Η θρυλική βεντέτα του Παπαδόσηφου – Μια ιστορία αίματος, τιμής και μυθικών λεπτομερειών

Η ιστορία της Κρήτης είναι γεμάτη με ιστορίες τιμής, αυστηρών κωδίκων και οικογενειακών βεντετών. Μία από τις πιο γνωστές είναι η βεντέτα του Παπαδόσηφου, που εξελίχθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1980, ξεκίνησε για τα μάτια μιας γυναίκας και έφτασε μέχρι το Εφετείο του Πειραιά. Το διπλό φονικό συγκλόνισε την Ελλάδα και ανέδειξε το χάσμα ανάμεσα στην κρατική δικαιοσύνη και τον άγραφο «νόμο του αίματος».

Πώς ξεκίνησε η βεντέτα

Στις 7 Αυγούστου 1983 στο Ρέθυμνο, ο 27χρονος Μανώλης Παπαδόσηφος καβγάδισε τηλεφωνικά με τον 37χρονο Γιάννη Βενιαράκη. Σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, οι δύο άντρες φιλονικούσαν για μια γυναίκα και ο Βενιαράκης απείλησε ότι θα τον ξυλοκοπήσει. Ο Μανώλης ανταπάντησε ότι θα τον συναντήσει αμέσως, ανέβηκε στο μηχανάκι του και τον έψαξε σε καφετέρια όπου σύχναζε

Όταν ο Βενιαράκης είδε τον Παπαδόσηφο, ανέβηκε στο πατάρι του μαγαζιού· ο Μανώλης τον ακολούθησε. Εκεί, μακριά από τους υπόλοιπους θαμώνες, ο Βενιαράκης τράβηξε το πιστόλι του και τον πυροβόλησε τέσσερις φορές στο στήθος. Ο νεαρός πέθανε κατά τη μεταφορά του στο νοσοκομείο, ενώ ο Βενιαράκης συνελήφθη και καταδικάστηκε πρωτόδικα σε ισόβια κάθειρξη.

Δικαστική απόφαση και φόβοι για νέα επεισόδια

Η αρχική καταδίκη καθησύχασε προσωρινά τα πνεύματα, αλλά πέντε χρόνια αργότερα ο καταδικασμένος άσκησε έφεση. Για να αποτραπούν επεισόδια μεταξύ των δύο οικογενειών, αποφασίσθηκε η δίκη σε δεύτερο βαθμό να γίνει στο Εφετείο Πειραιά. Στις 20 Δεκεμβρίου 1988 η αίθουσα γέμισε με μαυροφορεμένους Κρητικούς, ανάμεσά τους και ο πατέρας του θύματος, Γιάννης Παπαδόσηφος.

Η εκτέλεση μέσα στο δικαστήριο – «Εγώ δίκασα τον φονιά»

Η δίκη εξελισσόταν κανονικά όταν ο Παπαδόσηφος σηκώθηκε, πήδηξε πάνω από καθίσματα και στάθηκε πίσω από τον Βενιαράκη. Έβγαλε ένα πιστόλι και τον πυροβόλησε πέντε με έξι φορές σχεδόν εξ επαφής. Οι σφαίρες διαπέρασαν το σώμα του Βενιαράκη και καρφώθηκαν στα έδρανα.

Ο γενειοφόρος πατέρας παρέδωσε αμέσως το όπλο του, κοίταξε τους αστυνομικούς και είπε: «Εγώ έκανα αυτό που έπρεπε. Δίκασα τον φονιά του παιδιού μου. Λευτερώθηκα»r. Μοναδικοί φρουροί στην αίθουσα ήταν δύο αστυνομικοί, οι οποίοι συνέλαβαν τον δράστη χωρίς αντίσταση. Μετά από λίγο, ένας άλλος πατέρας που είχε χάσει το παιδί του τον πλησίασε και σχολίασε: «Εσύ ξαλάφρωσες».

Ο μύθος με τη γενειάδα και το λούγκερ

Το όπλο που χρησιμοποίησε ήταν ένα γερμανικό λούγκερ, λάφυρο που, όπως είπε ο ίδιος, είχε πάρει μαζί με τον πατέρα του από έναν στρατιώτη της Βέρμαχτ στη Μάχη της Κρήτης. Πώς το πέρασε στην αίθουσα; Ο Παπαδόσηφος ισχυριζόταν ότι το είχε επάνω του και απλώς δεν τον έψαξαν οι αστυνομικοί. Ένας αστικός μύθος υποστηρίζει ότι είχε κρύψει το όπλο μέσα στην πυκνή γενειάδα που είχε αφήσει για το πένθος, αλλά πολλοί αμφισβητούν τη δυνατότητα να κρυφτεί πιστόλι σε γενειάδα και ακόμη και ο ίδιος ο δράστης δεν επιβεβαίωσε ποτέ τη συγκεκριμένη εκδοχή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Παπαδόσηφος είχε μπει και βγει από το Εφετείο αρκετές φορές. Την τελευταία φορά παρατήρησε ότι οι αστυνομικοί δεν τον έλεγξαν, πήγε στο αυτοκίνητο φίλου του όπου είχε αφήσει το λούγκερ και επέστρεψε οπλισμένος. Η αστυνομία παραδέχθηκε αργότερα ότι δεν είχε ειδοποιηθεί ότι η δίκη του ισοβίτη λάμβανε χώρα εκείνη την ημέρα, γι’ αυτό και τα μέτρα ασφαλείας ήταν χαλαρά.

