Η λειψυδρία «χτυπά» μέσα στην τουριστική περίοδο – Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης 4 νησιά

Τα ελληνικά νησιά, γνωστά για τις ειδυλλιακές πόλεις, τα άγρια τοπία και τις ηλιόλουστες παραλίες τους, βρίσκονται στη δίνη μιας σοβαρής κρίσης. Πολλά από αυτά έχουν ανησυχητική έλλειψη νερού -ένα πρόβλημα που πρόκειται να επιδεινωθεί καθώς η τουριστική περίοδος φτάνει στο φόρτε της και ο ζεστός ξηρός καιρός συνεχίζεται.

Αρκετά νησιά, όπως η Λέρος, η Σίφνος και τμήματα της Κρήτης και της Κεφαλονιάς, έχουν κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω έλλειψης νερού, καθώς η χαμηλή στάθμη των βροχοπτώσεων και ένας ασυνήθιστα ζεστός χειμώνας έχουν επιβαρύνει τους ταμιευτήρες και τις υπόγειες πηγές νερού.

Οι Αρχές προσπαθούν να βρουν λύσεις, συμπεριλαμβανομένης της μετατροπής του θαλασσινού νερού σε πόσιμο, καθώς τα νησιά προετοιμάζονται για την άφιξη εκατομμυρίων τουριστών τις επόμενες εβδομάδες.

Στη Νάξο, ένα ορεινό νησί στο Αιγαίο Πέλαγος, πλαισιωμένο από μακριές αμμώδεις παραλίες, οι δεξαμενές έχουν συρρικνωθεί δραματικά, αποκαλύπτοντας αποξηραμένους πυθμένες λιμνών.

Οι δύο ταμιευτήρες του νησιού που τροφοδοτούνται από τη βροχή συγκεντρώνουν τώρα συνολικά περίπου 200.000 κυβικά μέτρα νερού (52,8 εκατομμύρια γαλόνια), μόλις το ένα τρίτο από ό,τι είχαν πέρυσι.

«Η κατάσταση είναι σίγουρα άσχημη», δήλωσε ο δήμαρχος Νάξου Δημήτρης Λιανός.

«Η κλιματική αλλαγή ευθύνεται για την έλλειψη νερού που βιώνουμε», εξήγησε στο CNN. Αλλά ο τουρισμός επιδεινώνει το πρόβλημα αυξάνοντας τη ζήτηση, πρόσθεσε.

Η Νάξος μπορεί να καλύψει τις ανάγκες της σε νερό προς το παρόν, δήλωσε ο Λιανός, αλλά ανησυχεί για το τι μέλλει γενέσθαι, καθώς χιλιάδες περισσότεροι τουρίστες αναμένεται να κατέβουν στο νησί κατά τη διάρκεια του υπόλοιπου καλοκαιριού.

Η λειψυδρία αποτελεί πρόβλημα σε πολλά μέρη της Ελλάδας, χάρη στην αυξανόμενη ζήτηση, την έλλειψη βιώσιμων πολιτικών για το νερό και την κλιματική αλλαγή, αλλά τα νησιά είναι πιο ευάλωτα, δήλωσε ο Νικήτας Μυλόπουλος, καθηγητής με ειδίκευση στη διαχείριση υδάτων στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

«Συνδυάζουν την έλλειψη υδάτινων πόρων -ρηχοί υδροφόροι ορίζοντες, ποτάμια ή φράγματα- με την τεράστια αύξηση της ζήτησης νερού κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού», δήλωσε στο CNN.

Τα ακραία καιρικά φαινόμενα που τροφοδοτούνται από την κλιματική αλλαγή προσθέτουν περαιτέρω πίεση. Ο περασμένος χειμώνας ήταν ο θερμότερος της χώρας από την έναρξη των καταγραφών το 1960, σχεδόν σε κάθε μήνα φέτος οι βροχοπτώσεις ήταν λιγότερες από το συνηθισμένο και η Μεσόγειος Θάλασσα έχει υψηλές θερμοκρασίες ρεκόρ.

Από τον Οκτώβριο, οι βροχοπτώσεις σε ορισμένα από τα νησιά ήταν κατά 40% λιγότερες από το συνηθισμένο, δήλωσε ο Κώστας Λαγουβάρδος, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών. «Έτσι, αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα».

