Η εκλογή Μπάιντεν και ο εκνευρισμός Ερντογάν: Στο χείλος του γκρεμού η τουρκική οικονομία – Η παραίτηση Αλμπαϊράκ

Μπορεί μια μεγάλη πλειοψηφία των ηγετών ανά τον πλανήτη να υποδέχθηκε με ανακούφιση και ικανοποίηση την αλλαγή σελίδας στις ΗΠΑ με τη νίκη του Τζο Μπάιντεν στις εκλογές και την κάθοδό του στο Λευκό Οίκο, όμως το ίδιο δεν συμβαίνει με την Τουρκία και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Έχοντας επενδύσει πολύ στην διαπροσωπική του σχέση με τον Ντόναλντ Τραμπ, ο Ερντογάν βλέπει να αποχωρεί – παρά τις άναρθρες κραυγές και τις απειλές για προσφυγές στη δικαιοσύνη- ένας στενότατος σύμμαχος που με τη συμπεριφορά του, είχε αφήσει στο «σουλτάνο» ελεύθερο το πεδίο για να ξεδιπλώσει όλες τις αναθεωρητικές βλέψεις του στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο.

Είναι γεγονός ότι στα τέσσερα χρόνια που κυβέρνησε ο Τραμπ τις Ηνωμένες Πολιτείες και συντάραξε τον κόσμο με την αλλαγή στάσης των ΗΠΑ στην εξωτερική πολιτική, οι προκλήσεις της Τουρκίας αναβαθμίστηκαν σε επίπεδα που προ της διακυβέρνηση του αμερικανού δισεκατομμυριούχου, δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί κανείς. Η αποχώρηση των ΗΠΑ από την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή άφησε ένα κενό, το οποίο έσπευσε να εκμεταλλευθεί τόσο ο Ερντογάν, όσο και ο άλλος όψιμος σύμμαχός του, ο Βλαντιμίρ Πούτιν. Η Τουρκία επιχείρησε να γίνει ο χωροφύλακας της περιοχής, αποκάλυψε τις ηγεμονικές της βλέψεις προκαλώντας τον προβληματισμό στη διεθνή κοινότητα με τη στάση της. Και ο Ερντογάν θεωρούσε πως είχε τις πλάτες του Τραμπ για το εν λόγω εγχείρημα, αλλά και για να γλιτώσει από τη χρεοκοπία την ασθμαίνουσα οικονομία της χώρας του.

Η εκλογή Μπάιντεν

Ωστόσο, όλα αυτά θα αλλάξουν με την εκλογή του Τζο Μπάιντεν στο Λευκό Οίκο. Κανείς δεν περιμένει θεαματική αλλαγή στάσης των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή. Κανείς δεν αναμένει μπαράζ κυρώσεων από τις ΗΠΑ σε βάρος του Ερντογάν, πράγμα που εν πολλοίς επιβεβαίωσε και συνεργάτης του εκλεγμένου προέδρου, ο οποίος εξήγησε πως υπάρχουν τρόποι να πιεστεί η Τουρκία δίχως την επιβολή περιοριστικών μέτρων.

Ωστόσο, μόνο το γεγονός ότι στην άλλη άκρη της γραμμής, στην Ουάσιγνκτον ο Ερντογάν δεν θα έχει έναν φιλικό συνομιλητή, αλλάζει τα δεδομένα. Είναι δε γνωστές οι θέσεις του Μπάιντεν, κατά των μονομερών επιθετικών ενεργειών της σε βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου. Όπως έγραψε το Newpost ο Μπάιντεν δεν θα κλείνει τα ματιά και τα αυτιά στις ακραίες πρακτικές του Ερντογάν. Η στρατηγική των ίσων αποστάσεων δεν είναι το ελεύθερο στην ασυδοσία, το οποίο έδινε ο Τραμπ στον φίλο του Τούρκο πρόεδρο τον οποίο έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι θαυμάζει.

