Η εβδομάδα που ο Τραμπ έπαιξε με την παγκόσμια ειρήνη – Πώς επιχειρεί να ξαναγράψει τους όρους της διεθνούς πολιτικής

Ο Τραμπ αναστατώνει τη διεθνή σκακιέρα με σαφή στόχο: να επανεφεύρει τον ρόλο της Αμερικής με επίκεντρο τον εαυτό του.

Μέσα σε επτά ημέρες, ο Ντόναλντ Τραμπ πέρασε από τη θεωρία στη δράση – και ξανά πίσω – με τέτοια ταχύτητα και ένταση, που σύμμαχοι, αντίπαλοι, διπλωμάτες και αναλυτές ακόμα προσπαθούν να καταλάβουν: πρόκειται για μια συντονισμένη εξωτερική πολιτική ή για μια προσωπική, ενστικτώδη παράσταση διπλωματίας;

Σε αυτή τη γεμάτη εβδομάδα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ πρωταγωνίστησε σε διπλωματικές συμφωνίες, οικονομικές υπαναχωρήσεις, γεωπολιτικές παρεμβάσεις και θεαματικές αλλαγές στάσης. Και όλα αυτά με ένα στυλ που συνδυάζει την παράσταση ενός σταρ, την αποφασιστικότητα ενός CEO και την απρόβλεπτη φύση ενός πολιτικού ταχυδακτυλουργού.

Η στροφή στον μερκαντιλισμό: το Ριάντ ως σκηνή επιβεβαίωσης

Η ομιλία του Τραμπ στη Σαουδική Αραβία αποτέλεσε το πιο καθαρό του «μανιφέστο» μέχρι στιγμής για το πώς αντιλαμβάνεται τη διεθνή πολιτική: όχι ως πεδίο αξιών, αλλά ως αγορά συμφερόντων. Το όραμά του για μια Μέση Ανατολή «που εξάγει τεχνολογία, όχι τρομοκρατία» συνοδεύτηκε από συμφωνίες ύψους 600 δισ. δολαρίων, τις οποίες ο ίδιος πρόβαλε ως νίκες για τις αμερικανικές θέσεις εργασίας – ανεξαρτήτως του πόσο πραγματικές ή εφαρμόσιμες είναι αυτές.

Το μήνυμα ήταν σαφές: η Αμερική του Τραμπ δεν θα διδάσκει πια δημοκρατία, ούτε θα καταγγέλλει αυταρχικά καθεστώτα. Θα πουλάει, θα διαπραγματεύεται και –όταν κρίνει σκόπιμο– θα επεμβαίνει. Το παλιό δόγμα του αμερικανικού ιδεαλισμού δίνει τη θέση του σε έναν ρεαλισμό ωμής ισχύος, χωρίς ιδεολογικές αγκυλώσεις.

Η διπλωματία του «δεν μας αφορά» –μέχρι να μας αφορά

Αυτή η στάση εκδηλώθηκε ξεκάθαρα και στην κρίση Ινδίας–Πακιστάν. Αρχικά, ο Λευκός Οίκος υιοθέτησε μια θέση αποστασιοποίησης, με τον αντιπρόεδρο να δηλώνει πως «δεν μπορούμε να ελέγξουμε αυτές τις χώρες». Όμως, όταν συμφωνήθηκε εκεχειρία –με πρωτοβουλία των δύο αντιμαχόμενων πλευρών και όχι των ΗΠΑ– ο Τραμπ έσπευσε να την πιστωθεί, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της Ινδίας.

Η αντίφαση είναι ενδεικτική: η Αμερική του Τραμπ αποφεύγει την ανάμειξη –εκτός κι αν μπορεί να καρπωθεί το διπλωματικό κέρδος.

Όλα από το Οβάλ Γραφείο –ή μάλλον από το μυαλό του προέδρου

Η συγκέντρωση της εξωτερικής πολιτικής στα χέρια ενός και μόνο ανθρώπου έχει δύο πρόσωπα. Από τη μία, η άμεση λήψη αποφάσεων, όπως αυτή για την άρση των κυρώσεων στη Συρία, δείχνει μια Αμερική που μπορεί να κινηθεί γρήγορα, να αιφνιδιάσει και να παράγει αποτέλεσμα. Από την άλλη, απουσιάζει η συνέχεια, η εσωτερική συνεννόηση και ο στρατηγικός σχεδιασμός.

Η αναγνώριση του πρώην τζιχαντιστή Αχμέντ αλ-Σαράα από τον Τραμπ –παρά τις επιφυλάξεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ– ίσως να ήταν το «δώρο» για τις επενδύσεις του Ριάντ και τη στήριξη της Άγκυρας. Αλλά οι μακροπρόθεσμες συνέπειες για τη σταθερότητα στην περιοχή παραμένουν άγνωστες.

Η «τέχνη της συμφωνίας» ως εξωτερική πολιτική –ή απλώς ένα πολιτικό rollercoaster

Η διπλωματία τύπου Τραμπ ακολουθεί το μοτίβο: εκτοξεύεις απειλές, ανεβάζεις το διακύβευμα, υποχωρείς λίγο και διακηρύσσεις θρίαμβο. Στην περίπτωση της Κίνας, αυτή η τακτική οδήγησε σε μείωση των δασμών, λίγες εβδομάδες αφότου είχαν εκτοξευθεί στο 145%. Οι αγορές ηρέμησαν, αλλά οι εταίροι παραμένουν επιφυλακτικοί.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η στρατηγική δεν λειτουργεί σε πολέμους – όπως αποδεικνύει η περίπτωση της Ουκρανίας. Η ξαφνική στροφή του Τραμπ υπέρ των ρωσο-ουκρανικών συνομιλιών στην Τουρκία υπονόμευσε τη γραμμή των Ευρωπαίων συμμάχων. Και λίγες ώρες μετά, ο ίδιος επανήλθε, ζητώντας προσωπική συνάντηση με τον Πούτιν, δείχνοντας πάλι ότι η σταθερότητα δεν είναι προτεραιότητα – αλλά η προσωπική εμπλοκή, ναι.

Τι δείχνει όλη αυτή η φρενίτιδα τελικά;

Μέσα από αυτόν τον καταιγισμό διπλωματικών ελιγμών, ένα πράγμα προκύπτει ξεκάθαρα: ο Τραμπ δεν θέλει απλώς να διαχειρίζεται την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Θέλει να την προσωποποιήσει.

Ο κόσμος του Τραμπ δεν έχει χωρία για πολύπλοκες πολυμερείς διαδικασίες, για αξιακές δεσμεύσεις ή μακροχρόνιες στρατηγικές. Είναι ένας κόσμος όπου η κάθε συμφωνία είναι προϊόν συναλλαγής, όπου η εικόνα μετράει περισσότερο από το αποτέλεσμα, όπου η ειρήνη είναι απλώς άλλο ένα τρόπαιο στο ράφι του ηγέτη.

Και αν κάτι δείχνει αυτή η εβδομάδα, είναι ότι ο Τραμπ, σε ρόλο πολιτικού επιχειρηματία, δεν κυνηγάει απλώς την ειρήνη. Κυνηγάει την εικόνα του ως παγκόσμιου ειρηνοποιού. Αλλά με όρους δικούς του. Χωρίς εγγυήσεις. Χωρίς συνέπεια. Και πάντα με την κάμερα στραμμένη πάνω του.

Πηγή: BBC

• Διπλωματία
• Ντόναλντ Τραμπ