Λεονταρισμοί και Ελληνοτουρκικές Σχέσεις

Αν στην πολιτική ισχύει, δίχως περιστροφές ή υποσημειώσεις, το γνωστό δόγμα του «υπάρχουν αυτά που λέγονται και δεν γίνονται και αυτά που γίνονται αλλά δεν λέγονται» όπως κάποτε είχε ομολογήσει ο Κωσταντίνος Καραμανλής, τότε στη διεθνή πολιτική μάλλον υπάρχουν αυτά που γίνονται και δεν ομολογούνται κι αυτά που δεν γίνονται αλλά παραφράζονται. Κι αυτό γιατί η διεθνής αρένα είναι μια διαρκής διαδικασία παραπλανήσεων, εξαπατήσεων, αποκρύψεων και μπλοφών.

Γι’ αυτό άλλωστε και η διπλωματία ονομάζεται ως η τέχνη των βιρτουόζων και γι’ αυτό ακριβώς και η εφαρμογή της εξωτερικής πολιτικής πρέπει να αφήνεται αποκλειστικά στους διπλωμάτες, ενώ ο σχεδιασμός αυτής πρέπει να είναι το αποτέλεσμα της σύνθεσης μεταξύ ειδικών επιστημόνων και πολιτικών. Οι μεν έχουν την ειδική γνώση, οι δε τη δημοκρατική νομιμοποίηση να αποφασίζουν για την εφαρμογή της Υψηλής Στρατηγικής της χώρας. Τα κράτη που συγχέουν τους ρόλους και τα σενάρια και μετατρέπουν στρατιωτικούς σε διπλωμάτες, διπλωμάτες σε πανεπιστημιακούς, πανεπιστημιακούς σε δημοσιογράφους και πολιτικούς σε στρατιωτικούς, αυτοακυρώνουν τις ενέργειες προστασίας του εθνικού συμφέροντος, καλύπτοντας τα ελλείμματα τους με αφηγήματα λαϊκισμού και επικίνδυνων υπεραπλουστεύσεων.

Οι προσεκτικοί παρατηρητές των ελληνοτουρκικών ζητημάτων θα έχουν προσέξει ότι τις τελευταίες εβδομάδες η ελληνική πλευρά έχει ανεβάσει τους τόνους, απαντώντας στις τουρκικές λεκτικές προκλήσεις δίχως ασφαλώς αυτό να σημαίνει ότι ενισχύονται οι μηχανισμοί αποτροπής μας ή ότι μειώνεται η τουρκική επιθετικότητα αντιστοίχως. Οι λόγοι γι’ αυτή την ξαφνική μεταβολή έχουν να κάνουν δυστυχώς με το ότι έχουμε πλέον μπει για τα καλά σε προεκλογική περίοδο και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, θεωρούν λανθασμένα κάποιοι εκ των χειριστών τους από την ελληνική πλευρά, προσφέρονται για παιχνίδια, παίγνια, εντυπωσιασμούς ή ακόμη και για εργαλοιοποίηση τους ώστε να επιτευχθεί η αλλαγή της εσωτερικής πολιτικής ατζέντας.

Eίναι προφανές ότι μια τέτοια μεθοδολογία εγκυμονεί σημαντικούς κινδύνους για την ελληνική εξωτερική πολιτική και για την ισορροπία ισχύος στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Εάν η εξωτερική πολιτική της Ελλάδας αφεθεί στο ναρκισσιστικό κάλεσμα του επικοινωνισμού και των εσωτερικών κομματικών ταλαντεύσεων, τότε το στίγμα της ψυχραιμίας και η αναγκαιότητα του ορθολογισμού υποχωρούν εμπρός στο συναίσθημα, τους μικροσκοπικούς υπολογισμούς και, φευ, στις κομματικές υπερβολές. Φαίνεται πως στην Ελληνική εξωτερική πολιτική, εκεί που οφείλει να επικρατεί η αποφασιστικότητα, η ψυχραιμία, ο ορθολογισμός και ο επιστημονικός υπολογισμός ακόμη και της τελευταίας λεπτομέρειας, εισέρχεται το πάθος, το άγος και ο μαξιμαλισμός των βαρύγδουπων δηλώσεων που στην πραγματικότητα όχι μόνο δεν έχουν να προσφέρουν το παραμικρό αλλά δίνουν την ευκαιρία στην Τουρκία να θρέφει τον αναθεωρητισμό της ανακυκλώνοντας ελληνικές δηλώσεις αξιωματούχων που στερούνται ψυχραιμίας.

