Μιλάς… φαλαινικά; Η Τεχνητή Νοημοσύνη πλησιάζει στην αποκωδικοποίηση της γλώσσας των ζώων – Eίμαστε έτοιμοι να ακούσουμε;

Τουλάχιστον από τον Δαρβίνο, γνωρίζουμε ότι ο άνθρωπος και τα ζώα δεν είναι τόσο διαφορετικά όσο πιστεύαμε. Ο ίδιος υποστήριζε ότι η ανθρώπινη γλώσσα εξελίχθηκε μέσα από το κελάηδημα των πουλιών, ένα είδος πρώιμης δια-ειδικής επικοινωνίας.

Τώρα, χάρη στην πρόοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης και των γλωσσικών μοντέλων, μπορεί να πλησιάζουμε στην πρώτη πραγματική συνομιλία με άλλα είδη – ξεκινώντας με τα πιο ομιλητικά πλάσματα του πλανήτη: τις φάλαινες και τα δελφίνια.

Η μετάφραση των φαλαινών ξεκίνησε – και έχει έπαθλο $10 εκατομμύρια

Το Project CETI (Cetacean Translation Initiative) φιλοδοξεί να καταλάβει τα «φαλαινί», αποκρυπτογραφώντας τις κωδικοποιημένες «κουβέντες» των φυσητήρων –τα λεγόμενα codas, σειρές κλικ που διαρκούν λιγότερο από ένα χιλιοστό του δευτερολέπτου.

Χάρη στη χρήση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (LLMs), όπως αυτών που αναλύουν ανθρώπινες γλώσσες, οι ερευνητές βρίσκονται κοντά στην ερμηνεία αυτών των ηχητικών μοτίβων.

Ήδη, έχουν εντοπίσει ήχους που φαίνεται να λειτουργούν ως «στίξη», αλλά και ενδείξεις ότι οι φάλαινες έχουν διαλέκτους, παίρνουν σειρά στον διάλογο και διαθέτουν φωνητικά σύμβολα για μεμονωμένα άτομα –έναν κώδικα αναγνώρισης, σαν να λέμε «ονόματα».

Η προσπάθεια έχει και χρηματικό κίνητρο. Το ίδρυμα Jeremy Coller προσφέρει $10 εκατομμύρια στην ερευνητική ομάδα που θα καταφέρει πρώτη να μεταφράσει με ακρίβεια τη «γλώσσα» ενός άλλου είδους.

Δελφίνια με λέξεις –και φάλαινες που τραγουδούν επί 24 ώρες

Η πρόοδος είναι εντυπωσιακή. Το πρόγραμμα DolphinGemma της Google εκπαιδεύτηκε με δεδομένα 40 ετών για να «μεταφράζει» τη φωνητική επικοινωνία δελφινιών.

Μάλιστα, έχει καταγραφεί δελφίνι που ανέπτυξε νέα «λέξη» για να αναφερθεί σε φύκια sargassum, μια έννοια που του είχε μεταδοθεί από ανθρώπους. Πρόκειται ίσως για την πρώτη φορά που «λέξη» περνά από ένα είδος σε ένα άλλο.

Αλλού, ένα δελφίνι με το όνομα Ζευς έμαθε να μιμείται φωνήεντα, ενώ στην Αλάσκα επιστήμονες είχαν μια συνομιλία 20 λεπτών με φάλαινα, ανταλλάσσοντας κλήσεις σε μορφή «whup/throp» –έναν κανονικό διάλογο.

Τι ακούμε όταν τους δίνουμε επιτέλους φωνή;

Σε έναν πλανήτη γεμάτο ήχους, οι φάλαινες ήδη «μαρτυρούν» την καταστροφή μας. Οι υγιείς κοραλλιογενείς ύφαλοι βουίζουν από ζωή, ενώ οι κατεστραμμένοι είναι σιωπηλές έρημοι. Ο ήχος στη θάλασσα αυξάνεται κατά περίπου 3 ντεσιμπέλ ανά δεκαετία λόγω της ναυσιπλοΐας και της εξόρυξης.

Τραγική ειρωνεία: οι ίδιες σπάνιες γαίες που απαιτούνται για να φτιαχτούν οι υπολογιστές που μας επιτρέπουν να «μιλήσουμε» με τις φάλαινες, ευθύνονται για την υποβάθμιση του ηχητικού τους περιβάλλοντος.

Οι καμπάνιες μεταναστευτικών φαλαινών, όπως των γαλάζιων και των καμπουρωτών, βασίζονται σε σύνθετα τραγούδια που διαρκούν μέχρι και 24 ώρες. Με τη ρύπανση του ήχου, πολλές σταματούν να τραγουδούν όταν πλησιάζει πλοίο σε απόσταση μικρότερη του 1,2 χλμ.

Μήπως, τελικά, το ζήτημα δεν είναι να τις καταλάβουμε –αλλά να τις ακούσουμε;

Η επικοινωνία των ζώων δεν περιορίζεται στον ήχο. Πολλά είδη «μιλούν» με φώτα, θερμότητα, κινήσεις, ακόμα και χημικά σήματα. Ο Γερμανός οικολογιστής Jakob von Uexküll ονόμασε αυτούς τους κόσμους umwelten – περιβάλλοντα εμπειρίας εντελώς ξένα για τον άνθρωπο. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν μπορούμε να μεταφράσουμε τα «λόγια» τους, αλλά αν μπορούμε να κατανοήσουμε τη σημασία τους μέσα στον κόσμο που εκείνα αντιλαμβάνονται.

Ίσως γι’ αυτό η προσπάθεια της CETI έχει παραλληλιστεί με εκείνη της SETI – του προγράμματος για τον εντοπισμό εξωγήινης νοημοσύνης. Οι φάλαινες, λένε κάποιοι επιστήμονες, ίσως είναι το «Alien» που ήδη ζει μαζί μας. Αν τις καταλάβουμε, ίσως κατανοήσουμε και πώς να επικοινωνήσουμε με άλλες νοημοσύνες – ακόμα κι αν προέρχονται από τα άστρα.

Αν μπορούσε ένα λιοντάρι να μιλήσει, θα ήταν ακόμα λιοντάρι;

Ο φιλόσοφος Stephen Budiansky παραφράζει τον Wittgenstein: «Αν ένα λιοντάρι μπορούσε να μιλήσει, δεν θα ήταν πια λιοντάρι». Ίσως, αν μια φάλαινα μπορούσε να μας πει τι σκέφτεται, να μην ήταν πια το πλάσμα που εμείς φανταζόμαστε.

Ή ίσως – και αυτό είναι το πιο σημαντικό – να μην είμαστε εμείς πια οι ίδιοι, αφού η επαφή με άλλη νοημοσύνη θα επαναπροσδιόριζε τη δική μας.

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι πότε θα μπορέσουμε να μιλήσουμε με τα ζώα, αλλά τι θα κάνουμε όταν μας πουν: «Σας ακούμε εδώ και καιρό. Αλλά εσείς δεν μας ακούτε ποτέ».

Πηγή: Guardian

• δελφίνι
• ομιλία
• Τεχνητή Νοημοσύνη