Η χρησιμότητα του άχρηστου

Ουτε που θυμάμαι σε ποιό κείμενο διάβασα τώρα τελευταία για το βιβλίο «Η χρησιμότητα του άχρηστου», του ιταλού φιλολόγου Νούτσιο Ορντινε. Αυτό ήταν: το αγόρασα μόλις άνοιξαν τα βιβλιοπωλεία και άρχισα να το διαβάζω.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικό πόνημα που μιλάει για την χρησιμότητα των «άχρηστων γνώσεων». Για τη λογοτεχνία, την φιλοσοφία, τις ανθρωπιστικές επιστήμες, τις κλασικές γλώσσες, την έρευνα. Γενικώς για την «αφιλοκερδή γνώση». Δηλαδή, για τον Πολιτισμό.

Α, ο Πολιτισμός! Η πολιτεία πίνει νερό στ΄ ονομά του. Πρώτη προτεραιότητα, που θα΄ λεγαν κάποιοι, βιάζοντας και τη  γλώσσα και την έννοια της προτεραιότητας. Ναι, βέβαια. Κοιμούνται και ξυπνούν με την έγνοια για τον Πολιτισμό στο  μυαλό τους οι  κυβερνήτες μας. Ολοι.

Κι  έτσι δεν χρειάζονται περισσότερα. Ούτε ικανά και αναγκαία χρήματα ούτε σοβαρός σχεδιασμός για τον Πολιτισμό  και τους ανθρώπους του. Κατά καιρούς κάτι πήγε να γίνει. Τότε, ας πούμε που η Μελίνα είχε πεί ότι ο Πολιτισμός είναι η βαριά βιομηχανία της και πάσχισε να στραφούν τα φώτα και το ενδιαφέρον της πολιτείας στον Πολιτισμό.

Γενικώς, λίγα πράγματα διαχρονικώς. Και για την (επιστημονική) έρευνα και για το πολιτιστικό  πεδίο. Βέβαια, ποτέ δεν έλειψαν εκείνοι οι άνθρωποι του πολιτισμού που τα πήγαιναν μια  χαρά με τους εκάστοτε κυβερνώντες και είχαν τα ποικίλα οφέλη τους.

Είναι εκείνοι τους οποίους μυκτήριζε ο Νίκος Καρούζος, «φωνάζοντας» σαρκαστικά: « Καταφερτζήδες του πνεύματος και των στίχων ευκλεώς στοιχηθείτε». Ο ίδιος πέθανε στην ψάθα αρνούμενος να  πάρει μια σύνταξη που αποφάσισε να του δώσει στα στερνά του το κράτος. Τιμητική σύνταξη, λέει. Αλλά η πολιτεία είχε φροντίσει να τον  βάλει στην… β΄κατηγορία με  αποτέλεσμα να του δίνουν ψίχουλα. Ψωροσύνταξη.

Ο σπουδαίος αυτός ποιητής-κάποτε ολόκληρη η οικουμένη θα μιλάει γι΄ αυτόν- αρρώστησε και καθώς δεν είχε περίθαλψη νοσηλεύτηκε στον Ερυθρό Σταυρό με χαρτί απορίας!

Βέβαια, ο Καρούζος ήταν ένας λαπάς κατά την ατυχέστατη δήλωση ενός παλιού υπουργού της ΝΔ για τους ποιητές. Και τι έχουν να προσφέρουν οι λαπάδες της ποιήσεως, οι χορευτές, οι μελετητές των ανθρωπιστικών σπουδών, οι βιολιτζήδες, οι ηθοποιοί και τόσοι άλλοι, κουλτουριάρηδες και μη, ε;

Τι έχουν να προσφέρουν στην οικονομία της χώρας, στην ανάπτυξη, στην αποπληρωμή του χρέους  και στην αντιμετώπιση της κρίσης που επανέκαμψε πλησίστια-για άλλους λόγους τώρα- και νιώθουμε ήδη τις ερπύστριες της νέας φτώχειας να μας χτυπάει την πόρτα;

Τι, κάνουν, λοιπόν, αυτοί οι ακαμάτηδες; Τι εισφέρουν; Ειδικά οι λογοτέχνες και ειδικότερα οι ποιητές, οι χορευτές κι άλλοι πολλοί, τεχνίτες και τεχνουργοί; Απάντηση υπάρχει. Αλλά δεν είναι απαραίτητο να την συμμερίζονται λογής κλειδούχοι, κυβερνήτες και οικονομικοί  εγκέφαλοι.

Λέει, ο Ορντινε ότι ή έγνοια για τον πολιτισμό δεν είναι επένδυση που παράγει άμεσες και, κυρίως, όχι μετατρεπόμενες σε κέρδος απολαβές. Και συνεχίζει μιλώντας για τις «άχρηστες επενδύσεις» στον πολιτισμό, την έρευνα και τη γνώση, τις οποίες χαρακτηρίζει «άγκυρα σωτηρίας»:

«Οι δραστηριότητες που δεν χρησιμεύουν σε κάτι θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν να δραπετεύσουμε από τη φυλακή, να σωθούμε από την ασφυξία, να μεταμορφώσουμε μια επίπεδη ζωή σε μια δυναμική και ρέουσα ζωή,  καθοδηγούμενη από την curiositas (περιέργεια, ενδιαφέρον) για το πνεύμα και τα ανθρώπινα πράγματα».

Με δυό λόγια, να γίνουμε καλύτεροι κόντρα στη λογική του ψυχρού οικονομισμού και, προπάντων, του δυναστικού ωφελισμού.

…Είχε πάει μεσημεράκι. Η υπουργός Πολιτισμού μιλούσε για τα μέτρα που αποφασίστηκαν, όταν ένα ελαφρό  αεράκι γύρισε πίσω τις σελίδες που διάβαζα. Ηταν ένα σημείο στο οποίο ο Ορντινε μιλούσε για τη χώρα μας, το χρέος και τις «υποκριτικές προσπάθειες για να αποφευχθεί η έξοδος της Ελλάδας από την Ευρώπη»:

«Είναι αποτέλεσμα(σ.σ. οι προσπάθειες αυτές) ενός κυνικού υπολογισμού(…) και όχι μιάς αυθεντικής πολιτικής κουλτούρας που να βασίζεται στην ιδέα ότι μια Ευρώπη χωρίς την Ελλάδα θα ήταν αδιανόητη, διότι οι δυτικές γνώσεις έχουν τις μακρινές ρίζες τους στην ελληνική γλώσσα και στον πολιτισμό».

Τέτοια λέει αυτός ο Ορντινε στον εξαιρετικό βιβλίο του κι άντε να τον πάρουν στα σοβαρά-κι αυτόν και τον πολιτισμό- λογής αρχαγέτες, οικονομολόγοι κι αφεντάδες. Αν, όμως, εσείς έχετε άλλη γνώμη για τον πολιτισμό και τη ζωή, ψάξτε το βιβλίο «Η χρησιμότητα του άχρηστου»( Εκδόσεις Αγρα)…

• πολιτισμός