Η υποκρισία πίσω από την «αγανάκτηση» – Τι πραγματικά σημαίνει ο σεβασμός σε μια ιερή εικόνα;

Του Σωτήρη Μ. Τζούμα 

Τις τελευταίες ώρες κυκλοφορεί μια προσπάθεια χλευασμού γύρω από μια εικόνα που δείχνει τον Κυριάκο Μητσοτάκη να προσκυνά έναν πίνακα. Το υπονοούμενο είναι σαφές: ότι δήθεν πρόκειται για κάτι «παράλογο» ή «υποκριτικό», επειδή το έργο είναι ζωγραφικό και όχι «παραδοσιακή» εικόνα. Πρόκειται για μια επιφανειακή και ιστορικά αβάσιμη προσέγγιση.

Ας βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους.

Η ουσία δεν είναι το υλικό, αλλά το νόημα

Στην ορθόδοξη –και γενικότερα χριστιανική– παράδοση, ο σεβασμός δεν κατευθύνεται προς το ξύλο, τον καμβά ή τη μπογιά και την τέχνη. Κατευθύνεται προς αυτό που απεικονίζεται: το θείο πρόσωπο, το γεγονός, το ιερό σύμβολο. Ένα έργο τέχνης που απεικονίζει κάτι ιερό μπορεί απολύτως να αποτελέσει αντικείμενο ευλάβειας.

Ο Θεόδωρος Βρυζάκης, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ζωγράφους του 19ου αιώνα, δημιούργησε έργα με βαθιά εθνική και θρησκευτική φόρτιση. Αν ένα τέτοιο έργο τοποθετείται σε ναό ή σε χώρο λατρείας, δεν είναι «διακοσμητικό». Έχει ήδη λάβει έναν λειτουργικό και συμβολικό ρόλο.

Άρα το ερώτημα «σωστό ή γκάφα;» καταρρέει από μόνο του. Αν δεν απεικόνιζε κάτι άξιο σεβασμού, δεν θα είχε ποτέ τέτοια θέση.

Η τέχνη στην υπηρεσία της πίστης – ένα παγκόσμιο φαινόμενο

Για όσους επιμένουν να ειρωνεύονται, αξίζει να θυμηθούν κάτι απλό: η ίδια η ιστορία της χριστιανικής τέχνης είναι γεμάτη από έργα ζωγράφων που τιμώνται ως ιερά.

Η Καπέλα Σιξτίνα, ίσως το πιο διάσημο παρεκκλήσι στον κόσμο, είναι διακοσμημένη από τον Μιχαήλ Άγγελο — έναν καλλιτέχνη διεθνούς φήμης. Τα έργα του δεν είναι Αγιογραφίες ούτε  «απλοί πίνακες». Κάτω από αυτά τελείται ένα από τα σημαντικότερα μυστήρια της Καθολικής Εκκλησίας: η εκλογή του Πάπα.

Κανείς δεν γελά. Κανείς δεν ειρωνεύεται. Αντιθέτως, εκατομμύρια άνθρωποι στέκονται με δέος.

Το πραγματικό ζήτημα

Η συζήτηση αυτή δεν αφορά τελικά την τέχνη ή τη θρησκεία. Αφορά τη διάθεση ορισμένων να διαστρεβλώνουν πράξεις πίστης για μικροπολιτικούς ή επικοινωνιακούς λόγους.

Ένας άνθρωπος –είτε είναι απλός πολίτης είτε πρωθυπουργός– έχει κάθε δικαίωμα να εκφράζει την πίστη και τον σεβασμό του. Και όταν το κάνει μπροστά σε μια εικόνα που απεικονίζει το θείο, δεν υπάρχει τίποτα «παράδοξο» σε αυτό.

Το πραγματικά παράδοξο είναι η ανάγκη κάποιων να χλευάζουν ό,τι δεν κατανοούν και να περιγελάνε ο,τι φθονούν! .