Μπουρανί: Η γιορτή του φαλλού -Το διονυσιακό έθιμο της Καθαράς Δευτέρας στον Τύρναβο

Διονυσιακό έθιμο

Πρόκειται για ένα διονυσιακό έθιμο του…φαλλού, το οποίο μαζί με το καρναβάλι του Τυρνάβου προσελκύει επισκέπτες από κάθε γωνιά της Ελλάδας.

Οι κάτοικοι του Τυρνάβου γιορτάζουν κάθε χρόνο το «μπουρανί» για να υμνήσουν τη γονιμότητα της γης, τη φύση για τους καρπούς που προσφέρει στους ανθρώπους.
Το «μπουρανί» και οι καρναβαλικές εκδηλώσεις στον Τύρναβο έχουν μακρά ιστορία και τα πρώτα στοιχεία εντοπίζονται το 1898, ενώ το διονυσιακό έθιμο του…φαλλού προέρχεται από την Κεφαλονιά.
Οι κάτοικοι της περιοχής μεταφέρονται μεταμφιεσμένοι σε κάθε γειτονιά της επαρχιακής πόλης, κρατώντας στα χέρια τους ξύλινους φαλλούς και πειράζουν τους περαστικούς με χειρονομίες.

Έπειτα φτιάχνουν το παραδοσιακό «μπουρανί», δηλαδή ένα φαγητό από σπανάκι, τσουκνίδα και ξύδι. Το κρασί και το τσίπουρο ρέει άφθονο και η πόλη του Τυρνάβου ζει ένα τεράστιο γλέντι με σκωπτικά τραγούδια.

Η ιστορία

Πώς ξεκίνησε, όμως, η παράδοση αυτή; Οι ρίζες της χάνονται στο χρόνο αλλά τα πρώτα στοιχεία για την τέλεση του εθίμου εμφανίζονται το 1898. Για την προέλευση του εθίμου υπάρχουν δυο εκδοχές.

Η πρώτη αναφέρει ότι οι ρίζες του βρίσκονται στα αρχαία χρόνια και σε γιορτές όπως τα Διονύσια, τα Αφροδίσια και τα Θεσμοφόρια. Τότε, το ποτό έρεε άφθονο και οι «άσεμνες» πράξεις και συνευρέσεις εξυμνούνταν κατά τη διάρκεια των Βακχικών τελετών.

Η δεύτερη εκδοχή αναφέρει ότι το έθιμο καθιερώθηκε από Αρβανίτες όταν εγκαταστάθηκαν, από τον Σουλτάνο, στον Τύρναβο, κάπου στα 1770 και διατηρεί μέχρι και σήμερα τμήματα της μορφής που είχε και τότε.

Κάθε χρόνο, την Καθαρά Δευτέρα στον Τύρναβο, οι κάτοικοι ,  πηγαίνουν στο ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία, σε μορφή πομπής, στρώνουν στο έδαφος διάφορα φαγητά και μια φιάλη σε σχήμα φαλλού με κρασί. Την περίοδο της Τουρκοκρατίας ο «νικητής» (αυτός που μεθούσε περισσότερο) «στεφόταν» από τους κατοίκους, «Βασιλιά της Αποκριάς».

Ο «Βασιλιάς», σύμφωνα πάλι με δυο εκδοχές, είτε περιφερόταν στους ώμους των κατοίκων, στην πλατεία, και τον «έλουζαν» με κοσμητικά επίθετα και χειρονομίες είτε τον έβαζαν ανάποδα πάνω σε ένα γαϊδούρι και τον περιέφεραν στην πόλη ενώ εκείνος κρατούσε την ουρά του γαϊδουριού.

Βέβαια με το πέρασμα των χρόνων και των συντηρητικών κυβερνήσεων και επιρροών της εκκλησίας, το καρναβάλι δέχτηκε επιθέσεις και λογοκρισία. Εξάλλου το κεντρικό μοτίβο του Τυρναβίτικου καρναβαλιού ήταν και παραμένει ο φαλλός. Τεράστια πέη, σε διαφορετικά χρώματα, είτε από πηλό είτε από πλαστικό πρωταγωνιστούν στους εορτασμούς.

Όσο κι αν προσπαθούσαν οι εκάστοτε κυβερνήσεις και η εκκλησία να λογοκρίνουν το πανηγύρι, οι κάτοικοι αντιδρούσαν και συνέχιζαν τους εορτασμούς ακόμη και στα κρυφά.

Μετά την περίοδο της δικτατορίας, οι κάτοικοι πρόσθεσαν την παρέλαση από μεγάλα άρματα, με θέματα εμπνευσμένα από τις παραδόσεις αλλά και από την επικαιρότητα. Όλες οι εκδηλώσεις κορυφώνονται την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς.