Ημέρα της Γης: Τι είναι, πότε είναι και τι έχει πετύχει;

Κάθε χρόνο, εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο συγκεντρώνονται στην Ημέρα της Γης για να γιορτάσουν το περιβαλλοντικό κίνημα. Η εκδήλωση ξεκίνησε το 1970 στις Ηνωμένες Πολιτείες και σήμερα γιορτάζεται σε όλο τον κόσμο.

Τι είναι η Ημέρα της Γης και πότε γιορτάζεται;

Η Ημέρα της Γης είναι μια παγκόσμια εκδήλωση που στοχεύει να τονίσει τη σημασία της προστασίας του περιβάλλοντος. Πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις 22 Απριλίου.

Δημιουργήθηκε το 1970 από τον Gaylord Nelson, έναν Αμερικανό γερουσιαστή και περιβαλλοντολόγο, και τον Denis Hayes, μεταπτυχιακό φοιτητή στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.

Και οι δύο είχαν αυξανόμενες ανησυχίες για την περιβαλλοντική ζημιά στις ΗΠΑ, όπως αυτή που προκλήθηκε από μια μεγάλη πετρελαιοκηλίδα το 1969 στη Σάντα Μπάρμπαρα της Καλιφόρνια.

Βρήκαν την Ημέρα της Γης ως έναν τρόπο για να εμπλακεί το κοινό και να προωθήσουν τα πράσινα ζητήματα στην εθνική ατζέντα. Η πρώτη Ημέρα της Γης είδε 20 εκατομμύρια ανθρώπους σε όλες τις ΗΠΑ να βγαίνουν στους δρόμους.

Έγινε παγκόσμια εκδήλωση το 1990 και τώρα περιλαμβάνει πάνω από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους όλων των ηλικιών σε σχεδόν 200 χώρες, σύμφωνα με τους διοργανωτές.

«Ο εορτασμός της Ημέρας της Γης είναι συχνά η πρώτη περιβαλλοντική δράση για πολλούς ανθρώπους», λέει η πρόεδρος του Earthday.org, Kathleen Rogers.

Ένας απλός οδηγός για την κλιματική αλλαγή

Το θέμα του 2024 «Πλανήτης εναντίον Πλαστικών» στοχεύει στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τις βλάβες της πλαστικής ρύπανσης για την ανθρώπινη και την πλανητική υγεία.

Προηγούμενες εκδηλώσεις κάλυψαν μια σειρά περιβαλλοντικών ζητημάτων, από την κλιματική αλλαγή και την καθαρή ενέργεια μέχρι την προστασία των ειδών και τα οφέλη της δενδροφύτευσης.

Η φετινή εστίαση έρχεται πριν από μια ιστορική συνθήκη του ΟΗΕ για τα πλαστικά, η οποία αναμένεται να συμφωνηθεί μέχρι τα τέλη του 2024. Περισσότερες από 50 χώρες έχουν ζητήσει να σταματήσει η πλαστική ρύπανση έως το 2040.

Αλλά οι διοργανωτές της Ημέρας της Γης θέλουν να προχωρήσουν ένα βήμα παραπέρα και ζητούν μείωση κατά 60% της παραγωγής όλων των πλαστικών μέχρι το 2040.

Οι διοργανωτές πρότειναν ότι οι άνθρωποι θα μπορούσαν να προσφερθούν εθελοντικά σε μια εκδήλωση καθαρισμού ή να μάθουν περισσότερα για τη ζημιά που προκαλεί η πλαστική ρύπανση.

Τι πέτυχε η Ημέρα της Γης;

Μέσα σε λίγα χρόνια από την πρώτη Ημέρα της Γης το 1970, είχε συσταθεί η Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος των ΗΠΑ και αρκετοί περιβαλλοντικοί νόμοι -όπως ο νόμος για τον καθαρό αέρα- είχαν θεσπιστεί ή ενισχυθεί σημαντικά.

Πιο πρόσφατα γεγονότα περιλάμβαναν τη φύτευση εκατοντάδων εκατομμυρίων δέντρων, την υποστήριξη των αγροτών με βιώσιμες γεωργικές πρακτικές και την έναρξη προγραμμάτων για την κλιματική παιδεία σε όλο τον κόσμο.

Ορισμένοι παρατηρητές αναφέρουν επίσης τη σημασία της Ημέρας της Γης για την προώθηση περιβαλλοντικών ζητημάτων στην εθνική και διεθνή ατζέντα.

«Με μια σειρά από ζητήματα που οδηγούν τις περιβαλλοντικές μας προκλήσεις στη λίστα προτεραιοτήτων της κοινωνίας, εκδηλώσεις όπως η Ημέρα της Γης μας υπενθυμίζουν το μακροπρόθεσμο κόστος της βραχυπρόθεσμης προσέγγισης», λέει ο Yvo de Boer, πρώην επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα.

Το 2016, η Ημέρα της Γης επιλέχθηκε συμβολικά για την επίσημη υπογραφή της εμβληματικής συμφωνίας του Παρισιού για το κλίμα, η οποία είχε συμφωνηθεί στα τέλη του 2015.

Ήταν η πρώτη φορά που χώρες του κόσμου είχαν συλλογικά συμφωνήσει στόχους για να προσπαθήσουν να περιορίσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη.

Ημέρα της Γης: Ψευδής αίσθηση προόδου;

Ορισμένοι κριτικοί προειδοποιούν ότι αυτά τα επιτεύγματα δίνουν μια ψευδή αίσθηση προόδου. Πολλοί περιβαλλοντικοί δείκτες -από τις παγκόσμιες θερμοκρασίες έως τις εξαφανίσεις ειδών- αλλάζουν ραγδαία λόγω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Οι προσπάθειες μέχρι σήμερα απείχαν πολύ από το να σταματήσουν ή να αντιστρέψουν αυτές τις τάσεις.

Ορισμένα άτομα και εταιρείες έχουν επίσης κατηγορηθεί ότι χρησιμοποιούν την Ημέρα της Γης ως ευκαιρία για να προωθήσουν παραπλανητικά τα περιβαλλοντικά τους διαπιστευτήρια, χωρίς να κάνουν τις πραγματικές αλλαγές που χρειάζονται. Αυτό είναι γνωστό ως «greenwashing».

Για παράδειγμα, η ακτιβίστρια Γκρέτα Τούνμπεργκ έγραψε στο Twitter το 2022 ότι η Ημέρα της Γης «έχει μετατραπεί σε ευκαιρία για τους ανθρώπους στην εξουσία να δημοσιεύσουν την “αγάπη” τους για τον πλανήτη, ενώ ταυτόχρονα τον καταστρέφουν με τη μέγιστη ταχύτητα».

«Όλοι γνωρίζουμε ότι συμβαίνει το greenwashing και είναι εξοργιστικό», είπε η διοργανώτρια της Ημέρας της Γης, κα Rogers, στο BBC News.

«Δεν είναι ένα πρόβλημα που έχουμε προκαλέσει, αλλά γνωρίζουμε ότι η Ημέρα της Γης χρησιμοποιείται κυνικά από ορισμένες επιχειρήσεις για να [κακο]χρησιμοποιήσουν το ήθος της βιωσιμότητας για δικό τους όφελος».

• Ημέρα της Γης
• κλιματική αλλαγή