Μεγάλη Τετάρτη: H Ακολουθία του Ευχελαίου – Τι συμβολίζει η σημερινή μέρα

Μεγάλη Τετάρτη σήμερα, ημέρα αφιερωμένη στην μετάνοια, την προδοσία ενώ σηματοδοτεί και την αρχή του τέλους για τον Ιησού με τον Μυστικό Δείπνο. Η Μεγάλη Τετάρτη είναι αφιερωμένη στη μνήμη της αμαρτωλής γυναίκας, που μετανόησε, πίστεψε στο Χριστό και άλειψε τα πόδια Του με μύρο.

Το πρωί τελείται o Εσπερινός της Μεγάλης Πέμπτης και Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία. Είναι η τελευταία Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία του έτους.

Το απόγευμα γίνεται η Ακολουθία του Ευχελαίου και η τελετή του Νιπτήρος, που είναι και ο Όρθρος της Μεγάλης Πέμπτης και αναφέρεται σε τέσσερα γεγονότα:

Τον Ιερό Νιπτήρα, το πλύσιμο δηλαδή των ποδιών των μαθητών από τον Χριστό, τον Μυστικό Δείπνο, την Προσευχή του Κυρίου στο Όρος των Ελαιών και την προδοσία του Ιούδα, δηλαδή την αρχή των Παθών του Χριστού.

Το βασικό τροπάριο της ημέρας, «Ότε οι ένδοξοι μαθηταί», αποδίδεται στον Ρωμανό τον Μελωδό.

Την σημερινή ημέρα η Εκκλησία είναι ανοιχτή από το πρωί καθώς τελείται ο εσπερινός της Μεγάλης Τετάρτης και η Θεία Λειτουργία. Κατά την διάρκεια της σημερινής ημέρας αναφέρεται η μετάνοια και η μεταστροφή της πόρνης που άλειψε με μύρο τα πόδια του Ιησού, ο Μυστικός Δείπνος, δηλαδή η παράδοση της Θείας Ευχαριστίας, η προσευχή του Χριστού στο Όρος των Ελαίων και η προδοσία του Ιούδα.

Κατά την διάρκεια του Εσπερινού της Μεγάλης Τετάρτης διαβάζεται η περικοπή από το ευαγγέλιο του Ιωάννη, όμως το περιεχόμενο και η υμνολογία της ημέρας είναι εμπνευσμένη από την περικοπή του ευαγγελίου του Λουκά. Σύμφωνα με το ευαγγέλιο του Ιωάννη, ο Ιησούς προσκλήθηκε σε δείπνο στο σπίτι του Σίμωνος που ανήκε στην τάξη των Φαρισαίων. Επίσης στην πόλη βρισκόταν μία πόρνη, που μόλις έμαθε ότι ο Ιησούς ήρθε στην πόλη, θέλησε να μάθει σε ποιο σπίτι ήταν προκειμένου να τον συναντήσει.

Ενώ ο Ιησούς έτρωγε και συζητούσε με τους υπόλοιπους παρεβρισκόμενους, μπήκε ξαφνικά στο σπίτι η γυναίκα, κρατώντας στα χέρια της αλαβάστρινο δοχείο γεμάτο με μύρο. Προχώρησε στο μέρος του Ιησού και αφού στάθηκε πίσω του, γονάτισε και άρχισε να κλαίει και να οδύρεται γοερά. Η γυναίκα άνοιξε το δοχείο και άρχισε να ρίχνει μύρο και να πλένει τα πόδια του Ιησού, ενώ ταυτόχρονα έπεφταν τα δάκρυα της, που έτρεχαν σαν ποτάμι από τα μάτια της. Αφού άδειασε το δοχείο ξέπλεξε τα μαλλιά της και σκούπισε με αυτά τα πόδια του Ιησού, ενώ τα φιλούσε αδιάκοπα.

Αμέσως ο Ιησούς γύρισε προς την γυναίκα και της είπε: «Σου συγχωρούνται οι αμαρτίες σου». Έπειτα όλοι οι παραβρισκόμενοι άρχισαν να διερωτώνται ποιος είναι αυτός που μπορεί να συγχωρέσει αμαρτίες και ο Χριστός γύρισε ξανά προς την γυναίκα και της είπε: «Η πίστη σου σε έσωσε, πήγαινε στο καλό».

Νωρίς το απόγευμα ψάλλεται η Ακολουθία του Ευχελαίου. Ο ιερέας χρίει τους πιστούς με Μύρο, που είναι η απτή απόδειξη της Χάριτος του Θεού, προκειμένου να συγχωρηθούν οι αμαρτίες τους. Το βράδυ ψάλλεται στις Εκκλησίες ο Όρθρος της Μεγάλης Πέμπτης.

