Ιράν, το Ισραήλ και ο κίνδυνος γενικευμένης ανάφλεξης

Μόλις πριν από τρεις ημέρες, η διπλωματική οδός για μια πιθανή επανεκκίνηση της συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν φαινόταν ακόμη ανοιχτή. Σήμερα, οι ουρανοί της Τεχεράνης και του Τελ Αβίβ φωτίζονται από εκρήξεις, σειρήνες ακούγονται χωρίς παύση, και οι ελπίδες για συμφωνία έχουν σβήσει υπό τον ήχο των βομβαρδισμών.

Η διπλωματία βουλιάζει στις στάχτες των επιθέσεων

Η έκτη προγραμματισμένη συνάντηση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για την επανεκκίνηση του Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης (JCPOA) αναβλήθηκε επ’ αόριστον, καθώς για τρίτη συνεχόμενη νύχτα οι ισραηλινές επιθέσεις έπληξαν την καρδιά του Ιράν. Σε απάντηση, η Τεχεράνη εκτόξευσε βαλλιστικούς πυραύλους προς ισραηλινά εδάφη, με τραγικό απολογισμό τουλάχιστον 10 νεκρούς, ανάμεσά τους και παιδιά.

Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας, Ισραέλ Κατζ, ήταν σαφής: «Η Τεχεράνη θα καεί» αν συνεχίσει να εκτοξεύει πυραύλους. Την ίδια στιγμή, ο Ιρανός ΥΠΕΞ, Αμπάς Αραγτσί, κατηγορεί ευθέως τις ΗΠΑ ότι ενθαρρύνουν το Ισραήλ, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο πλήγματος σε αμερικανικούς στόχους στην περιοχή.

Ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε ότι αν το Ιράν αγγίξει αμερικανικά συμφέροντα, η απάντηση θα είναι «ολική και αποφασιστική», διατηρώντας ταυτόχρονα την αισιοδοξία του ότι μια νέα συμφωνία μπορεί να επιτευχθεί… εύκολα.

Ωστόσο, μετά από νύχτες αιματοχυσίας και κλιμάκωσης, η διπλωματική οδός δείχνει αυτή τη στιγμή να έχει ναρκοθετηθεί.

Η νέα πολεμική πραγματικότητα

Οι τελευταίες επιθέσεις έχουν βυθίσει το Ισραήλ σε σοκ. Οι εικόνες από τις πόλεις Τάμρα και Μπατ Γιαμ –όπου σκοτώθηκαν τέσσερις γυναίκες της ίδιας οικογένειας και δύο μικρά παιδιά– έχουν πυροδοτήσει κύμα οργής αλλά και ερωτημάτων.

Η ισραηλινή κυβέρνηση, υπό τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, δεσμεύεται για μια μακρά πολεμική εκστρατεία, χωρίς ωστόσο να ξεκαθαρίζει ποιος είναι ο τελικός στόχος της: η εξάλειψη της πυρηνικής απειλής, η αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη, ή κάτι άλλο;

Ο Νετανιάχου δηλώνει ότι «αυτό που είδαμε ως τώρα δεν είναι τίποτα μπροστά σε αυτά που έρχονται», αλλά αναλυτές στο εσωτερικό της χώρας μιλούν ήδη για έναν πόλεμο χωρίς σαφή στρατηγική.

Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι το Ιράν βρίσκεται πλέον στο “σημείο μη επιστροφής” όσον αφορά την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου. Η Τεχεράνη επιμένει ότι το πρόγραμμα της είναι ειρηνικό, αν και η αδιαφάνεια γύρω από τις πυρηνικές της εγκαταστάσεις γεννά αμφιβολίες. Κι όμως, για αρκετούς, αυτός ο πόλεμος δεν είναι αναγκαίος.

Πόλεμος επιλογής ή αναγκαιότητας;

Οι επικριτές του Νετανιάχου, τόσο στο Ισραήλ όσο και στη διεθνή κοινότητα, μιλούν για έναν «πόλεμο επιλογής» που αγνοεί τη μοναδική εναλλακτική που απέδωσε στο παρελθόν: τη διπλωματία. Η συμφωνία του 2015 (JCPOA) μπορεί να μην ήταν τέλεια, αλλά είχε καταφέρει να περιορίσει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν με διεθνείς ελέγχους – μέχρι που ο Τραμπ αποφάσισε να αποσυρθεί μονομερώς από αυτή.

Το Ιράν συνέχισε να τηρεί τους όρους της επί τρία χρόνια μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ, όμως οι κυρώσεις και η έλλειψη προόδου στην επιστροφή στη συμφωνία ενίσχυσαν τις πιο σκληροπυρηνικές φωνές στην Τεχεράνη.

Το νήμα της διπλωματίας κόβεται επικίνδυνα

Σήμερα, καμία πλευρά δεν φαίνεται διατεθειμένη να υποχωρήσει. Οι σκληρές δηλώσεις και η στρατιωτική ένταση πυροδοτούν ένα σκηνικό που θυμίζει περισσότερο προοίμιο γενικευμένου πολέμου παρά διεθνή διαπραγμάτευση.

Η πυρηνική απειλή παραμένει – ίσως πιο έντονη από ποτέ. Αλλά όσο ο διάλογος αντικαθίσταται από επιθέσεις και απειλές, η πιθανότητα ειρήνης απομακρύνεται.

Αυτό που μένει να φανεί είναι αν, σε αυτόν τον φαύλο κύκλο στρατιωτικών χτυπημάτων, θα υπάρξει έστω και μία φωνή που θα βρει τον δρόμο πίσω στην αίθουσα διαπραγματεύσεων – πριν χαθούν κι άλλες ζωές.

Με πληροφορίες από BBC/CNN

• Διπλωματία
• Ιράν
• Ισραήλ