«Μια απίστευτη ποσότητα ρύπανσης»: Πόσο μεγάλη απειλή αποτελεί η Τεχνητή Νοημοσύνη για το κλίμα;

Κατά τη διάρκεια ενός χρυσαφένιου ηλιοβασιλέματος στο Μέμφις η Σάρον Γουίλσον στόχευσε με μια θερμική κάμερα το εμβληματικό κέντρο δεδομένων του Έλον Μασκ για να αποκαλύψει μια πλανητική απειλή που δεν μπορούσαν να δουν τα μάτια της, σύμφωνα με ρεπορτάζ του theguardian. Χωρίς ελέγχους ρύπανσης, οι τουρμπίνες φυσικού αερίου που τροφοδοτούν τον μεγαλύτερο υπερυπολογιστή τεχνητής νοημοσύνης στον κόσμο απελευθέρωναν αόρατους καπνούς στον ουρανό του Τενεσί. «Ήταν συγκλονιστικό», δήλωσε η Γουίλσον, πρώην εργαζόμενη στον τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου από το Τέξας, η οποία καταγράφει εκπομπές μεθανίου εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία και εκτιμά ότι το κέντρο δεδομένων Colossus της xAI εξέπεμπε περισσότερο αέριο που θερμαίνει τον πλανήτη από έναν μεγάλο σταθμό ηλεκτροπαραγωγής. «Μια απίστευτη ποσότητα ρύπανσης» λέει.

Την ίδια εβδομάδα, το βασικό προϊόν της εγκατάστασης προκαλούσε σάλο στα ειδησεογραφικά feeds. Το εκκεντρικό chatbot του Μασκ, το Grok, επανέλαβε μια θεωρία συνωμοσίας ότι λαμβάνει χώρα «γενοκτονία λευκών» στη Νότια Αφρική, όταν ρωτήθηκε για θέματα άσχετα, όπως το μπέιζμπολ και οι σκαλωσιές. Οι αναρτήσεις διαγράφηκαν γρήγορα, αλλά το Grok συνέχισε να επαινεί τον Χίτλερ, να προωθεί ακροδεξιές ιδεολογίες και να διατυπώνει ψευδείς ισχυρισμούς. «Είναι μια φρικτή, φρικτή σπατάλη», δήλωσε η Γουίλσον, διευθύντρια της ομάδας εκστρατείας Oilfield Witness, δείχνοντας εικόνες του Ναζιστή Μίκι Μάους που δημιουργήθηκαν από το Grok ως παράδειγμα για το ότι καίγεται φυσικό αέριο για να παραχθεί.

«Τι χρήσιμο σκοπό εξυπηρετεί αυτό;»

Η Γουίλσον δεν είναι η μόνη που θέτει αυτό το ερώτημα. Οι επιστήμονες παρακολουθούν την έκρηξη της ΤΝ με ανησυχία, καθώς ρυπαίνει τον φυσικό κόσμο με άνθρακα και τον ψηφιακό κόσμο με κινδύνους που κυμαίνονται από αμφίβολους μύθους υγείας έως deepfake πορνογραφία με στόχο παιδιά. Ορισμένοι ειδικοί φοβούνται ότι τα κέντρα δεδομένων μπορεί να εκτροχιάσουν τη μετάβαση σε μια καθαρή οικονομία, προσθέτοντας ένα περιττό εμπόδιο στην ήδη δύσκολη προσπάθεια να περιοριστεί η υπερθέρμανση του πλανήτη στον 1,5°C (2,7°F). Άλλοι εμφανίζονται πιο ψύχραιμοι σχετικά με το ενεργειακό κόστος, υποστηρίζοντας ότι ωχριά μπροστά όχι μόνο στις ρυπογόνες βιομηχανίες, αλλά και στη δύναμη της τεχνολογίας να αναδιαμορφώσει την κοινωνία. Πόσο μεγάλη απειλή είναι τελικά η ΤΝ για το κλίμα; Και θα μπορούσε να βοηθήσει περισσότερο απ’ όσο βλάπτει;

