Η κρίσιμη σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ το 2008 και οι αποφάσεις για Ουκρανία και Γεωργία

Καθοριστικός σταθμός στις εξελίξεις που οδήγησαν στον σημερινό πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία ήταν η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι το 2008 και οι αποφάσεις για την Ουκρανία και Γεωργία. «Οι συζητήσεις αφορούσαν μάλλον, κατά πόσο η Συμμαχία θα συμφωνούσε με τις δύο χώρες ένα «Σχέδιο Δράσης Μέλους» (MAP), ώστε να περάσουν στο τελικό στάδιο της διαδικασίας ένταξης στο ΝΑΤΟ.

Σύμφωνα με ΤΑ ΝΕΑ η Ουκρανία και η Γεωργία είχαν ζητήσει αυτό το καθεστώς. Στο Βουκουρέστι δεν ήταν η τελική απόφαση ένταξης», γράφει η Μέρκελ, «αλλά πολιτικά θα ήταν μια σχεδόν μη αναστρέψιμη δέσμευση για ένταξη στο ΝΑΤΟ και για τις δύο χώρες».

Κατανοούσε την επιθυμία των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης να γίνουν μέλη του ΝΑΤΟ όσο το δυνατόν γρηγορότερα, επειδή ήθελαν να είναι μέρος της δυτικής κοινότητας μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Αλλά την ίδια στιγμή, το ΝΑΤΟ και τα κράτη – μέλη του έπρεπε επίσης να εξετάσουν τις πιθανές επιπτώσεις για την ασφάλεια, τη σταθερότητα και τη λειτουργικότητα της Συμμαχίας με κάθε βήμα διεύρυνσής της. Η αποδοχή ενός νέου μέλους πρέπει να συνεπάγεται περισσότερη ασφάλεια για το ίδιο, αλλά και το ΝΑΤΟ», λαμβάνοντας υπόψη και την εσωτερική δομή της χώρας.
Η αντίθεση

Η Μέρκελ αιτιολογεί την αντίθεσή της τότε να δοθεί στην Ουκρανία και τη Γεωργία το καθεστώς του υποψήφιου μέλους του ΝΑΤΟ επικαλούμενη τις συνέπειες που θα είχε μία τέτοια απόφαση για την ίδια τη Συμμαχία. «Ο στόλος της Μαύρης Θάλασσας του ρωσικού Πολεμικού Ναυτικού βρισκόταν στη χερσόνησο της Κριμαίας, η οποία αποτελεί μέρος του εδάφους της Ουκρανίας, και η αντίστοιχη σύμβαση μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας ίσχυε μέχρι το 2017. Ενας τέτοιος συνδυασμός με τις ρωσικές στρατιωτικές δομές δεν είχε υπάρξει σε καμία από τις υποψήφιες για ένταξη στο ΝΑΤΟ χώρες. Επιπλέον, εκείνη την εποχή μόνο μια μειοψηφία του ουκρανικού πληθυσμού υποστήριζε την ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ».

Είχε προηγηθεί έναν χρόνο νωρίτερα η «Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια» τον Φεβρουάριο του 2007 παρουσία και του Βλαντίμιρ Πούτιν. Η καγκελάριος Μέρκελ στην εναρκτήρια ομιλία της απηύθυνε κάλεσμα για συνεργασία και διάλογο με τη Ρωσία παρά τις διαφορές απόψεων. «Κάθισα στην πρώτη σειρά (…) και παρακολουθούσα τον Πούτιν. Μιλούσε γρήγορα, μερικές φορές ελεύθερα, είχε γράψει ο ίδιος το μεγαλύτερο μέρος, αν όχι ολόκληρη την ομιλία του. Αυτό που με ενόχλησε ιδιαίτερα ήταν η υποκρισία του: ούτε λέξη για τις ανεπίλυτες συγκρούσεις στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, τη Μολδαβία και τη Γεωργία, επέκρινε τις επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ στη Σερβία, αλλά δεν είπε λέξη για τις φρικαλεότητες των Σέρβων κατά τη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας, ούτε για τις εξελίξεις στην ίδια τη Ρωσία».
Παιχνίδια εξουσίας

Στο Μόναχο, λέει η Μέρκελ, έζησε τον Πούτιν, όπως ακριβώς τον γνώριζε: Ως «κάποιος που είναι πάντα σε επιφυλακή μην του φερθούν άσχημα, και πάντα έτοιμος για παιχνίδια εξουσίας, είτε επιστρατεύοντας σκύλους (σ.σ. αναφέρεται στη συνάντηση που είχε με τον Πούτιν το 2007 και είχε φωνάξει τον σκύλο του για να την τρομάξει), είτε αφήνοντας να τον περιμένουν. Μπορεί να τα θεωρεί κάποιος παιδιάστικα και να κουνά το κεφάλι. Αλλά αυτό δεν εξαφανίζει τη Ρωσία από τον χάρτη».

Για τον Πούτιν, το γεγονός ότι το ΝΑΤΟ πρόσφερε στην Ουκρανία και τη Γεωργία μια γενική υπόσχεση ένταξης «ισοδυναμούσε με κήρυξη πολέμου». Σε άλλο πλαίσιο, που δεν θυμάται πλέον λεπτομερώς, αργότερα είχε πει στη Μέρκελ: «Δεν θα είσαι καγκελάριος για πάντα. Και μετά θα γίνουν μέλος του ΝΑΤΟ. Αυτό θέλω να το αποτρέψω». Σκέφτηκα: Ούτε εσύ θα είσαι πρόεδρος για πάντα», θυμάται η Μέρκελ. Θεωρεί ότι πολλοί ηγέτες ανατολικοευρωπαϊκών χωρών είχαν «ευσεβείς πόθους» και «αβάσιμες ελπίδες», θα προτιμούσαν να εξαφανιστεί η Ρωσία. «Αλλά η Ρωσία, με τα πυρηνικά της όπλα, υπήρχε. Ηταν και είναι γεωπολιτικά παρούσα, καθώς είναι ένα από τα πέντε μόνιμα μέλη του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ασφαλείας με δικαίωμα βέτο, μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, τη Γαλλία, τη Μεγάλη Βρετανία και την Κίνα».

Είναι μια τέτοια επισήμανση για την παγκόσμια σημασία της Ρωσίας έκφραση ενός «παράλογου φόβου» για αυτή τη χώρα, όπως είπε ο Βολοντιμίρ Ζελένσκι στο βιντεοσκοπημένο μήνυμά του προς τον λαό του στις 3 Απριλίου 2022 μετά τη σφαγή στο Μπούτσα; «Οχι», λέει η Μέρκελ, «είναι έκφραση μιας διαφορετικής εκτίμησης για την αποτρεπτική επίδραση έναντι της Ρωσίας που θα είχε η απόφαση ενός οδικού χάρτη ένταξης της Ουκρανίας και Γεωργίας μέχρι να ολοκληρωθεί η ένταξή τους στο ΝΑΤΟ.

• Ουκρανία
• πόλεμος
• Πόλεμος στην Ουκρανία
• Ρωσία
• Σύνοδος Κορυφής ΝΑΤΟ