Κορωνοϊός: Καταρρέει η ψυχική υγεία των Έλληνων – Καθηγητής Ψυχιατρικής εξηγεί στο Newpost

Ένα είναι σίγουρο. Ο νέος κορωνοϊός αργά ή γρήγορα θα φύγει. Το ερώτημα είναι τι θα αφήσει σε όσους κατάφεραν να κρατηθούν ζωντανοί από τη λαίλαπα της πανδημίας. Μοναξιά, στρες και θυμό, απαντούν οι ερευνητές. Και αν η χώρα μας κρίνεται με θετικό πρόσημο ως προς τη διαχείριση της πανδημίας, δεν ισχύει το ίδιο και για την ψυχολογία των πολιτών της, καθώς τα παραπάνω συναισθήματα είναι η παρακαταθήκη της Covid-19 στην ψυχική υγεία των Ελλήνων.

Αναλύοντας στο Newpost τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της «Παγκόσμιας Μελέτης Υγείας και Λειτουργικότητας σε Περιόδους Μεταδοτικών Λοιμώξεων (Μελέτη COH-FIT)», ο Βασίλης Μποζίκας*, καθηγητής Ψυχιατρικής και Διευθυντής Β’ Πανεπιστημιακής Ψυχιατρικής Κλινικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, που συμμετέχει στη συγκεκριμένη έρευνα, σημειώνει ότι «τα συνήθη συναισθήματα που αυξάνονται σε έντονο βαθμό ως συνέπεια της πανδημίας σε μεγάλη μερίδα του πληθυσμού παγκοσμίως είναι το στρες, η μοναξιά και ο θυμός. Τα συναισθήματα αυτά δεν προκαλούνται μόνο από τα επιβεβλημένα μέτρα περιορισμού της μετακίνησης και της αποφυγής των κοινωνικών επαφών, αλλά και από την διαρκή απειλή που συνιστά ο κίνδυνος μόλυνσης από την COVID-19 και τις επιπτώσεις που αυτό μπορεί να έχει αυτή στην υγείας μας και στη ζωή μας».

Όσον αφορά στη χώρα μας, που διανύει ακόμα το δεύτερο lockdown, ο κ. Μποζίκας παρατηρεί ότι παρά η εμπειρία της πρώτης καραντίνας δεν ήταν δυνατή η ψυχολογική προετοιμασία των Ελλήνων, λόγω της μεγαλύτερης έντασης του δεύτερου κύματος της πανδημίας. «Επιπρόσθετα», όπως λέει», «σε μεγάλο βαθμό, μετά τον περιορισμό του πρώτου κύματος, επικράτησε ο εφησυχασμός. Η χαλαρότητα που επικράτησε από τις αρχές Σεπτεμβρίου, όταν ήταν φανερό πως τα πράγματα επιδεινώνονταν, επιβεβαιώνει πως ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού της χώρας μας δεν αντιλήφθηκε τη συνεχιζόμενη κρισιμότητα της κατάστασης».

Σχολιάζοντας το γεγονός ότι, σύμφωνα με την έρευνα στην Ελλάδα, παρατηρείται διπλάσια ή τριπλάσια αύξηση των επιπέδων μοναξιάς, στρες και θυμού, επισημαίνει ότι «προφανώς, η ιδιοσυγκρασία μας στο να βιώνουμε με μεγάλη συναισθηματική ένταση τα θετικά αλλά και τα αρνητικά γεγονότα φαίνεται να έπαιξε σημαίνοντα ρόλο. Η μεγάλη σημασία που έχει το κοινωνικό και οικογενειακό δίκτυο στη ζωή μας και η αναγκαστική διάρρηξη που επήλθε σε αυτό λόγω της πανδημίας μπορεί να είναι ένας άλλος παράγοντας που συνέβαλε καθοριστικά σε αυτή την διπλάσια ή και τριπλάσια αύξηση των αρνητικών συναισθημάτων στην Ελλάδα έναντι των άλλων χωρών. Η πρόσφατη οικονομική κρίση, επίσης, μπορεί να έχει αφήσει το αποτύπωμά της και να μας έχει καταστήσει περισσότερο ευαίσθητους σε ψυχοπιεστικά γεγονότα».

Πώς περνούν οι Έλληνες τον χρόνο τους στην καραντίνα

Με ποιους τρόπους, όμως, «αμυνόμαστε» σε καταστάσεις μεγάλης πίεσης και αναγκαστικού εγκλεισμού; «Όσον αφορά τις αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισης της πανδημίας, αυτές δεν διαφοροποιούνταν ιδιαίτερα μεταξύ των χωρών, με την άσκηση ή το περπάτημα, τη χρήση του διαδικτύου, τα χόμπι, την άμεση κοινωνική επαφή ή συναναστροφή, τη μελέτη ή τη μάθηση κάτι νέου, τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης και τις κοινωνικές συναναστροφές από απόσταση, την εργασία στο χώρο ή στο σπίτι, την ενημέρωση για την πανδημία COVID-19, τα ΜΜΕ, τον χρόνο με ένα κατοικίδιο, καθώς και τη σωματική εγγύτητα και τη σεξουαλική δραστηριότητα να αποτελούν τις κυριότερες επιλογές όσων απάντησαν στα ερωτηματολόγια» σημειώνει ο κ. Μποζίκας.

Πάντως, από τη συγκεριμένη έρευνα, που αφορά το πρώτο κύμα της πανδημίας, δεν έχει προκύψει στην Ελλάδα αύξηση της κατανάλωσης συνταγογραφούμενων φαρμάκων, αλκοόλ ή άλλων εξαρτησιογόνων ουσιών σε σημαντικά επίπεδα. Ωστόσο, «αυτό δεν αποκλείει την πιθανότητα όντως μια τέτοια αύξηση κατανάλωσης αντικαταθλιπτικών φαρμάκων να αποτελέσει ένα δεδομένο και για τη δική μας χώρα, λόγω της επιβάρυνσης της ψυχικής υγείας των συμπολιτών μας. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η ψυχολογική πίεση που υφιστάμεθα παραμένει και δρα αθροιστικά» τονίζει ο καθηγητής του ΑΠΘ στο Newpost.

Πήρε «φωτιά» η Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306

Με την πίεση και την αγωνία για την επόμενη ημέρα ολοένα να μεγαλώνει, εκατοντάδες είναι οι πολίτες που απευθύνονται καθημερινά στην Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης

10306, προκειμένου να λάβουν ψυχολογικές «πρώτες βοήθειες». «Η συνεισφορά της συγκεκριμένης υπηρεσίας στην ανακούφιση των συμπολιτών μας, αλλά και στην καθοδήγησή τους, εφόσον αυτό δεν είναι καταστεί δυνατό, για αναζήτηση βοήθειας σε ειδικές ψυχιατρικές υπηρεσίες είναι καθοριστικής σημασίας στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων στην ψυχική υγεία του γενικού πληθυσμού από την πανδημία. Πρέπει να αναληφθούν πρωτοβουλίες προκειμένου να παρασχεθεί και η απαιτούμενη ψυχολογική υποστήριξη και σε όσους διαγιγνώσκονται ότι έχουν μολυνθεί από τον COVID-19 και παραμένει σε καραντίνα στην οικία του, o αριθμός των οποίων είναι πολύ μεγάλος» υπογραμμίζει ο Βασίλης Μποζίκας.

«Αντίδοτο» η αλληλεγγύη

Σύμφωνα με τον ίδιο, «μια άλλη ιδιαιτερότητα της χώρας μας που αφορά την σημαντική βελτίωση της κοινωνικά επωφελούς ή αλτρουιστικής συμπεριφοράς (π.χ. δώσατε χρήματα/ πράγματα/φαγητό σε άτομα που έχουν ανάγκη ή ψωνίσατε για κάποιον άλλο ή βοηθήσατε κάποιον που είναι άρρωστος όχι ως μέρος της εργασίας σας ή προσέξατε/φροντίσατε τα παιδιά κάποιου άλλου)».

«Τα ποσοστά αυτής της σημαντικής βελτίωσης στην Ελλάδα ήταν διπλάσια ή και τριπλάσια έναντι των άλλων χωρών. Οι συμπολίτες μας είναι δίπλα σε όσους τους έχουν ανάγκη, πάντα έτοιμοι να βοηθήσουν. Αυτή η βελτίωση αφορούσε το σύνολο των ηλικιωμένων της χώρας μας που συμμετείχαν στην έρευνα, δείχνοντας την σημασία που έχει στην χώρα μας η οικογένεια και ο κεντρικός ρόλος των παππούδων και των γιαγιάδων σε αυτήν» προσθέτει.

Τι έδειξε η μελέτη για τις άλλες χώρες

Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της μελέτης από άλλες 29 χώρες που μετείχαν έδειξαν ίχνουν μια σημαντική αύξηση των επιπέδων του στρες, της μοναξιάς και του θυμού, καθώς και της κοινωνικά επωφελούς συμπεριφοράς. Η σημαντική αύξηση των επιπέδων των αρνητικών ψυχοκοινωνικών επιπτώσεων κυμαινόταν περίπου από το 1/5 ως το 1/3 των συμμετεχόντων. Σε χώρες όπως η Αυστραλία, το Ιράν, Μπαγκλαντές, η Χιλή, η Βραζιλία, η Κολομβία, η Ρουμανία και η Νότια Αφρική η αύξηση αυτή των επιπέδων του στρες φτάνει στο 2/5 έως 1/2 όσων συμμετείχαν. Σημαντική αύξηση των επιπέδων θυμού βρέθηκε στα 2/5 των συμμετεχόντων στο Μπαγκλαντές, Νότια Αφρική και Βραζιλία.