Στην Τήνο, ένα νησί βόρεια της Νάξου, διάσπαρτο με ασβεστωμένα χωριά στις κορυφές των βράχων και εκατοντάδες εκκλησίες, η παροχή νερού βρίσκεται επίσης σε κρίσιμο σημείο.

Το νησί, το οποίο δεν διαθέτει ταμιευτήρες όπως η Νάξος, κάλυπτε τις ανάγκες του με πηγάδια και γεωτρήσεις για την αξιοποίηση υπόγειων πηγών. Αλλά αυτό γίνεται όλο και πιο δύσκολο καθώς το νερό στερεύει, δήλωσε ο δήμαρχος Τήνου Παναγιώτης Κροντηράς.

Οι αγρότες έχουν επίσης πληγεί σοβαρά. Δεν μπορούν πλέον να βασίζονται στα πηγάδια τους, δήλωσε ο κ. Κροντηράς. Το ίδιο ισχύει και στη Νάξο, που φημίζεται για τις πατάτες της, όπου τα στεγνά πηγάδια αναγκάζουν τους αγρότες να αναζητήσουν νερό αλλού, με υψηλότερο κόστος.

Στη Λέρο, ένα νησί στο νότιο Αιγαίο Πέλαγος, η κατάσταση με το νερό έχει γίνει τόσο άσχημη που τον περασμένο μήνα οι Αρχές κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Νωρίτερα αυτό το μήνα, το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό και το υπουργείο Άμυνας έστειλαν πλοία που μετέφεραν νερό στο νησί για να καλύψουν τις βασικές ανάγκες της κοινότητας.

«Μέχρι το τέλος του Ιουλίου, πιστεύουμε ότι θα μπορέσουμε να επανέλθουμε στο σωστό δρόμο, καλύπτοντας τις ανάγκες μας», δήλωσε ο δήμαρχος κ. Κοττάκης. «Δεν είμαστε ακόμη σε σημείο να ακυρώνουμε κρατήσεις».

«Μας δίνει μια ανάσα προς το παρόν, αλλά αυτό φυσικά δεν αρκεί μακροπρόθεσμα», συμπλήρωσε ο δήμαρχος Λέρου Τιμόθεος Κοττάκης σε συνέντευξή του στην ελληνική τηλεόραση στις αρχές Ιουλίου. Οι βρύσες θα μπορούσαν να στεγνώσουν εντελώς σε ορισμένα μέρη του νησιού, πρόσθεσε.

Αναζήτηση λύσεων

Καθώς οι δεξαμενές συρρικνώνονται και τα υπόγεια ύδατα λιγοστεύουν, ορισμένα νησιά έχουν στραφεί στα παρθένα θαλασσινά νερά που τα περιβάλλουν για να βρουν λύσεις.

Οι μονάδες αφαλάτωσης -οι οποίες μετατρέπουν το θαλασσινό νερό σε γλυκό αφαιρώντας άλατα και ακαθαρσίες- έχουν γίνει σωσίβιο για πολλά ελληνικά νησιά που αντιμετωπίζουν πρόβλημα με το νερό, παρά το γεγονός ότι συχνά είναι ακριβές και ενεργοβόρες.

Η Νάξος βασίζεται σε τέσσερις προσωρινές μονάδες για να καλύψει το έλλειμμα του νησιού.

Η Τήνος διαθέτει πέντε με έξι μονάδες αφαλάτωσης που παράγουν περίπου 5.000 κυβικά μέτρα την ημέρα -αρκετά για να γεμίσουν περίπου δύο πισίνες ολυμπιακών διαστάσεων. «Ο μόνος τρόπος για να καταπολεμήσουμε πραγματικά αυτή την έλλειψη τα επόμενα χρόνια, είναι η αφαλάτωση», δήλωσε στο CNN ο δήμαρχος του νησιού κ. Κροντηράς.

Αλλά ακόμη και αυτή η λύση έχει συναντήσει προβλήματα σε ορισμένα μέρη.

Ο κ. Κοττάκης απέδωσε την κρίση στη Λέρο στην αποτυχία συντήρησης των δύο μονάδων αφαλάτωσης του νησιού, οι οποίες είναι και οι δύο σε κακή κατάσταση.

