Κυπριακό: To υβριδικό μοντέλο συνομοσπονδίας που επιδιώκει ο Έρχιουρμαν και η οικονομική ελίτ της Τουρκίας

Η εκλογή του Τουφάν Έρχιουρμαν και οι διεθνείς εξελίξεις δημιουργούν ένα νέο παράθυρο ευκαιρίας για το Κυπριακό. Η στροφή από τη ρητορική των δύο κρατών προς πιο ευέλικτα υβριδικά μοντέλα δείχνει ότι η πολιτική ισορροπία στην Κύπρο δεν θα καθοριστεί μόνο από τις εσωτερικές δυνάμεις αλλά και από τις γεωπολιτικές συγκλίσεις και διεθνείς παρεμβάσεις.

Η εκλογή του Τουφάν Ερχιουρμάν στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων σηματοδοτεί μια κρίσιμη στιγμή για το Κυπριακό. Η πρώτη του συνάντηση με τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δημιούργησε μια νέα συζήτηση γύρω από τις πραγματικές δυνατότητες επανεκκίνησης των συνομιλιών. Παράλληλα, η διεθνής συγκυρία — με τον πόλεμο στη Γάζα, τις εντάσεις Ισραήλ-Ιράν και τις ενεργειακές ανακατατάξεις στην Ανατολική Μεσόγειο — επαναφέρει την Κύπρο στο επίκεντρο των γεωπολιτικών ισορροπιών.

Σύμφωνα με μελέτη της τουρκικής δεξαμενής σκέψης TEPAV με τίτλο «Δυο Κράτη στην Κύπρο: Μια Συνομοσπονδία;», η νέα ηγεσία φαίνεται να απομακρύνεται από την ακραία προσέγγιση δύο κρατών, ανοίγοντας τη συζήτηση σε ένα πιο «χαλαρό» σχήμα συνεργασίας. Όπως αναφέρθηκε στο συγκεκριμένο Οικονομικό φόρουμ, που πραγματοποιήθηκε στην Άγκυρα, προ ημερών, ένας από τους βασικούς παράγοντες που οδήγησαν τον Έρχιουρμαν στη νίκη, ήταν η βαθιά απογοήτευση της τουρκοκυπριακής κοινότητας, η οποία εδώ και δεκαετίες βιώνει αδιέξοδο και διεθνή απομόνωση. Οι Τουρκοκύπριοι έχουν κουραστεί από την κατάσταση αποκλεισμού, καθώς αναγνωρίζονται διεθνώς μόνο από την Τουρκία. Μάλιστα τονίστηκε ότι το μοντέλο των δύο κρατών—που άρχισε να προωθείται μετά το Σχέδιο Ανάν και τις διαπραγματεύσεις στο Crans-Montana  απέτυχαν λόγω της ελληνοκυπριακής πλευράς, αλλά δεν κατάφερε να δώσει λύσεις στα συσσωρευμένα προβλήματα, ενισχύοντας την πεποίθηση ότι μια λύση δύο κρατών δεν πρόκειται να άρει το αδιέξοδο

Η κατάσταση επιβαρύνθηκε περαιτέρω στις 4 Απριλίου 2025, όταν στη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ–Κεντρικής Ασίας, το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν, το Τουρκμενιστάν, το Κιργιστάν και το Τατζικιστάν δήλωσαν ότι θα τηρήσουν τα ψηφίσματα 541 και 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, τα οποία ζητούν μη αναγνώριση της ΤΔΒΚ. Δεδομένου ότι τέσσερις από αυτές τις χώρες είναι μέλη της Οργάνωσης Τουρκικών Κρατών (OTS), όπου η ΤΔΒΚ συμμετέχει ως παρατηρητής, ενώ στη συνέχεια η ΤΔΒΚ δεν προσκλήθηκε στη σύνοδο της 21ης Μαΐου, έγινε σαφές ότι η επιμονή στη λύση δύο κρατών πλέον δεν αποφέρει κανένα όφελος.

Ταυτόχρονα, η επιμονή Τουρκίας και της παράνομης Τουρκοκυπριακής Κυβέρνησης στο συγκεκριμένο μοντέλο δημιουργεί στη διεθνή κοινότητα την εντύπωση ότι επιδιώκουν το αδιέξοδο. Αυτό, αντίθετα, ενισχύει τον Χριστοδουλίδη, ο οποίος εμφανίζεται ως «πρόθυμος για λύση» παρά την ουσιαστική του αδράνεια. Παράλληλα, άλλοι περιφερειακοί παίκτες—ιδίως το Ισραήλ—αξιοποιούν αυτή τη μεταβολή στην αντίληψη, με αποτέλεσμα τόσο η ΤΔΒΚ όσο και η Τουρκία να αποκλείονται από βασικές πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας στην ενέργεια και την άμυνα.