Σε αρκετές χώρες η επιβάρυνση σε αρνητικά συναισθήματα ήταν μεγαλύτερη στις γυναίκες από ό,τι στους άνδρες (π.χ. Ιταλία, Ουγγαρία, Γερμανία, Πολωνία, Γαλλία, Μεγάλη Βρετανία, Ιράν, Νότια Αφρική, ΗΠΑ, Βραζιλία, Ουρουγουάη κλπ). Η βελτίωση της αλτρουιστικής συμπεριφοράς ήταν εμφανής περίπου στο 1/5 ως το 1/3 όσων συμμετείχαν, αν και υπήρχαν χώρες με πολύ χαμηλά ποσοστά βελτίωσης αυτής της συμπεριφοράς (1/10 σε Αυστραλία, Γαλλία, Ισπανία, Ιαπωνία) και κάποιες με υψηλότερα (2/5 σε Χιλή, Κολομβία και Μπαγκλαντές).

Η ομάδα των ηλικιωμένων δεν φάνηκε να διαφοροποιείται ιδιαίτερα από τις άλλες δύο ηλικιακές ομάδες τόσο στην αύξηση των επιπέδων των αρνητικών ψυχοκοινωνικών επιπτώσεων όσο στην βελτίωση της αλτρουιστικής συμπεριφοράς.

Η Μελέτη COH-FIT

Η «Παγκόσμια Μελέτη Υγείας και Λειτουργικότητας σε Περιόδους Μεταδοτικών Λοιμώξεων» (Μελέτη COH-FIT) είναι μία μεγάλη, διεθνής μελέτη για το γενικό πληθυσμό όλων των χωρών που πλήττονται από την πανδημία COVID-19. Στόχος της είναι η διερεύνηση παραγόντων που επηρεάζουν τη σωματική και ψυχική υγεία σε καιρούς μεταδοτικών λοιμώξεων και περιοριστικών μέτρων (π.χ. περιορισμός κυκλοφορίας, κοινωνική αποστασιοποίηση, καραντίνα) και την αναγνώριση προστατευτικών παραγόντων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ανάπτυξη στρατηγικών πρόληψης και παρέμβασης κατά την πανδημία COVID-19 αλλά και μελλοντικά, σε περίπτωση εμφάνισης άλλων καταστάσεων πανδημίας.

Το ερευνητικό αυτό εγχείρημα προωθείται στην Ελλάδα, από την Β΄ Πανεπιστημιακή Ψυχιατρική Κλινική του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με πάνω από 200 ερευνητές σε ερευνητικούς φορείς και πανεπιστήμια τουλάχιστον 40 χωρών ανά την υφήλιο και υπό την αιγίδα μεγάλου αριθμού εθνικών και διεθνών επιστημονικών οργανισμών.

Οι εθνικοί συντονιστές/ερευνητική ομόδα της μελέτης COH-FIT (GR) (Ελλάδα) είναι οι: Βασίλειος-Παντελεήμων Μποζίκας MD, PhD, καθηγητής Ψυχιατρικής, διευθυντής Β’ Πανεπιστημιακής Ψυχιατρικής Κλινικής, ΑΠΘ, Αγοραστός Αγοραστός, επίκουρος καθηγητής Ψυχιατρικής, Β’ Πανεπιστημιακή Ψυχιατρική Κλινική ΑΠΘ, Έλενα Δραγκιώτη, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Linköping της Σουηδίας και Κωνσταντίνος Τσαμάκης, ψυχίατρος, επισκέπτης ερευνητής στο King’s College στο Λονδίνο.

«Η “Παγκόσμια Μελέτης Υγείας και Λειτουργικότητας σε Περιόδους Μεταδοτικών Λοιμώξεων” συνεχίζεται και πραγματικά είναι σημαντική η συμμετοχή όλων, προκειμένου να καταγραφούν οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία και του δεύτερου κύματος της πανδημίας. Ακόμα και αν τα ερωτηματολόγια έχουν συμπληρωθεί σε προηγούμενη φάση της πανδημίας μπορούν και πάλι να απαντηθούν, ώστε να φανούν τυχόν διαφορές που έχουν εν τω μεταξύ προκύψει. Η συμπλήρωση από τα παιδιά των ερωτηματολογίων που τα αφορούν θα επιτρέψει την καταγραφή των συνεπειών της πανδημίας και σε αυτά. Τα παιδιά και οι έφηβοι, άλλωστε, είναι μια ηλικιακή ομάδα που λόγω της φάσης της ψυχοκοινωνικής τους ανάπτυξης είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε τέτοιας έντασης και χρονιότητας ψυχοπιεστικά γεγονότα όπως είναι και η πανδημία» καταλήγει ο Βασίλης Μποζίκας.

Δείτε ολόκληρη την έρευνα ΕΔΩ και πάρτε μέρος

*Βασίλειος-Παντελεήμων Μποζίκας: Καθηγητής Ψυχιατρικής, Διευθυντής Β´ Ψυχιατρικής Κλινικής Τμήμα Ιατρικής, Σχολή Επιστήμων Υγείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

• lockdown
• κορωνοϊός
• ψυχική διαταραχή
• Ψυχική Υγεία
• ψυχολογία