Οι φόβοι για το νερό προσθέτουν επίσης καύσιμα σε μια έντονη συζήτηση για τον υπερτουρισμό στα νησιά, καθώς ο αριθμός των επισκεπτών ανεβαίνει και η ανάπτυξη εκτοξεύεται.

Ο τουρισμός είναι «μη βιώσιμος και μηδενικά σχεδιασμένος», γεγονός που οδηγεί σε τεράστια αύξηση της ζήτησης νερού, δήλωσε ο καθηγητής πανεπιστημίου κ. Μυλόπουλος.

Ο κ. Κροντηράς ανησυχεί ιδιαίτερα για την έκρηξη των πισινών στην Τήνο και αλλού, η οποία προσθέτει αυξημένη πίεση στα υδάτινα συστήματα. Δεδομένης της κρίσης, είπε, «πρέπει η πολιτεία να αρχίσει ίσως να βλέπει διαφορετικά την ανάγκη ύπαρξης πισινών στα νησιά».

Η κατάσταση φαίνεται να κορυφώνεται καθώς πλησιάζει η τουριστική περίοδος αιχμής του Αυγούστου -όπου η ζήτηση για νερό θα είναι μεγαλύτερη- και ο ξηρός, ζεστός καιρός φαίνεται ότι θα συνεχιστεί. «Πολλά άλλα νησιά θα αντιμετωπίσουν προβλήματα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, αν δεν λάβουμε μέτρα», δήλωσε ο κ. Λαγουβάρδος.

Η Ελλάδα βρίσκεται στη δίνη ενός βίαιου καύσωνα, με θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 104 βαθμούς Φαρενάιτ.

Είναι ο δεύτερος του καλοκαιριού, μετά από ένα πρώιμο κύμα καύσωνα τον περασμένο μήνα, ο οποίος ήταν ο θερμότερος Ιούνιος της χώρας που έχει καταγραφεί ποτέ. Πολλαπλές πυρκαγιές μαίνονταν και τουλάχιστον έξι τουρίστες, μεταξύ των οποίων ο Βρετανός τηλεπαρουσιαστής και γιατρός Michael Moseley και ένας Αμερικανός τουρίστας, έχασαν τη ζωή τους, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες έκαψαν τα ελληνικά νησιά.

Δεν υπάρχουν γρήγορες απαντήσεις στην κρίση.

Στη Νάξο, οι Αρχές επεξεργάζονται ένα σχέδιο για το πώς θα διαχειριστούν το νερό όταν φύγουν οι προσωρινές μονάδες αφαλάτωσης, δήλωσε ο κ. Λιανός, όπως η ανακύκλωση των λυμάτων και η αξιοποίηση των υπόγειων υδάτινων πόρων.

«Αυτό το σχέδιο θα απαιτήσει χρηματοδότηση και κρατική βοήθεια και ίσως δάνεια», είπε. «Αλλά αυτό είναι έργο που πρέπει να γίνει».

Η Λέρος επισκευάζει τις δύο μονάδες αφαλάτωσης και νοικιάζει άλλη μία μονάδα αφαλάτωσης για να ενισχύσει την παροχή της, ενώ στην Τήνο υπάρχουν σχέδια για την κατασκευή μιας μεγάλης μονάδας αφαλάτωσης που θα «θωρακίσει το νησί μας για τα επόμενα χρόνια», είπε ο κ. Κροντηράς.

Ζητά επίσης ένα πιο συγκεντρωτικό σύστημα διαχείρισης νερού, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες όλων, «και όχι οι ιδιώτες να πηγαίνουν με τον δικό τους τρόπο».

Η έλλειψη νερού θα συνεχιστεί πιθανότατα και στο μέλλον και η επίλυσή της θα απαιτήσει από τους ανθρώπους να επανεξετάσουν το νερό και τον τρόπο δίκαιου διαμοιρασμού του, δήλωσε ο κ. Κροντηράς.

«Είναι καιρός να δούμε την κατανάλωση νερού με διαφορετικό τρόπο», είπε. «Όλοι πρέπει να κατανοήσουν ότι το νερό είναι ένας πολύτιμος πόρος αυτή τη στιγμή».

Με πληροφορίες από CNN

• Ελλάδα
• Λειψυδρία
• νησιά