Στην Ιρλανδία η ενεργειακή «πείνα» των υπολογιστικών συστημάτων έχει φτάσει σε επίπεδα που δεν μπορούν να αγνοηθούν. Τα κέντρα δεδομένων καταναλώνουν το ένα πέμπτο της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας και προβλέπεται να φτάσουν σχεδόν στο ένα τρίτο μέσα στα επόμενα χρόνια. Η ταχεία επέκταση αυτών των αποθηκών γεμάτων μικροτσίπ, που ξεφύτρωσαν ταχύτερα απ’ όσο μπορούσε να αντέξει το ηλεκτρικό δίκτυο, οδήγησε ουσιαστικά σε απαγόρευση νέων συνδέσεων με το δίκτυο το 2021. Τα κέντρα δεδομένων καταναλώνουν σήμερα μόλις το 1% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά σύντομα μπορεί να απαιτούν πολύ περισσότερη. Στις ΗΠΑ, το μερίδιό τους προβλέπεται να υπερδιπλασιαστεί στο 8,6% έως το 2035, σύμφωνα με το BloombergNEF, ενώ ο IEA εκτιμά ότι θα αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 20% της αύξησης της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στις πλούσιες χώρες έως το τέλος της δεκαετίας. Μέρος της ζήτησης καλύπτεται μέσω μακροπρόθεσμων συμφωνιών αγοράς ανανεώσιμης ενέργειας – στηρίζοντας την ανάπτυξη καθαρής ενέργειας ακόμη κι όταν η τροφοδοσία της εγκατάστασης προέρχεται από «βρώμικες» πηγές – ενώ ορισμένες τεχνολογικές εταιρείες έχουν υπογράψει συμφωνίες για χρήση πυρηνικής ενέργειας. Ωστόσο, στο άμεσο μέλλον, τα ορυκτά καύσιμα αναμένεται να κυριαρχήσουν. Στην Κίνα, τα κέντρα δεδομένων συγκεντρώνονται στο ανατολικό τμήμα της χώρας, όπου κυριαρχεί ο άνθρακας. Στις ΗΠΑ, όπου το φυσικό αέριο αναμένεται να παράγει το μεγαλύτερο μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας για τα κέντρα δεδομένων την επόμενη δεκαετία, η κυβέρνηση Τραμπ τα χρησιμοποίησε ως επιχείρημα για την καύση περισσότερου άνθρακα. «Ο όμορφος, καθαρός άνθρακας θα είναι απαραίτητος για να κερδίσουμε τον αγώνα της ΤΝ», δήλωσε ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ τον Σεπτέμβριο.

Στην Ιρλανδία, η άνθηση των κέντρων δεδομένων έχει αντισταθμίσει τα κλιματικά οφέλη από την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής. Φθηνή ηλιακή ενέργεια αντικαθιστά τον άνθρακα στο Πακιστάν, αλλά τα κέντρα δεδομένων είναι έτοιμα να αξιοποιήσουν την πλεονάζουσα ισχύ από ανενεργούς σταθμούς μετά την ανακοίνωση της κυβέρνησης ότι θα διαθέσει 2GW για ΤΝ και bitcoin.

Σημαίνει αυτό ότι η χρήση chatbot για τη σύνταξη email, τη συγγραφή εργασιών και τον προγραμματισμό διακοπών θέτει σε κίνδυνο τον πλανήτη; Οι τεχνολογικές εταιρείες έχουν αντισταθεί στις πιέσεις να παρέχουν αναλυτικά δεδομένα για το ενεργειακό αποτύπωμα της ΤΝ τους, αλλά οι δημοφιλείς εκτιμήσεις κυμαίνονται περίπου από 0,2 έως 3 Watt-ώρες (Wh) για ένα απλό ερώτημα κειμένου και αυξάνονται σημαντικά για «βαθιά έρευνα» και παραγωγή βίντεο. Σε ανάρτηση ιστολογίου τον Ιούλιο, ο διευθύνων σύμβουλος της OpenAI, Σαμ Άλτμαν, υποστήριξε ότι ένα ερώτημα στο ChatGPT καταναλώνει τόσο λίγη ενέργεια όσο μια λάμπα που λειτουργεί για μερικά λεπτά, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Google σχετικά με το μέσο ερώτημα κειμένου προς τον βοηθό ΤΝ της, Gemini. Τα μεγέθη αυτά είναι αμελητέα σε σύγκριση με δραστηριότητες όπως οι πτήσεις, η κατανάλωση κρέατος ή η οδήγηση αυτοκινήτου. Ωστόσο, οι σκεπτικιστές ανησυχούν για τη μαζική κλίμακα της τεχνολογίας – το ChatGPT ισχυρίζεται ότι έχει αρκετές εκατοντάδες εκατομμύρια εβδομαδιαίους χρήστες μόλις τρία χρόνια μετά την κυκλοφορία του – και για τον ζήλο με τον οποίο οι εταιρείες το έχουν ενσωματώσει σε κάθε πτυχή της ψηφιακής ζωής. Η Google ελέγχει περίπου το 90% της παγκόσμιας αγοράς μηχανών αναζήτησης και έχει επιβάλει τη γενετική ΤΝ στη σελίδα αποτελεσμάτων της. Η άνοδος των «πρακτόρων» ΤΝ και των υπηρεσιών στο παρασκήνιο αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω το ενεργειακό υπόβαθρο.

