Λειψυδρία: Το σχέδιο αντιμετώπισης που ετοιμάζει η κυβέρνηση – Οι περιοχές που είναι στο «κόκκινο» – Καμπανάκι και για την Αττική

Η λειψυδρία που πλήττει πλέον πολλές περιοχές της χώρας έχει προκαλέσει μεγάλο προβληματισμό στην κυβέρνηση που αναζητεί τη λύση για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το πρόβλημα.

Ήδη το υπουργείο Εσωτερικών προχώρησε σε επιπλέον χρηματοδότηση, ύψους 11,25 εκατ. ευρώ προς τους δήμους και τις Δημοτικές Επιχειρήσεις Υδρευσης – Αποχέτευσης με στόχο να επενδυθούν για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.

Ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος, στο πλαίσιο της «μάχης» κατά της λειψυδρίας, υπέγραψε πρόσκληση στο πλαίσιο του Τομεακού Προγράμματος Ανάπτυξης του υπουργείου Εσωτερικών, με τίτλο «Εκτέλεση εργασιών από τους ΟΤΑ της χώρας για την αντιμετώπιση του φαινομένου της λειψυδρίας ΙΙ».

Δήμοι, Δημοτικές Επιχειρήσεις Υδρευσης – Αποχέτευσης και οι σύνδεσμοι ύδρευσης – αποχέτευσης καλούνται να καταθέσουν προτάσεις, ώστε να χρηματοδοτηθούν στο πλαίσιο του Αξονα Προτεραιότητας 2.6 «Παροχή πόσιμου νερού και διαχείριση υδάτων».

Όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση του υπουργείου, οι δράσεις που μπορούν να χρηματοδοτηθούν είναι αποκλειστικά δύο: α) ανόρυξη νέων ή αναβάθμιση υφιστάμενων υδρευτικών γεωτρήσεων και β) υπηρεσία παροχής αφαλατωμένου νερού μέσω ενοικίασης συστημάτων αφαλάτωσης.

Κάθε δυνητικός δικαιούχος μπορεί να καταθέσει μια πρόταση μέχρι το ποσό των 150.000 ευρώ.

Από τη χρηματοδότηση αυτή εξαιρούνται οι δήμοι των Περιφερειών Ιονίων Νήσων, Νοτίου Αιγαίου και Βορείου Αιγαίου, καθώς σύμφωνα με όσα ανακοινώθηκαν θα χρηματοδοτηθούν από αντίστοιχη δράση του υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής.

Ζεληνίδης: «Η Ελλάδα οδηγείται στην ερημοποίηση – Πρέπει να προλάβουμε αυτή την κατάσταση»

Ο καθηγητής Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Πατρών Αβράαμ Ζεληνίδης, μιλώντας στο OPEN επισήμανε τη σοβαρότητα της κατάστασης.

«Όλη η Ελλάδα έχει πρόβλημα, όλη η χώρα αυτή τη στιγμή διψάει. Το γνωρίζαμε πως έρχεται κλιματική αλλαγή αλλά καμία κυβέρνηση δεν πήρε μέτρα, να κάνει μελέτες για να είναι προετοιμασμένοι. Πόσα χρόνια λέμε πως μειώνεται η χιονόπτωση. Άρα, λοιπόν, η καθίζηση του νερού στους υδροφόρους μειώνεται δραματικά και πρέπει να προστατέψουμε τον υδροφόρο» τόνισε ο κ. Ζεληνίδης.

«Εδώ και 15 χρόνια έχουμε κάνει προτάσεις να γίνουν μικρά φράγματα εμπλουτισμού υδροφόρων. Ένα νησί που έχει ανάγκες για 10-20.000 κατοίκους, ξαφνικά το καλοκαίρι θέλει για 100-150.000 τουρίστες, οι ποσότητες δεν επαρκούν», ανέφερε χαρακτηριστικά, ενώ παρουσίασε προτάσεις που θα συμβάλλουν στη λύση του προβλήματος:

«Πρώτα να γίνουν οι μελέτες που θα δείξουν τι πρέπει να γίνει, πού και πώς. Στο δεύτερο στάδιο, όλες αυτές οι μελέτες να πάνε σε στάδιο εφαρμογής και να γίνουν τα απαραίτητα έργα. Για να κάνουμε μια λιμνοδεξαμενή, για άρδευση και ύδρευση, μπορεί να άρει και 6 χρόνια. Επίσης, πρέπει να βοηθήσουμε τον υδροφόρο, από την στιγμή που δεν έχουμε βροχοπτώσεις» δήλωσε ο κ. Ζεληνίδης και συμπλήρωσε:

«Η Ελλάδα οδηγείται σταδιακά στην ερημοποίηση και αυτό σημαίνει πως δεν θα επαρκούν οι υδάτινοι πόροι και η γη μας σταδιακά θα ερημοποιείται. Πρέπει να προλάβουμε αυτή την κατάσταση».