Ο Ερντογάν αλλάζει στάση

Παρά την αποστροφή του Ερντογάν κατά του Μπάιντεν, η Τουρκία έχει αρχίσει να αποδέχεται τη νέα πραγματικότητα όπως αυτή διαμορφώνεται μετά το αποτέλεσμα της αμερικανικής κάλπης. Και σήμερα, Τρίτη ο Ερντογάν συνεχάρη ήδη τον Μπάιντεν με 48ωρη καθυστέρηση, ενώ αμέσως μετά έστειλε και ευχαριστήριο μήνυμα προς τον Τραμπ. Ωστόσο ο «σουλτάνος» ήδη είχε προλειάνει το έδαφος για τη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται στο παγκόσμιο σκηνικό, και ενώ βλέπει την τουρκική οικονομία να καταρρέει.

Η παραίτηση -καρατόμηση του Μπεράτ Αλμπαϊράκ, γαμπρού του Ερντογάν, από τη θέση του υπουργού Οικονομικών, είναι το βασικότερο σημάδι αυτής της νέας πραγματικότητας. Παρότι επισήμως αποδόθηκε η εξέλιξη αυτή σε προβλήματα υγείας, ωστόσο δεν είναι λίγοι αυτοί που βλέπουν μια προσπάθεια ο Ερντογάν να σώσει τον γαμπρό του ο οποίος φέρεται σύμφωνα με την εφημερίδα Le Monde να έχει εξαιρετικές σχέσεις με έναν άλλο «γαμπρό», τον γαμπρό του Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, με τον οποίο έχουν συναντηθεί αρκετές φορές. Λέγεται μάλιστα ότι η «διπλωματία των γαμπρών» οδήγησε τον Κούσνερ ώστε ο Αλμπαϊράκ να συναντήσει από κοντά τον Αμερικανό Πρόεδρο στον Λευκό Οίκο, παρόλο που δεν είχε προγραμματιστεί μία τέτοια συνάντηση.

Ο Μπεράτ Αλμπαϊράκ έχει απασχολήσει και σχετικά με την εμπλοκή του στο σκάνδαλο Halkbank και το ρόλο που ενδεχομένως έπαιξε στην υπόθεση παράκαμψης των αμερικανικών κυρώσεων έναντι του Ιράν με μέσο το λαθρεμπόριο χρυσού και χρημάτων μέσω της Τουρκίας. Μάλιστα, από την υπόθεση φαίνεται ότι προκύπτουν και δεσμοί συμφερόντων μεταξύ της κυβέρνησης Τραμπ και του Ερντογαν.

Ο νεοεκλεγείς πρόεδρος των ΗΠΑ λοιπόν έχει τη διάθεση να αναμοχλεύσει την υπόθεση της Χαλκμπανκ επομένως εξηγούνται οι κινήσεις του Τούρκου προέδρου με τα έμμεσα ή άμεσα εμπλεκόμενα πρόσωπα σε αυτό το σκάνδαλο.

Το παρασκήνιο της καρατόμησης

Από την πλευρά της η αντιπολιτευόμενη εφημερίδα Cumhurriyet αποκάλυψε πως ο Αλμπαϊράκ, πιάστηκε στα χέρια με τον νέο διοικητή της κεντρικής τράπεζας Νατσί Αγκμπάλ. Ο Αγκμπάλ δήλωσε στον Ερντογάν ότι δεν υπάρχουν συναλλαγματικά αποθέματα.

Ο πρόεδρος της Τουρκίας κάλεσε ,τότε, τον Αλμπαϊράκ, στο προεδρικό μέγαρο για εξηγήσεις, ο οποίος ήταν εξοργισμένος με τον νέο κεντρικό τραπεζίτη, με αποτέλεσμα στην έξοδο του προεδρικού μεγάρου οι δύο άνδρες να πιαστούν στα χέρια. 

Λίγες ημέρες πριν την αποπομπή του κεντρικού τραπεζίτη όμως και την παραίτηση-καρατόμηση του Αλμπαϊράκ, οι αρμόδιοι παράγοντες ενημέρωσαν τον Ερντογάν πως, αν αυτή τη στιγμή προσφύγει η Τουρκία στο ΔΝΤ, θα πρέπει να βρεθούν και άλλα 40 δισεκατομμύρια, γιατί αποκαλύφθηκε ότι στην Κεντρική Τράπεζα υπάρχει και μια τρύπα αυτού του μεγέθους. Δηλαδή το σύνολο της χασούρας δεν είναι μόνο 100 δισεκατομμύρια, αλλά 140 δισεκατομμύρια.