Τι θα γινόταν όμως αν η ΤΝ μπορούσε να αποπληρώσει το ενεργειακό της «χρέος» εξοικονομώντας άνθρακα σε άλλους τομείς της οικονομίας; Αυτή είναι η θέση που διατυπώθηκε σε έκθεση του IEA τον Απρίλιο, η οποία υποστήριξε ότι οι υφιστάμενες εφαρμογές ΤΝ θα μπορούσαν να μειώσουν τις εκπομπές πολύ περισσότερο απ’ όσο παράγουν τα κέντρα δεδομένων. Μια μελέτη ερευνητών από το London School of Economics και τη Systemiq κατέληξε σε παρόμοιο συμπέρασμα τον Ιούνιο, έπειτα από μοντελοποίηση σεναρίων όπου η ΤΝ θα βοηθούσε στην ενσωμάτωση της ηλιακής και αιολικής ενέργειας στο δίκτυο, στον εντοπισμό εναλλακτικών πρωτεϊνών που μιμούνται το κρέας, στη βελτίωση της σύνθεσης μπαταριών για ηλεκτρικά αυτοκίνητα και στην ενθάρρυνση των ανθρώπων να κάνουν πιο φιλικές προς το κλίμα επιλογές.

«Η ΤΝ μπορεί να επιταχύνει την ανάπτυξη αυτών των καθαρών τεχνολογιών, επιταχύνοντας ουσιαστικά τη θέση τους στην καμπύλη καινοτομίας και υιοθέτησης», δήλωσε η συν-συγγραφέας Ρομπέρτα Πιερφεντερίτσι, ερευνήτρια πολιτικής στο Ινστιτούτο Grantham του LSE. Οι προβλεπόμενες μειώσεις άνθρακα περιέχουν μεγάλες αβεβαιότητες – η μεγαλύτερη αποδοτικότητα μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη χρήση, προειδοποιεί ο IEA, και τα φαινόμενα «αναπήδησης» μπορεί να ακυρώσουν τα κέρδη, όπως τα αυτόνομα αυτοκίνητα που υπονομεύουν τις δημόσιες συγκοινωνίες – αλλά ήδη υπάρχουν παραδείγματα. Η Google λέει ότι η ΤΝ τη βοήθησε να μειώσει την ψύξη στα κέντρα δεδομένων κατά 40%. Η ισπανική Iberdrola δηλώνει ότι η ΤΝ βελτιστοποίησε τη συντήρηση και την απόδοση ανεμογεννητριών, αυξάνοντας την επιχειρησιακή αποδοτικότητα κατά 25%. Η γαλλική Engie αναφέρει ότι μείωσε τον χρόνο εκτός λειτουργίας σε ηλιακά πάρκα χρησιμοποιώντας ΤΝ για τον εντοπισμό βλαβών. Επειδή άλλοι τομείς είναι τόσο ρυπογόνοι, λένε οι ερευνητές, η ΤΝ θα χρειαζόταν να μειώσει τις εκπομπές τους μόνο κατά ένα μικρό ποσοστό για να καλύψει το ανθρακικό κόστος της υπολογιστικής της λειτουργίας, το οποίο πρόσφατη μελέτη εκτίμησε στο 0,1–0,2% των παγκόσμιων εκπομπών – και αυξανόμενο. «Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας βλέπουμε ήδη τα αποτελέσματα», είπε η Πιερφεντερίτσι. Οι υποστηρικτές της καθαρής τεχνολογίας δεν είναι οι μόνοι που έχουν αντιληφθεί τη μετασχηματιστική δυναμική της ΤΝ.