Η Τουρκία βρίσκεται σε διαρκή μετάβαση από το μοντέλο του Κεμαλισμού σε αυτό του Ερντογανισμού, με μοναδικό ίσως κοινό σημείο μεταξύ των δυο συστημάτων τον αναθεωρητισμό σε Ανατολική Μεσόγειο, Βαλκάνια και Μέση Ανατολή. Ο προβληματικός μας γείτονας διανύει καμπύλη καθόδου το διάστημα αυτό. Η τουρκική οικονομία καταρρέει και λίαν συντόμως, όπως τα ποιοτικά στοιχεία δείχνουν, εξαιτίας των πληθωριστικών πιέσεων στην τουρκική λίρα η Άγκυρα θα αναγκαστεί να προσφύγει στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Άλλωστε, η φούσκα των μη εξυπηρετούμενων στεγαστικών δανείων πλήττει καίρια τόσο τον τραπεζικό κλάδο όσο κι αυτό των κατασκευών δημιουργώντας δυσλειτουργίες σε μια μεγάλη αγορά με δυσκολίες όμως στον δομικό εκσυγχρονισμό της. Κι ενώ η Τουρκία βιώνει αυτές τις καταστάσεις, η Αθήνα αντί να διατηρεί την ψυχραιμία της ακολουθεί την αυξανόμενη ένταση πάνω από το Αιγαίο ενισχύοντας στην ουσία τη στρατηγική της Άγκυρας που είναι η εξουθένωση της Ελλάδας και πιο συγκεκριμένα της ελληνικής οικονομίας μέσω της αυξανόμενης φθοράς που η στρατηγική τριβή στο Αιγαίο, κυρίως σε αέρα και θάλασσα, δημιουργεί για τη χώρα μας. Ο στόχος είναι η κατάρρευση μας, ένα αποτέλεσμα που θα οδηγήσει σε μια νέα ισορροπία ισχύος στο υποσύστημα μας.

Η Ελλάδα είναι μέρος της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, κομμάτι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει εξαιρετικά στενές σχέσεις με το Ισραήλ και την Αίγυπτο, την ειδική σχέση με την Κυπριακή Δημοκρατία και μια στενή σχέση με τις ΗΠΑ που προσβλέπουν στην Ελλάδα ως δύναμη ευθύνης και σταθερότητας στην περιοχή. Αυτό που έχει ανάγκη η χώρα είναι λιγότερα λόγια και περισσότερα έργα ώστε να ενισχυθεί η αποτρεπτική μας ισχύς δίχως όμως να καταρρεύσουμε οικονομικά. Κι αυτό γιατί η Τουρκία γνωρίζει ότι δεν είναι σε θέση εξαιτίας όλων των παραπάνω λόγων που έχω αναφέρει να μας πλήξει σε επίπεδο σκληρής ισχύος και επιδιώκει την οικονομική μας εξουθένωση, μια στρατηγική που η Άγκυρα ακολουθεί με προσεκτικά βήματα από την κρίση των Ιμίων και μετά. Σοβαρότητα, γνώση της διεθνούς πολιτικής και της στρατηγικής θεωρίας και Κρείττον του λαλείν το σιγάν. Αυτά χρειαζόμαστε. Η εξωτερική μας πολιτική δεν προσφέρεται ούτε για εντυπωσιασμούς, ούτε για εσωτερικά κομματικά παίγνια. Πόσο μάλλον όταν διακυβεύονται η συλλογική και η ατομική μας επιβίωση.

* Ο Σπύρος Λίτσας είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Πανεπιστημίου Μακεδονίας & Επισκέπτης Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου της Grenoble.