Καταδίκη, αποφυλάκιση και θάνατος

Ο Γιάννης Παπαδόσηφος καταδικάστηκε για φόνο εκ προμελέτης σε 14 χρόνια φυλάκισης. Τελικά εξέτισε περίπου πέντε χρόνια της ποινής του και αποφυλακίστηκε. Επέστρεψε στο Ρέθυμνο όπου ζούσε ειρηνικά μέχρι τον θάνατό του στις 2 Μαΐου 2012, σε ηλικία 87 ετών. Ο ίδιος ουδέποτε ζήτησε συγγνώμη και είχε δηλώσει ότι, ακόμη κι αν ο Βενιαράκης «ξαναζωντάνευε, πάλι θα τον σκότωνε». Οι οικογένειες των δύο ανδρών δεν συνέχισαν τη βεντέτα· έκτοτε έζησαν στον ίδιο τόπο χωρίς να προκληθούν νέα επεισόδια.

Η μαρτυρία του εγγονού

Σε συνέντευξη του εγγονού του Παπαδόσηφου, Γιώργου, στα «Χανιώτικα Νέα», αποκαλύπτεται η ανθρώπινη πλευρά του γνωστού «βεντέταρη». Ο εγγονός μίλησε για έναν εργατικό αγρότη που μεγάλωσε τα εγγόνια του με αγάπη και δάκρυα, χωρίς ποτέ να μιλά για το φονικό. Τον περιγράφει ως «ακριβοδίκαιο άνθρωπο» που συμμετείχε στη Μάχη της Κρήτης και δίδασκε στους νέους σεβασμό, εργατικότητα και αποφυγή των άκρων. Σε ερώτηση για τη βεντέτα, ο παππούς του περιοριζόταν να πει ότι «το αίμα έκλεισε με το αίμα» και συνιστούσε στα παιδιά του να αποφεύγουν προκλητικές κουβέντες. Η συνύπαρξη με τους απογόνους του Βενιαράκη στο ίδιο χωριό δεν δημιούργησε ποτέ ξανά πρόβλημα.

Η ιστορία αυτή ανέδειξε τις αντιθέσεις μεταξύ της κρατικής δικαιοσύνης και των άγραφων νόμων της τιμής που επιβιώνουν σε ορισμένες κοινωνίες. Η πράξη του Παπαδόσηφου αντιμετωπίστηκε με αμφιθυμία: από τη μία, ένα σημαντικό μέρος της κοινής γνώμης επικρότησε την εκδίκηση ως πράξη λύτρωσης· από την άλλη, υπενθύμισε ότι η αυτοδικία αποτελεί έγκλημα και οδηγεί σε φαύλο κύκλο αίματος. Η βεντέτα αυτή λήγει χωρίς περαιτέρω συνέπειες, αλλά το γεγονός ότι ο πατέρας θεωρούσε ακόμη και στο τέλος της ζωής του ότι «μόνο το αίμα ξεκαθαρίζει αυτά τα πράγματα» δείχνει πόσο βαθιά ριζωμένος ήταν ο άγραφος κώδικας.

Χρονολόγιο της βεντέτας

• 7 Αυγούστου 1983 – Ο Μανώλης Παπαδόσηφος δολοφονείται από τον Γιάννη Βενιαράκη σε καφετέρια στο Ρέθυμνο.

• 1983–1988 – Ο δράστης καταδικάζεται πρωτόδικα σε ισόβια, αλλά ασκεί έφεση λίγα χρόνια αργότερα.

• 20 Δεκεμβρίου 1988 – Στο Εφετείο Πειραιά, ο πατέρας του θύματος, Γιάννης Παπαδόσηφος, πυροβολεί και σκοτώνει τον Βενιαράκη μέσα στη δικαστική αίθουσα.

• 1989–1994 – Ο Παπαδόσηφος καταδικάζεται σε 14 χρόνια φυλάκισης, εκτίει περίπου πέντε και αποφυλακίζεται.

• 2 Μαΐου 2012 – Ο Γιάννης Παπαδόσηφος πεθαίνει στο Ρέθυμνο, χωρίς ποτέ να μετανιώσει για την πράξη του.

Η βεντέτα του Παπαδόσηφου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι συμβαίνει όταν το αίσθημα της προσωπικής τιμής υπερισχύει της κρατικής δικαιοσύνης. Αν και ο πατέρας βρήκε «λύτρωση», το κόστος σε αίμα ήταν τεράστιο. Η ιστορία θυμίζει ότι οι βεντέτες δεν αφήνουν χώρο για συμφιλίωση και ότι ακόμη και σήμερα πρέπει να παλέψουμε για τη διατήρηση της κοινωνικής ειρήνης μέσα από θεσμικούς δρόμους. Όπως είπε ο εγγονός του Παπαδόσηφου, «μακάρι να μη γινόταν ούτε το ένα φονικό ούτε το άλλο»

• βεντέτα
• Παπαδόσηφος