Όταν η Χόλι και ο Γουίλ Άλπαϊν αποφάσισαν να παραιτηθούν από τη Microsoft πέρυσι, γνώριζαν ότι εγκατέλειπαν μια καλή συμφωνία. Το παντρεμένο ζευγάρι απολάμβανε υψηλούς μισθούς στον τεχνολογικό τομέα των ΗΠΑ μέσω των θέσεών τους στις ομάδες υπεύθυνης ΤΝ και βιωσιμότητας της εταιρείας, με στενούς συναδέλφους και εργασία που τους έδινε αίσθηση σκοπού. Ο Γουίλ ήταν από τις πρώτες φωνές που πίεζαν για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους των κέντρων δεδομένων. Όμως η συνεργασία της Microsoft με πελάτες πετρελαίου και φυσικού αερίου τους προβλημάτιζε, και άρχισαν να ανησυχούν περισσότερο για τις εκπομπές που η εταιρεία «επέτρεπε» παρά για εκείνες που παρήγαγε. Το 2019, η εταιρεία ανακοίνωσε συνεργασία με την ExxonMobil με δυνατότητα αύξησης της παραγωγής έως και 50.000 βαρέλια ημερησίως. Την ίδια χρονιά ξεκίνησε ψηφιακό έργο με τη Chevron που, σύμφωνα με την πετρελαϊκή εταιρεία, μείωσε κατά 30 ημέρες τον σχεδιασμό γεωτρήσεων σε βαθιά ύδατα. Καθώς προέκυπταν περισσότερες συμφωνίες, οι Άλπαϊν άρχισαν να ζητούν απαντήσεις.

«Η απάντηση της εταιρείας συχνά παρέπεμπε στο δικό της λειτουργικό αποτύπωμα, που δεν είναι σχετικό», είπε η Χόλι Άλπαϊν, η οποία έφυγε μαζί με τον Γουίλ για να πιέσουν τη βιομηχανία τεχνολογίας να αντιμετωπίσει τις “ενεργοποιημένες” εκπομπές της. «Μετά από μια τετραετή εσωτερική εκστρατεία πίεσης, όπου λάβαμε πολλές υποσχέσεις αλλά οι περισσότερες δεν εκπληρώθηκαν, συνειδητοποιήσαμε ότι η εσωτερική πίεση δεν ήταν αρκετή». Ο IEA εκτιμά ότι η ΤΝ θα μπορούσε να αυξήσει τα τεχνικά ανακτήσιμα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου κατά 5% και να μειώσει το κόστος ενός υπεράκτιου έργου βαθιάς θάλασσας κατά 10%. Η πετρελαϊκή βιομηχανία είναι ακόμη πιο αισιόδοξη. «Η τεχνητή νοημοσύνη θα είναι, τελικά, για τον κλάδο, η επόμενη έκρηξη τύπου fracking», δήλωσε ο Μάικ Σόμερς, επικεφαλής του American Petroleum Institute. Ο Αμίν Νάσερ, διευθύνων σύμβουλος της Saudi Aramco, είπε ότι η εταιρεία έχει ενσωματώσει την ΤΝ «σε όλα». Η μεγαλύτερη πετρελαϊκή εταιρεία του κόσμου διπλασίασε τις δαπάνες τεχνολογίας από το 2023 στο 2024, και η ευρεία υιοθέτηση της ΤΝ «αύξησε την παραγωγικότητα και μαζί της τον αριθμό των γεωτρήσεων». Ταυτόχρονα, η βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου υποστηρίζει ότι η ΤΝ μπορεί να μειώσει την ένταση άνθρακα, για παράδειγμα μέσω ανάλυσης δορυφορικών δεδομένων για τον εντοπισμό διαρροών μεθανίου. Ωστόσο, οι επικριτές λένε ότι υπάρχει χάσμα μεταξύ ψηφιακών γνώσεων και εταιρικών πράξεων. Η Γουίλσον, που είδε «τεράστια σύννεφα αερίου να διαφεύγουν παντού» σε πρόσφατη επίσκεψη στη λεκάνη Permian, δήλωσε ότι τα εξελιγμένα δίκτυα δορυφόρων έχουν πετύχει λίγα, επειδή οι διαρροές είναι μικρό πρόβλημα σε σύγκριση με τις σκόπιμες εκλύσεις μεθανίου.