Λειψυδρία: 14 δήμοι στο «κόκκινο»

Ήδη έχει χτυπήσει «καμπανάκι» στην ελληνική επικράτεια για τη λειψυδρία με 14 δήμους να βρίσκονται σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, ενώ την ίδια ώρα παρατηρείται πτώση της στάθμης νερού σε τεχνητές λίμνες και φράγματα.

Οι 14 δήμοι της χώρας που έχουν κηρυχθεί από την Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, είναι πέντε δήμοι της Κρήτης, η Σέριφος, η Σίφνος, η Λέρος, ο Πόρος, οι Σπέτσες, ο δήμος Σάμης στην Κεφαλονιά καθώς και περιοχές στην Κόρινθο, την Αλεξανδρούπολη και την Ξάνθη.

Την κατάσταση δυσχεραίνουν οι παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες σε συνδυασμό με τις μειωμένες βροχοπτώσεις σε αρκετές περιοχές την ίδια ώρα που η θερινή τουριστική περίοδος οδεύει προς την κορύφωσή της.

«Πράγματι, φέτος σε πολλές περιοχές στα ανατολικά της χώρας υπάρχει για το διάστημα Οκτωβρίου 2023 με Απρίλιο 2024 μια μείωση των βροχοπτώσεων, σε σχέση με το μέσο όρο της προηγούμενης δεκαετίας, κατά 40-50%.

Στην Αττική, για παράδειγμα, είχαμε μείωση 45% ενώ μείωση είχαμε και στην Κρήτη και ειδικά στην Ανατολική Κρήτη και στον Άγιο Νικόλαο, ήταν της τάξεως του 60%», εξηγεί η ομότιμη καθηγήτρια στη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ, Μαρία Μιμίκου. Ωστόσο διευκρινίζει ότι λειψυδρία μπορεί να υπάρξει και χωρίς την ξηρασία.

Ενδημικό φαινόμενο

«Η λειψυδρία στην Ελλάδα είναι ένα ενδημικό φαινόμενο θα έλεγα, είναι το έλλειμμα μεταξύ προσφοράς και ζήτησης νερού, του διαθέσιμου νερού. Επομένως, η λειψυδρία υπάρχει λόγω της ξηρασίας, αλλά υπάρχει περίπτωση να έχουμε λειψυδρία χωρίς να έχουμε ξηρασία. Πολλές ανατολικές χώρες έχουν έλλειμμα, απλώς μας φαίνεται πιο πολύ, όσο συνεχίζονται τα ξηρά και άνομβρα χρόνια», σημειώνει η κ. Μιμίκου.

Όπως επισημαίνει η κ. Μιμίκου, οι ξηρές χρονιές αλλά και η ανοικονόμητη κατανάλωση νερού προκαλούν λειψυδρία σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Για το λόγο αυτό, είναι ανάγκη να υπάρξουν περιορισμοί και να ληφθούν αποφάσεις.

«Υπάρχει ένα έντονο καμπανάκι στην Ελλάδα. Πρέπει σε κάθε χρήση νερού είτε είναι υδρευτική είτε αρδευτική- κυρίως στην αρδευτική- να βελτιωθούν οι μέθοδοι άντλησης να μεγαλώσει ο λόγος παραγωγικότητας του αγροτικού νερού», εξηγεί η κ. Μιμικού και προσθέτει ότι χρειάζεται να μπει σε σωστές βάσεις το θέμα της διαχείρισης των υδατικών πόρων.

«Θα πρέπει να υπάρχει ένας κεντρικός φορέας διαχείρισης υδατικών πόρων που θα λειτουργεί αποκεντρωμένα και κεντρικά κάτω από ένα εθνικό στρατηγικό σχέδιο εκτίμησης, αξιοποίησης και διαχείρισης των υδατικών πόρων και από εκεί και πέρα θα πρέπει να ακολουθήσουν τα μοντέλα διακυβέρνησης όπως υπάρχουν», λέει η κ. Μιμίκου.

Πτώση της στάθμης νερού σε τεχνητές λίμνες

Μεγάλη πτώση της στάθμης του νερού σε σχέση με το 2022 διαπιστώνεται σε δύο σημαντικούς ταμιευτήρες νερού στη χώρα μας, σύμφωνα με δορυφορική ανάλυση δεδομένων από την Επιχειρησιακή Μονάδα BEYOND του ΙΑΑΔΕΤ/ΕΑΑ.

Συγκεκριμένα, στην τεχνητή λίμνη Μόρνου, στη Στερεά Ελλάδα και στο φράγμα Αποσελέμης, στην Κρήτη, έπειτα από ανάλυση που εφάρμοσε το Beyond EO Centre NOA με δορυφορικές εικόνες Sentinel-2.

Από την πλευρά της η σελίδα climatebook λαμβάνοντας υπόψη τα δορυφορικά δεδομένα που επεξεργάστηκε από τον δορυφόρο Sentinel-2, στις 2 Ιουλίου 2023 διαπιστώνει ότι η συνολική έκταση της επιφάνειας της λίμνης ήταν ~16.5 km², ενώ στις 26 Ιουνίου 2024 υπολογίστηκε ~12.8 km².

Την συγκεκριμένη χρονική περίοδο η έκταση της λίμνης είναι κατά 15-20% συρρικνωμένη σε σχέση με την μέση τιμή από το 2010.