Η λύση που επιδιώκει ο Έρχιουρμαν 

Ο πρόεδρος Ερχουρμάν έχει παρουσιάσει επανειλημμένα το μοντέλο λύσης του, το οποίο βασίζεται σε συγκεκριμένες προϋποθέσεις:

1. Η πολιτική ισότητα, όπως ορίζεται από τον ΟΗΕ, είναι απαραίτητη και περιλαμβάνει εναλλασσόμενη προεδρία και τουρκοκυπριακό βέτο.
2. Οι διαπραγματεύσεις θα έχουν συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, το οποίο δεν θα υπερβαίνει το ένα έτος.
3. Η διαδικασία θα είναι προσανατολισμένη στο αποτέλεσμα, χωρίς επαναφορά θεμάτων που είχαν ήδη συμφωνηθεί στο παρελθόν.
4. Ο ΟΗΕ θα πρέπει να εγγυηθεί εκ των προτέρων ότι, σε περίπτωση αποτυχίας λόγω παρεμπόδισης από την ελληνοκυπριακή πλευρά, θα τερματιστεί η απομόνωση των Τουρκοκυπρίων και θα ξεκαθαριστεί το καθεστώς τους όσον αφορά μετακινήσεις, εμπόριο και επαφές (τα «3D»).
5. Η εγγυητική ευθύνη της Τουρκίας δεν θα τεθεί υπό διαπραγμάτευση.

Όπως έχει επισημάνει ο τούρκος δημοσιογράφος Γιουσούφ Κανλί, η προσέγγιση Έρχουρμαν στοχεύει στη μετατροπή των διαπραγματεύσεων από τυπική διπλωματική διαδικασία σε μια πρακτική πορεία με απτά αποτελέσματα—προσφέροντας μια νέα πηγή ελπίδας σε μια κοινότητα που ζει σε αβεβαιότητα εδώ και χρόνια.

Κεντρικός άξονας της στρατηγικής του είναι ότι «η κυριαρχία δεν διατηρείται μέσω απομόνωσης, αλλά μέσω διαπραγμάτευσης».

Η «δημιουργική ασάφεια» της Άγκυρας

Παρά τη διακηρυγμένη προσήλωση του Ταγίπ Ερντογάν στο μοντέλο δύο κρατών, οι δηλώσεις του περιείχαν «δοσολογία δημιουργικής ασάφειας». Η αναφορά του σε «νέα διεθνή συγκυρία» και «ειλικρινείς, ρεαλιστικές προσπάθειες» αφήνει περιθώριο επαναδιαπραγμάτευσης. Αναλυτές συγκρίνουν τη στάση αυτή με τις συζητήσεις στο Crans-Montana, όπου η τουρκική πλευρά είχε εξετάσει ένα νέο σύστημα ασφάλειας υπό διεθνή ομπρέλα, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο για μελλοντική σύγκλιση Τουρκίας και Τουρκοκυπρίων.

Γεωπολιτικοί παράγοντες που επαναφέρουν την Κύπρο στο επίκεντρο

Το TEPAV τονίζει ότι μια λύση δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο από τις δύο κοινότητες της Κύπρου. Η διεθνής εμπλοκή παραμένει κρίσιμη. Οι παράγοντες που επαναφέρουν την Κύπρο στο γεωπολιτικό προσκήνιο περιλαμβάνουν:

1. Ενεργειακές ανακατατάξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
2. Αστάθεια στη Μέση Ανατολή.
3. Αναζήτηση νέων πλαισίων ασφάλειας στην Ευρώπη.
4. Τάσεις για επανένταξη της Τουρκίας σε περιφερειακές δομές.

Η εμπλοκή διεθνών οργανισμών όπως το ΝΑΤΟ, συζητημένη και στο Crans-Montana, μπορεί να επανέλθει στο τραπέζι ως παράγοντας ασφάλειας και εγγυήσεων.

Προς ένα νέο υβριδικό μοντέλο

Σύμφωνα με τη μελέτη, μια ρεαλιστική λύση θα μπορούσε να βρεθεί «κάπου ανάμεσα» στο σχήμα δύο κρατών και στην ομοσπονδία. Ένα μοντέλο αποκεντρωμένης ομοσπονδίας ή χαλαρής συνομοσπονδιακής μορφής φαίνεται να κερδίζει έδαφος, προσφέροντας ευελιξία αλλά και διατήρηση βασικών εγγυήσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη από το 2017, ο Νίκος Αναστασιάδης είχε προτείνει στην Άγκυρα μια «αποκεντρωμένη ομοσπονδία», με συνιστώντα κράτη που θα έχουν ευρείες αρμοδιότητες, αλλά ενιαία διεθνή κυριαρχία.

1763699882779-0.Two_states_in_cyprus_a_confederation

• Κυπριακό
• λύση Κυπριακού
• Νίκος Χριστοδουλίδης
• Του​ρκία
• Τουρκοκύπριοι
• Τουφάν Ερχιουρμάν