Τι συμβαίνει με τις διαφημίσεις – «Πάγωμα» της Τεχνητής Νοημοσύνης ζητούν οι διεθνείς οργανισμοί

Ίσως ακόμη πιο ανησυχητική από την επέκταση της προσφοράς ορυκτών καυσίμων είναι η επίδραση στην κατανάλωση. Διαφημίσεις γενετικής ΤΝ αποδίδουν καλύτερα από ανθρώπινες, σύμφωνα με μελέτη, και η ευκολία παραγωγής τους μειώνει δραστικά το κόστος ενθάρρυνσης της κατανάλωσης. Η βιομηχανία μάρκετινγκ, ήδη εξοικειωμένη με υπερ-εξατομικευμένες διαφημίσεις και βελτιστοποιημένες αγορές, προετοιμάζεται για πράκτορες ΤΝ που θα μπορούν να αγοράζουν δώρα και να κλείνουν πτήσεις για λογαριασμό πελατών. Η Tui, ο μεγαλύτερος ταξιδιωτικός οργανισμός της Ευρώπης, δηλώνει ότι επενδύει σημαντικά στην ΤΝ, καθώς οι άνθρωποι στρέφονται στο ChatGPT για να κλείσουν διακοπές. Ορισμένες φωνές ζητούν πάγωμα, τουλάχιστον μέχρι να τεθούν καλύτεροι κανόνες. Τον Οκτώβριο, ο ειδικός εισηγητής του ΟΗΕ για το ανθρώπινο δικαίωμα σε ασφαλές πόσιμο νερό ζήτησε μορατόριουμ στην ανάπτυξη νέων κέντρων δεδομένων, επικαλούμενος τις επιβλαβείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Τον Δεκέμβριο, συμμαχία περισσότερων από 230 περιβαλλοντικών οργανώσεων στις ΗΠΑ απαίτησε εθνικό μορατόριουμ έως ότου ρυθμιστούν. Η ιρλανδική ρυθμιστική αρχή κοινής ωφέλειας ήρε την de facto απαγόρευση νέων συνδέσεων, αλλά δήλωσε ότι το 80% της ετήσιας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας ενός κέντρου δεδομένων θα πρέπει τελικά να προέρχεται από νέα έργα ανανεώσιμων πηγών.

Άλλοι ζητούν να κατευθυνθεί ο τομέας προς το καλό. Η Ισπανία, η μόνη χώρα που αναφέρει την ΤΝ σε νομοθεσία για το κλίμα, υποχρεώνει την κυβέρνηση να προωθεί ψηφιοποίηση που μπορεί να βοηθήσει στην απανθρακοποίηση της οικονομίας. Η Λοράνς Τουμπιανά, μία από τις αρχιτέκτονες της Συμφωνίας του Παρισιού, έχει προτείνει τη φορολόγηση της ΤΝ για τη συγκέντρωση πόρων που χρειάζονται για να αποτραπεί η υπερθέρμανση του πλανήτη. Οι Άλπαϊν, που δηλώνουν ότι δεν είναι κατά της ΤΝ αλλά θέλουν «λογικά προστατευτικά όρια» στην τεχνολογία, πιέζουν ώστε το επερχόμενο ευρωπαϊκό νομοσχέδιο για την ΤΝ να ταξινομήσει τα ορυκτά καύσιμα ως εφαρμογή υψηλού κινδύνου. Θέλουν επίσης οι επενδυτές να λαμβάνουν υπόψη τις «ενεργοποιημένες» εκπομπές στις αξιολογήσεις περιβαλλοντικών, κοινωνικών και διοικητικών κριτηρίων (ESG) μιας εταιρείας.

Η Google και η xAI δεν απάντησαν σε αίτημα για σχόλιο. Η OpenAI δήλωσε ότι εξετάζει προσεκτικά τη βέλτιστη χρήση της υπολογιστικής της ισχύος, στηρίζει προσπάθειες με εταίρους για την επίτευξη στόχων βιωσιμότητας και πιστεύει ότι η ΤΝ θα είναι καθοριστική για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Η Microsoft ανέφερε ότι η ενεργειακή μετάβαση είναι πολύπλοκη και απαιτεί πρόοδο με αρχές, με την τεχνολογία να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην απανθρακοποίηση της βιομηχανίας. «Αυτό απαιτεί εξισορρόπηση των σημερινών ενεργειακών αναγκών και πρακτικών της βιομηχανίας, ενώ ταυτόχρονα επινοούμε και αναπτύσσουμε εκείνες του αύριο», δήλωσε εκπρόσωπος. Η Λουτσιόνι είπε ότι, αντί για πανικό γύρω από την ΤΝ, οι άνθρωποι θα πρέπει να πιέσουν τις εταιρείες να δημιουργούν εργαλεία που είναι αποδοτικά από σχεδιασμό.

• επιπτώσεις
• κλιμα
• ρύπανση
• Τεχνητή Νοημοσύνη