«Η έκταση της τεχνητής Λίμνης του Μόρνου για την συγκεκριμένη χρονική περίοδο υπολογίζεται ως η μικρότερη από το 2010 που υπάρχουν δορυφορικές παρατηρήσεις πολύ υψηλής ανάλυσης. Σημειώνεται ότι η τεχνητή Λίμνη του Μόρνου αποτελεί τον κύριο ταμιευτήρα ύδρευσης της Αθήνας», επισημαίνει το climatebook.

Καμπανάκι και για την Αττική

Τα παραπάνω δεδομένα προβληματίζουν την επιστημονική κοινότητα που «χτυπάει» καμπανάκι και για την Αττική.

«Ο Μόρνος έχει φτάσει στο όριο των 700 εκατομμυρίων κυβικών, που σημαίνει ότι τα καμπανάκια έχουν βαρέσει. Αν συνεχιστεί η ίδια κατάσταση, θα μπορεί να αντέξει με την ίδια κατανάλωση και χωρίς μέτρα άλλα 2 χρόνια δεν ξέρω. Είναι ήδη οριακά. Δεν υπάρχει περίπτωση να ζήσουμε άλλο ένα τέτοιο έτος χωρίς να σκεφτούμε μέτρα εξοικονόμησης νερού, και κυρίως για το αγροτικό νερό, καθώς το 80% διατίθεται για αγροτική παραγωγή», σημειώνει η κ. Μιμίκου.

Την ίδια ώρα, σημαντική μείωση παρατηρείται το τελευταίο διάστημα και στην έκταση της τεχνητής λίμνης του Πηνειού στην Ηλεία λόγω της απουσίας βροχών, των υψηλών θερμοκρασιών αλλά και ως αποτέλεσμα του πολύ ήπιου χειμώνα με τις περιορισμένες χιονοπτώσεις.

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με το climatebook και λαμβάνοντας υπόψη τα δορυφορικά δεδομένα που επεξεργάστηκε η σελίδα από τον δορυφόρο Sentinel-2, στις 22 Ιουλίου 2023 (ένα χρόνο πριν) η συνολική έκταση της επιφάνειας της λίμνης ήταν ~16.6 km², ενώ στις 21 Ιουλίου 2024 υπολογίστηκε ~9.8 km².

Σε σύγκριση με την μέση τιμή από το 2010 η έκταση της λίμνης σήμερα είναι 35-40% μικρότερη. Όπως εξηγεί ο φυσικός- μετεωρολόγος και επιστημονικός συνεργάτης του meteo.gr και του climatebook, Σταύρος Ντάφης, το 2008 που είχαν παρατηρηθεί επίσης φαινόμενα λειψυδρίας στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας, τα νούμερα όσον αφορά την έκταση και τον όγκο νερού που είχαν οι ταμιευτήρες ήταν ακόμη χειρότερα.

«Φέτος, αν και δεν έχουμε πλησιάσει ακόμα το 2008, μεσολαβούν ακόμα δύο μήνες σχεδόν μέχρι να αρχίσουν οι βροχές του φθινοπώρου, θα δούμε λίγο χειρότερα νούμερα τους επόμενους μήνες», σημειώνει.

Από τον Ιούλιο του 2023, σύμφωνα με τον κ. Ντάφη, οι βροχοπτώσεις που έχουν σημειωθεί σχεδόν κάθε μήνα, είναι κάτω από το μέσο όρο των τελευταίων 30 ετών. «Αυτό συμβαίνει κυρίως στην ανατολική ηπειρωτική Ελλάδα, στα νησιά του Αιγαίου, Κρήτη και Δωδεκάνησα, και στην Πελοπόννησο.

Εξαιρείται η Κυπαρισσία αλλά το μεγαλύτερο μέρος της Πελοποννήσου βρίσκεται κι αυτό σε πορτοκαλί συναγερμό, στο θέμα έλλειψης βροχοπτώσεων αλλά και ξηρασίας του εδάφους», τονίζει ο κ. Ντάφης και προσθέτει ότι οι δύο καύσωνες του Ιουνίου και του Ιουλίου επιδείνωσαν αυτή την κατάσταση της ξηρασίας. «Το έδαφος μέχρι τον Μάιο, μέχρι τον Απρίλιο δεν ήταν και τόσο ξηρό σε αυτές τις περιοχές.

Συνέβη όμως ξαφνική ξηρασία. Η ξαφνική ξηρασία ξεκινάει όταν έχουμε μία ξαφνική άνοδο της θερμοκρασίας φυσικά, ισχυρότερους από το κανονικό ανέμους και περισσότερες ώρες από το κανονικό ηλιοφάνεια, που ενισχύουν την εξάτμιση. Έτσι καταπονούνται και τα δέντρα μέσω της εξατμισοδιαπνοής, αλλά και το έδαφος χάνει στα πρώτα του εκατοστά αρκετό νερό», υπογραμμίζει ο κ. Ντάφης.

• αντιμετώπιση
• κυβέρνηση
• Λειψυδρία