Μνήμες Πάσχα από την Κρήτη: Όταν τα χωριά γίνονταν μια αγκαλιά

Μια διαφορετική Κρήτη, λιγότερο λαμπερή σε υλικά αγαθά αλλά πλημμυρισμένη από συναίσθημα και ανθρώπινους δεσμούς, αναβιώνει μέσα από τις αφηγήσεις του συνταξιούχου εκπαιδευτικού Μανώλη Λαγουδιανάκη. Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο κ. Λαγουδιανάκης, με καταγωγή από το Σμάρι Πεδιάδος στο Ηράκλειο, περιγράφει πώς οι ημέρες του Πάσχα δεν ήταν απλώς μια θρησκευτική γιορτή, αλλά ένας ολόκληρος τρόπος ζωής που ξεκινούσε από την Καθαρά Δευτέρα και κορυφωνόταν στην Ανάσταση.

Η αντίστροφη μέτρηση για το χωριό άρχιζε με το πέταγμα του αυτοσχέδιου χαρταετού, που σηματοδοτούσε την είσοδο στη Σαρακοστή. Από εκείνη τη στιγμή, η καθημερινότητα άλλαζε ρυθμούς. Η νηστεία και οι συχνές επισκέψεις στην εκκλησία για τον Ακάθιστο Ύμνο γίνονταν το επίκεντρο της ζωής, ενώ στα σχολεία οι δάσκαλοι προετοίμαζαν τα παιδιά για τα Εγκώμια. Η προετοιμασία ήταν συλλογική και κανείς δεν ένιωθε μόνος στη διαδρομή προς τη Μεγάλη Εβδομάδα.

Ο «Λάζαρος» και τα έθιμα της πίστης

Το Σάββατο του Λαζάρου ανήκε στα παιδιά. Ο κ. Λαγουδιανάκης θυμάται πως έβγαιναν στους αγρούς για να μαζέψουν «πέρδικες», τις πανέμορφες κρητικές ορχιδέες, με τις οποίες έπλεκαν στεφάνια πάνω σε καλάμια. Με τα καλάθια στα χέρια, γύριζαν όλα τα σοκάκια στο Σμάρι ψάλλοντας τα κάλαντα και μαζεύοντας αυγά.

Τη Μεγάλη Πέμπτη, το βάψιμο των κόκκινων αυγών συνοδευόταν από μια ιδιαίτερη τελετουργία: κατά τη διάρκεια των δώδεκα Ευαγγελίων, οι πιστοί κρατούσαν ένα κορδόνι και έδεναν έναν κόμπο σε κάθε ανάγνωση, φτιάχνοντας ένα φυλαχτό που φορούσαν στη συνέχεια.

Η Μεγάλη Παρασκευή ήταν η ημέρα της απόλυτης θρησκευτικής κατάνυξης. Σε μια εποχή χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, ο Επιτάφιος περιφερόταν στα σκοτεινά σοκάκια του χωριού υπό το φως των κεριών και τη μυρωδιά του λιβανιού. Σε κάθε σπίτι, η πομπή σταματούσε, οι ιερείς σήκωναν τον Επιτάφιο ψηλά και οι ένοικοι περνούσαν από κάτω, ζητώντας την ευλογία. Η διαδρομή κατέληγε στο κοιμητήριο, σε μια βαθιά συγκινητική στιγμή όπου η κοινότητα τιμούσε τη μνήμη των προγόνων της.

Η «φουνάρα» και η δύναμη του «μαζί»

Η προσμονή τελείωνε το Μεγάλο Σάββατο. Όλη την εβδομάδα, τα παιδιά είχαν φροντίσει να συγκεντρώσουν ξύλα για τη «φουνάρα», τη μεγάλη πυρά για το κάψιμο του Ιούδα. Μόλις ακουγόταν το «Χριστός Ανέστη», η φωτιά λαμπάδιαζε και οι τσέπες άδειαζαν από τα κόκκινα αυγά και τα καλιτσούνια που περίμεναν υπομονετικά για το πρώτο «τσούγκρισμα».

«Είχαμε λιγότερα, αλλά ήμασταν πιο κοντά», αναφέρει με συγκίνηση ο κ. Λαγουδιανάκης, τονίζοντας ότι πίσω από κάθε έθιμο κρυβόταν η ανάγκη για κοινωνική συνοχή.

Σήμερα, στο Σμάρι Πεδιάδος, οι κάτοικοι προσπαθούν να διατηρήσουν αυτές τις παραδόσεις ζωντανές, όχι από απλή συνήθεια, αλλά για να μην χαθεί αυτή η πολύτιμη αίσθηση του ανήκειν. Αυτές οι κοινές εμπειρίες είναι που έχτισαν γενιές και μετέτρεψαν ολόκληρα χωριά της Κρήτης σε μια μεγάλη, αγαπημένη οικογένεια.

• Κρήτη
• πάσχα