Λίνα Μενδώνη: Ιστορικός επαναπατρισμός 91 εβραϊκών κειμηλίων από την Πολωνία

Σε μια ιστορική στιγμή, με τεράστιο συναισθηματικό και εθνικό βάρος, η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, παρέλαβε σήμερα στη Βαρσοβία μια ανεκτίμητη συλλογή 91 ελληνικών εβραϊκών κειμηλίων. Πρόκειται για έναν επαναπατρισμό-ορόσημο, καθώς είναι η πρώτη φορά που η Πολωνία επιστρέφει πολιτιστικά αγαθά στη χώρα προέλευσής τους, βάζοντας τέλος σε μια εκκρεμότητα δεκαετιών και «ξεπλένοντας» εν μέρει τη φρίκη της ναζιστικής κατοχής.

Τα 91 πολύτιμα ελληνοεβραϊκά θρησκευτικά κειμήλια είχαν κλαπεί με βίαιο τρόπο από συναγωγές και οικογένειες Ελλήνων Εβραίων κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η συστηματική λεηλασία είχε οργανωθεί από τη ναζιστική οργάνωση Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg, η οποία άρπαζε έργα τέχνης, πολιτιστικά αγαθά και αρχεία από ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη.

«Δεν είναι απλά κειμήλια, είναι η ζώσα μνήμη των θυμάτων»

Κατά την ομιλία της, η κυρία Μενδώνη αναφέρθηκε με συγκίνηση στο βάρος αυτής της επιστροφής. «Τα κειμήλια αυτά δεν έχουν μόνον ιστορική ή καλλιτεχνική αξία. Αποτελούν μέρος της ζώσας μνήμης της χώρας μου και των Εβραίων Ελλήνων», σημείωσε χαρακτηριστικά, υπενθυμίζοντας ότι συνδέονται με ανθρώπους που δεν επέστρεψαν ποτέ από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Η υπουργός Πολιτισμού εξήρε την αποφασιστικότητα της πολωνικής κυβέρνησης και της ομολόγου της, Μάρτα Τσιενκόφσκα, τονίζοντας πως «χωρίς την ισχυρή πολιτική βούληση και των δύο πλευρών, ο σημερινός επαναπατρισμός δεν θα είχε επιτευχθεί», καθώς η Πολωνία δεν διέθετε καν θεσμικό ή νομικό προηγούμενο για τέτοιες επιστροφές.

Το μήνυμα για τα Γλυπτά του Παρθενώνα

Η κυρία Μενδώνη βρήκε την ευκαιρία να συνδέσει τον επαναπατρισμό των ιουδαϊκών κειμηλίων με την εθνική προσπάθεια για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα. «Για να ζητά κανείς την επιστροφή όσων δικαιωματικά του ανήκουν, οφείλει να είναι έτοιμος να επιστρέψει όσα δικαιωματικά ανήκουν σε άλλους», δήλωσε με νόημα. Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι η Ελλάδα διεκδικεί αδιάκοπα την επιστροφή των δικών της πολιτιστικών θησαυρών, ενώ ταυτόχρονα δεν διστάζει να επιστρέψει η ίδια αγαθά που εντοπίζονται παράνομα στο έδαφός της.

Ο θησαυρός των 91 κειμηλίων και το ταξίδι τους

Η συλλογή που παίρνει τον δρόμο της επιστροφής για το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδας αποτελείται, μεταξύ άλλων, από 46 λειτουργικά υφάσματα, 17 ζεύγη rimonim (επιστέψεις των κυλίνδρων της Τορά), 9 μεμονωμένα rimonim ή θραύσματά τους, και 1 ζεύγος κρεμαστών διακοσμητικών.

Τα αντικείμενα είχαν εντοπιστεί από τις πολωνικές Αρχές μετά τη λήξη του πολέμου σε κάστρα της Κάτω Σιλεσίας. Το 1951 μεταφέρθηκαν στο Εβραϊκό Ιστορικό Ινστιτούτο της Βαρσοβίας, όπου και ταυτοποιήθηκαν ως ελληνικά. Η Ελλάδα διεκδικούσε την επιστροφή τους ήδη από το 2001, ωστόσο το επίσημο αίτημα κατατέθηκε μόλις τον Δεκέμβριο του 2024, ξεκινώντας μια εντατική συνεργασία μεταξύ των δύο υπουργείων που οδήγησε στη σημερινή, ιστορική δικαίωση.

• Βαρσοβία
• Λίνα Μενδώνη
• Πολωνία