Η παράλογη «νοσταλγία» των ελληνικών τηλεοπτικών εκπομπών στις τουρκικές συμμετοχές της Eurovision

Είναι απορίας άξιο η «νοσταλγία» κάποιων τηλεοπτικών εκπομπών, συγκεκριμένου καναλιού, με τα τραγούδια της Τουρκίας που έχουν περάσει από την Eurovision. Παρά την απουσία της Τουρκίας από τον διαγωνισμό εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία, η συχνότητα με την οποία προβλήθηκαν οι τουρκικές αυτές συμμετοχές, από κάποιες ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές δεν περνά απαρατήρητη. Πρόκειται απλώς για μια «μουσική αναδρομή», ή μήπως πίσω από τη ραδιοτηλεοπτικό 24ωρο βομβαρδισμό κρύβεται κάτι άλλο;

Ας τα πάρουμε από την αρχή! Η Τουρκία έκανε την πρώτη της εμφάνιση στον διαγωνισμό της Eurovision το 1975 με το τραγούδι «Seninle Bir Dakika» της Semiha Yankı, αλλά η πορεία της στον θεσμό μόνο γραμμική δεν υπήρξε. Οι πρώτες δεκαετίες συμμετοχής χαρακτηρίζονται από μέτριες εμφανίσεις και χαμηλές βαθμολογίες, ενίοτε και από πολιτικά φορτισμένες ψηφοφορίες που ανέδειξαν τις γεωπολιτικές εντάσεις της ευρύτερης περιοχής. Μάλιστα, δεν είναι λίγες οι φορές που η Τουρκία ένιωσε «απομονωμένη» στον θεσμό, θεωρώντας πως η Δύση αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό την πολιτιστική της έκφραση.

Η καθοριστική στροφή ήρθε το 2003, όταν η Sertab Erener χάρισε στην Τουρκία την πρώτη, και μοναδική μέχρι σήμερα, νίκη της με το τραγούδι «Every Way That I Can». Το τραγούδι, συνδυάζοντας ποπ ήχο με ανατολίτικα στοιχεία, αγκάλιασε τη μουσική ταυτότητα της χώρας και άνοιξε έναν νέο κύκλο επιτυχιών, με σταθερή παρουσία στον τελικό και ικανοποιητικές θέσεις.

Η αιφνιδιαστική αποχώρηση της Τουρκίας από την Eurovision

Το 2013, η Τουρκία ανακοίνωσε την αποχώρησή της από τη Eurovision, μια απόφαση που αιφνιδίασε. Επισήμως, η κρατική ραδιοτηλεόραση TRT υποστήριξε ότι το νέο σύστημα ψηφοφορίας (50% τηλεοπτικό κοινό, 50% επιτροπές) δεν την ικανοποιούσε, ενώ εξέφρασε αντιρρήσεις και για το “αυτόματο εισιτήριο” που δίνεται στις «Big 5» χώρες (Ην. Βασίλειο, Γαλλία, Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία), χωρίς να διαγωνίζονται στον ημιτελικό.

Ωστόσο, πίσω από την τεχνική επιχειρηματολογία, υπήρχαν και βαθύτερα πολιτισμικά και ιδεολογικά κίνητρα. Η Τουρκία εκείνη την περίοδο, υπό την κυβέρνηση Ερντογάν, βρισκόταν σε τροχιά απομάκρυνσης από ευρωπαϊκά πρότυπα. Η αυξανόμενη επιρροή του πολιτικού ισλαμ, οι εντάσεις με την ΕΕ και η στροφή προς μια πιο «εθνική» και «παραδοσιακή» ταυτότητα καθιστούσαν τη Eurovision —με την έντονη LGBTQ+ ορατότητα και τα προοδευτικά της μηνύματα— αταίριαστη με τη νέα εικόνα της Τουρκίας.

Το 2014, με τη νίκη της Conchita Wurst από την Αυστρία, η απόφαση φάνηκε να «δικαιώνεται» για τους συντηρητικούς κύκλους της Τουρκίας. Ο τότε Διευθυντής του TRT είχε δηλώσει: «Δεν μπορούμε να μεταδίδουμε κάτι τέτοιο στα παιδιά μας, δεν συνάδει με τις πολιτιστικές μας αξίες.»

Η Eurovision δεν είναι απλώς ένας μουσικός διαγωνισμός. Είναι ένα σταυροδρόμι πολιτισμών, αλλά και ιδεολογιών. Η πορεία της Τουρκίας, από την περιθωριοποίηση στη νίκη, και από την ακμή στην αποχώρηση, αντικατοπτρίζει τις γεωπολιτικές μεταβολές της ευρύτερης περιοχής. Και η ξαφνική επανεμφάνιση των τουρκικών συμμετοχών στα ελληνικά media ανοίγει εκ νέου το ερώτημα: Μπορεί ο πολιτισμός να γεφυρώσει πολιτικές διαφορές ή απλώς να τις καμουφλάρει;

• Eurovision
• τηλεοπτικές εκπομπές
• Του​ρκία