Στην υμνολογία κυριαρχούν τα γεγονότα της νίψεως των ποδών των αποστόλων υπό του Κυρίου, του Μυστικού Δείπνου, της προσευχής του Κυρίου προς τον πατέρα του στην Γεθσημανή πριν από την σύλληψή του και της προδοσίας του Κυρίου από τον Ιούδα. Το βασικό τροπάριο της ημέρας, «Ότε οι ένδοξοι μαθηταί», αποδίδεται στον Ρωμανό τον Μελωδό.

Η περιγραφή του Ευαγγελιστή Ματθαίου

Ο Ευαγγελιστής Ματθαίος περιγράφει το γεγονός της Μεγάλης Εβδομάδας, κατά την οποία μια αμαρτωλή γυναίκα άλειψε τα πόδια του Χριστού με μύρο, επειδή είχε μετανιώσει για τα αμαρτήματά της και έδειξε μεγάλη αγάπη και πίστη στον Κύριο. Ο Ιησούς βρισκόταν στο σπίτι του Σίμωνα του λεπρού όταν η γυναίκα εμφανίστηκε και έκανε την πράξη αυτή. Αν και μερικοί μαθητές θεώρησαν την πράξη ως σπατάλη, ο Ιησούς την υπερασπίστηκε και είπε πως αυτό που έκανε η γυναίκα ήταν σωστό, αφού με το μύρο τον ετοίμασε για την ταφή του. Αργότερα, ο Ιούδας πήγε στους Αρχιερείς και τους ρώτησε τι θα του δώσουν για να τους παραδώσει τον Χριστό και αυτοί υποσχέθηκαν να του δώσουν τριάντα αργύρια.

Μεγάλη Τετάρτη: Τα έθιμα

Κατά τη διάρκεια της τελετής του Ευχελαίου στις εκκλησίες, ο ιερέας συνήθως σταυρώνει τους πιστούς με λάδι στο μέτωπο, τα μάγουλα, το πρόσωπο και τα χέρια. Σε ορισμένες περιοχές, όπως στον Πόντο, αυτή η τελετή πραγματοποιείται και στα σπίτια. Στα αντικείμενα που ευλογούνται κατά τη διάρκεια του Ευχελαίου αποδίδεται μια ξεχωριστή θεία ιδιότητα και δύναμη.

Στην περιοχή των Κοτυωρών, ο ιερέας τη Μεγάλη Τετάρτη κάνει τον γύρο των σπιτιών για να πραγματοποιήσει το Ευχέλαιο. Σε κάθε σπίτι υπάρχουν έτοιμα ωμά αυγά, αλεύρι και αλάτι. Ο ιερέας ευλογεί τα αυγά και τη Μεγάλη Πέμπτη, αφού τα αυγά έχουν βαφτεί, τα πηγαίνουν μαζί με το “ευλογημένο” αλεύρι και το αλάτι στην εκκλησία καλυμμένα με πανί.

Στη Σπάρτη, κάθε πρωί τρώνε ένα κομμάτι από το αλεύρι αυτό. Τότε παρασκευάζεται και η νέα ζύμη, το προζύμι της χρονιάς.

Στην Κύπρο, η τελετή του ευχελαίου γίνεται την Μεγάλη Τετάρτη στο απόγευμα στις εκκλησίες. Οι πιστοί που παρευρίσκονται στην τελετή κρατούν ένα λευκό μαντήλι στο χέρι και μόλις ο ιερέας αρχίσει να σταυρώνει με λάδι τους πιστούς, αυτοί κλίνουν το κεφάλι και αφήνουν το λευκό μαντήλι στο πρόσωπο τους. Το λευκό μαντήλι συμβολίζει τον τάφο του Χριστού και την αναστήλωσή του.

Στη Βόρεια Ελλάδα, υπάρχει ένα ξεχωριστό έθιμο που σχετίζεται με την τελετή του ευχελαίου. Οι πιστοί του Άη Γιώργη, μιας και η γιορτή του συμπίπτει με την Μεγάλη Τετάρτη, πηγαίνουν στην εκκλησία κρατώντας καραβόπανα και παραδοσιακές φορεσιές. Μετά την τελετή του ευχελαίου, οι πιστοί στολίζουν τα καραβόπανα τους με φρέσκα λουλούδια και τα φέρνουν στον ναό του Άη Γιώργη, όπου και τα κρεμούν.

• Μεγάλη Τετάρτη