Τα ελληνοτουρκικά

Αλλαγή στάσης, έστω και ελαφριά καταγράφεται από την Τουρκία και στα ελληνοτουρκικά. Ο Ερντογάν ακόμα και πριν τις αμερικανικές εκλογές έριξε αρκετά τους τόνους, και μπορεί να ανανέωσε τις NAVTEX σε Ελλάδα και κυπριακή ΑΟΖ, ωστόσο σε λεκτικό επίπεδο περιόρισε τις επιθέσεις του κατά της χώρας μας.

Οι δηλώσεις αυτές ήρθαν λίγες ώρες μετά το αιφνίδιο τηλεφώνημα του Μεβλούτ Τσαβούσογλου στον Νίκο Δένδια, την Κυριακή, στο οποίον του πρότεινε να συναντηθούν και να συζητήσουν το πότε θα αρχίσουν οι διερευνητικές επαφές μεταξύ των δύο χωρών, αποτελεί ένα κομμάτι στο παζλ των τελευταίων εξελίξεων που συνδέονται και με τις αμερικανικές εκλογές.

Τα δύο σενάρια

Μέσα σε ένα τόσο ρευστό τοπίο και με κενό εξουσίας στις ΗΠΑ, μέχρι τις 20 Ιανουαρίου, κανείς δεν μπορεί να ξέρει πως θα αντιδράσει ο σουλτάνος. Κορυφαία κυβερνητική πηγή με την οποίαν συνομίλησε το Newpost, έδωσε δύο σενάρια σε σχέση με το τηλεφώνημα Τσαβούσογλου στον Δένδια:

• Το καλό θα ήταν όντως η Τουρκία να έχει πάρει το μήνυμα από τις αμερικανικές εκλογές και με δεδομένη την κατάρρευση της οικονομίας της και τους κλυδωνισμούς που παρατηρούνται στο εσωτερικό της, να έχει αποφασίσει να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ώστε να αποφύγει τις όποιες κυρώσεις οικονομικού χαρακτήρα θα μπορούσαν να της επιφέρουν καίριο πλήγμα. Σε μια τέτοια περίπτωση πιθανόν να ήθελε την έναρξη των διερευνητικών επαφών με την Ελλάδα για να κερδίσει χρόνο. Όπως εξήγησε μιλώντας στον Alpha 98,9 o Κ. Υφαντής, «το τηλεφώνημα του Τσαβούσογλου μπορεί να είναι αποτέλεσμα ότι ξαφνικά συνειδητοποιούν ότι δεν έχουν καμία πρόσβαση στο επιτελείο του Μπάιντεν».
• Το κακό σενάριο είναι να συνεχίσει την τακτική της των τελευταίων μηνών. Δηλαδή να παίζει blame game, το παιχνίδι των ευθυνών. Να εμφανίζεται ότι εκείνη θέλει τον διάλογο και η Ελλάδα είναι αυτή η οποία τον αρνείται. Το Oruc Reis συνεχίζει να μπαινοβγαίνει στην ελληνική υφαλοκρηπίδα και αρκετοί αναλυτές θεωρούν πολύ επικίνδυνο το διάστημα μέχρι της 20 Ιανουαρίου. Ανησυχούν ότι ο Ερντογάν θα επιχειρήσει να προκαλέσει θερμό επεισόδιο με στόχο να υπάρξουν τετελεσμένα πριν από την ορκωμοσία Μπάιντεν. Κι αυτό το θερμό επεισόδιο μπορεί να προκληθεί είτε με την αποστολή γεωτρύπανου στα έξι ναυτικά μίλια, είτε το Oruc Reis να κινηθεί εντός της κοινής ελληνοαιγυπτιακής ΑΟΖ στα νότια της Κρήτης οπότε θα υπάρξει στρατιωτική εμπλοκή.

• Εκλογές ΗΠΑ 2020
• Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν