Η Συνθήκη της Γιάλτας: Η Διάσκεψη που χάραξε τη παγκόσμια μεταπολεμική ιστορία

Φεβρουάριος 1945 – Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος πλησιάζει στο τέλος του και οι τρεις μεγάλοι σύμμαχοι, Ηνωμένες Πολιτείες, Σοβιετική Ένωση και Μεγάλη Βρετανία, συναντώνται στη Γιάλτα της Κριμαίας για να διαμορφώσουν τη μεταπολεμική τάξη πραγμάτων. Η διάσκεψη αυτή αποτέλεσε κομβικό σημείο για τη μετέπειτα πορεία του κόσμου, θέτοντας τις βάσεις για τον Ψυχρό Πόλεμο και την αναδιάταξη της Ευρώπης.

Οι τρεις ηγέτες, Ρούζβελτ (ΗΠΑ), Στάλιν (ΕΣΣΔ) και Τσόρτσιλ (Μ. Βρετανία), συζήτησαν και συμφώνησαν σε σημαντικά ζητήματα που επηρέασαν την παγκόσμια ισορροπία:

 Η μεταπολεμική διοίκηση της Γερμανίας

Μία από τις πιο κρίσιμες αποφάσεις της Διάσκεψης της Γιάλτας ήταν η διαχείριση της ηττημένης Γερμανίας. Μετά την άνευ όρων παράδοσή της, οι Σύμμαχοι συμφώνησαν να διαμοιράσουν τη χώρα σε τέσσερις ζώνες κατοχής, διασφαλίζοντας ότι δεν θα αποτελούσε ξανά απειλή για την παγκόσμια ειρήνη.

Η Γερμανία χωρίστηκε σε τέσσερις ζώνες κατοχής, με κάθε μία να ελέγχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Μεγάλη Βρετανία, τη Σοβιετική Ένωση και τη Γαλλία.
Ομοίως, η πρωτεύουσα Βερολίνο, παρότι βρισκόταν στη σοβιετική ζώνη, διαιρέθηκε επίσης σε τέσσερις τομείς υπό τον έλεγχο των ίδιων δυνάμεων. Αυτό το καθεστώς οδήγησε αργότερα στη διχοτόμηση της πόλης και στην ανέγερση του Τείχους του Βερολίνου το 1961.

Σοβιετική Ένωση, η οποία είχε υποστεί τεράστιες καταστροφές από τη ναζιστική εισβολή (με πάνω από 26 εκατομμύρια νεκρούς), ζήτησε υψηλές πολεμικές επανορθώσεις.
Συμφωνήθηκε ότι οι επανορθώσεις θα καταβάλλονταν σε είδος και όχι μόνο σε χρήματα, με τη μορφή βιομηχανικού εξοπλισμού, πρώτων υλών και προϊόντων που θα αφαιρούνταν από τις γερμανικές ζώνες.
Οι Σοβιετικοί έλαβαν βιομηχανικές εγκαταστάσεις από την Ανατολική Γερμανία, κάτι που οδήγησε στη διαφορά στην οικονομική ανάπτυξη μεταξύ Δυτικής και Ανατολικής Γερμανίας.

Αποναζιστικοποίηση και Δίκες Πολέμου

Οι ηγέτες συμφώνησαν να επιβληθεί αυστηρή αποναζιστικοποίηση, ώστε η Γερμανία να απαλλαχθεί από κάθε ναζιστική επιρροή.
Ένα από τα βασικά μέτρα ήταν οι Δίκες της Νυρεμβέργης (1945-1946), όπου υψηλόβαθμοι Ναζί αξιωματούχοι καταδικάστηκαν για εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και επιθετικό πόλεμο.
Παράλληλα, επιβλήθηκε έλεγχος στα εκπαιδευτικά προγράμματα, στα μέσα ενημέρωσης και στη δημόσια διοίκηση, ώστε να εκλείψει κάθε ίχνος ναζιστικής προπαγάνδας.

Αν και στη Γιάλτα δεν αποφασίστηκε η μόνιμη διχοτόμηση της χώρας, οι διαφορετικές προσεγγίσεις των Συμμάχων οδήγησαν στην αναπόφευκτη διαίρεση της Γερμανίας σε δύο ξεχωριστά κράτη:

• Δυτική Γερμανία (Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας – FRG), υπό την επιρροή των ΗΠΑ, της Μ. Βρετανίας και της Γαλλίας.
• Ανατολική Γερμανία (Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας – GDR), υπό τον έλεγχο της Σοβιετικής Ένωσης.

 Η δημιουργία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ)

Ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα της Διάσκεψης της Γιάλτας ήταν η απόφαση για τη σύσταση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), με στόχο την αποτροπή μελλοντικών συγκρούσεων και την προώθηση της παγκόσμιας ειρήνης. Οι ηγέτες των ΗΠΑ, της Σοβιετικής Ένωσης και της Μεγάλης Βρετανίας αναγνώρισαν ότι η Κοινωνία των Εθνών είχε αποτύχει να αποτρέψει τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, γι’ αυτό αποφάσισαν να δημιουργήσουν έναν νέο, ισχυρότερο διεθνή οργανισμό.

Οι ηγέτες συμφώνησαν στη σύσταση του ΟΗΕ για να αποφευχθούν μελλοντικές συγκρούσεις.
Η Σοβιετική Ένωση εξασφάλισε τρεις ψήφους στον οργανισμό, μία για τη Σοβιετική Ένωση, μία για την Ουκρανία και μία για τη Λευκορωσία.
Η πρώτη σύνοδος προγραμματίστηκε για τον Απρίλιο του 1945 στο Σαν Φρανσίσκο.

ΟΗΕ θα είχε ως κύριο σκοπό τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των λαών.
Οι μεγάλες δυνάμεις θα διατηρούσαν ειδικό ρόλο στον οργανισμό, καθώς θα είχαν μόνιμη εκπροσώπηση στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Στο Συμβούλιο Ασφαλείας, οι ΗΠΑ, η Σοβιετική Ένωση, η Μ. Βρετανία, η Κίνα και η Γαλλία θα ήταν τα μόνιμα μέλη, με δικαίωμα βέτο, κάτι που διατηρείται μέχρι σήμερα.

Η Σοβιετική Ένωση κατάφερε να εξασφαλίσει τρεις ψήφους στον νέο οργανισμό, αντί για μία, απαιτώντας να εκπροσωπηθούν ξεχωριστά η Ουκρανία και η Λευκορωσία, δύο σοβιετικές δημοκρατίες που είχαν υποστεί μεγάλες καταστροφές κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Αυτή η συμφωνία αποτελούσε διπλωματική νίκη του Στάλιν, καθώς αύξανε την επιρροή της ΕΣΣΔ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.

 Η συμμετοχή της ΕΣΣΔ στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας

Ο Στάλιν συμφώνησε να εισέλθει στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας μετά την ήττα της Γερμανίας.
Σε αντάλλαγμα, η Σοβιετική Ένωση θα έπαιρνε τα νησιά Κουρίλες και τη Νότια Σαχαλίνη.

Η Ελλάδα στη Διάσκεψη της Γιάλτας και η «Συμφωνία των Ποσοστών»

Η «Χαρτοπετσέτα του Τσόρτσιλ»: Πώς Η Ελλάδα έμεινε στη Δύση

Ένα από τα πιο μυστηριώδη γεγονότα που σχετίζονται με τη Γιάλτα αφορά την περίφημη “Συμφωνία των Ποσοστών”, που υπογράφηκε λίγους μήνες πριν, τον Οκτώβριο του 1944, στη Μόσχα. Αν και η τύχη της Ελλάδας δεν συζητήθηκε άμεσα στη Γιάλτα, είχε ήδη καθοριστεί στα παρασκήνια.

Ουίνστον Τσόρτσιλ και Ιωσήφ Στάλιν συναντήθηκαν και καθόρισαν τις σφαίρες επιρροής στα Βαλκάνια, με τον Τσόρτσιλ να σημειώνει ποσοστά επιρροής πάνω σε μια απλή χαρτοπετσέτα.
Σύμφωνα με το έγγραφο, η Ελλάδα θα έμενε 90% υπό βρετανική επιρροή, ενώ η Ρουμανία και η Βουλγαρία θα περνούσαν 90% στον σοβιετικό έλεγχο.
Αυτό εξηγεί γιατί οι Βρετανοί επενέβησαν στον ελληνικό εμφύλιο, ενώ οι Σοβιετικοί δεν στήριξαν τους Έλληνες κομμουνιστές.

Έτσι, ενώ πολλές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης πέρασαν υπό σοβιετική κυριαρχία, η Ελλάδα ενσωματώθηκε στο δυτικό στρατόπεδο, οδηγώντας σε δεκαετίες πολιτικών εντάσεων και έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο.

Η κληρονομιά της Γιάλτας και ο Ψυχρός Πόλεμος

Η Διάσκεψη της Γιάλτας άφησε ένα περίπλοκο αποτύπωμα στην παγκόσμια ιστορία. Αν και είχε στόχο τη συνεργασία μεταξύ των συμμάχων, στην πραγματικότητα επισημοποίησε τον διαχωρισμό Ανατολής-Δύσης, οδηγώντας στην έναρξη του Ψυχρού Πολέμου.

Η Ευρώπη χωρίστηκε στα δύο: Από τη μία, οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης που ήταν υπό την επιρροή των ΗΠΑ και της Βρετανίας, και από την άλλη, οι χώρες του Ανατολικού Μπλοκ που ελέγχονταν από τη Σοβιετική Ένωση.

Το Γερμανικό Ζήτημα: Η διαίρεση της Γερμανίας στις τέσσερις ζώνες κατοχής οδήγησε στην τελική διαίρεση σε Ανατολική και Δυτική Γερμανία, με το Τείχος του Βερολίνου να αποτελεί το πιο εμβληματικό σύμβολο του Ψυχρού Πολέμου.

Η Ελλάδα και ο Εμφύλιος: Η απόφαση να παραμείνει η Ελλάδα στη δυτική σφαίρα επιρροής οδήγησε στον Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο (1946-1949), που ήταν ουσιαστικά η πρώτη σύγκρουση του Ψυχρού Πολέμου.

Ο ΟΗΕ και η Διεθνής Διπλωματία: Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών που ιδρύθηκε μετά τη Γιάλτα προσπάθησε να διατηρήσει την ειρήνη, αλλά πολλές από τις αποφάσεις του μπλοκαρίστηκαν από τις διαμάχες μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων.

Η Γιάλτα δεν ήταν απλώς μια συμφωνία μεταξύ των νικητών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά μια συνάντηση που καθόρισε τον κόσμο όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. Από τις αποφάσεις της προέκυψαν η διαίρεση της Ευρώπης, η έναρξη του Ψυχρού Πολέμου και ο ρόλος της Ελλάδας στο δυτικό στρατόπεδο.

• Συνθήκη της Γιάλτας