Μύθοι για τα αντηλιακά: Η πραγματική επιστήμη πίσω από την αντηλιακή προστασία

Από το πότε ακριβώς πρέπει να χρησιμοποιούμε αντηλιακό μέχρι το αν οι ομπρέλες θαλάσσης προσφέρουν πραγματική προστασία, η επιστημονική έρευνα μας λέει τι ισχύει για την ασφάλειά μας στον ήλιο.

Τις ζεστές, υγρές μέρες του καλοκαιριού, το αντηλιακό είναι απαραίτητο «αξεσουάρ» για τους περισσότερους από εμάς όταν βγαίνουμε έξω. Ωστόσο, υπάρχουν εκπληκτικά πολλοί μύθοι γύρω από αυτό. Συχνά διαδίδονται από influencers ευεξίας που προτείνουν «εναλλακτικές» αντί για αντηλιακό, κάποιες φορές όμως και από πιο «έγκυρες» πηγές, ενώ άλλες απλώς έχουν περάσει στη συλλογική μας συνείδηση.

Τι σημαίνει λοιπόν στην πραγματικότητα ο δείκτης προστασίας SPF; Προκαλεί μόνο η υπεριώδης ακτινοβολία UVA τη γήρανση; Και ισχύει ότι το αντηλιακό χρειάζεται 20 λεπτά για να «ενεργοποιηθεί» αφού το απλώσουμε; Δείτε τι λένε οι έρευνες και οι κορυφαίοι ειδικοί.

1. Όχι, το SPF 50 δεν σημαίνει ότι μπορείτε να μείνετε στον ήλιο 50 φορές περισσότερο

Όσο μεγαλύτερος ο δείκτης SPF, τόσο μεγαλύτερη η προστασία. Όμως ο αριθμός δείχνει κάτι διαφορετικό από αυτό που νομίζουν πολλοί. Η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) ξεκαθαρίζει: «Το SPF δεν λέει πόση ώρα μπορείτε να μείνετε στον ήλιο χωρίς να καείτε».

Στην πραγματικότητα είναι ένας λόγος: η ποσότητα υπεριώδους ακτινοβολίας (UV) που χρειάζεται για να προκαλέσει έγκαυμα με αντηλιακό, διαιρεμένη με την ποσότητα UV που θα προκαλούσε έγκαυμα χωρίς αντηλιακό. Έτσι, το SPF 25 αφήνει να περάσει περίπου 4% της ακτινοβολίας, ενώ το SPF 50 περίπου 2%. Δηλαδή SPF 25 φράσσει το 96% και SPF 50 το 98%.

Σημειώστε όμως ότι αυτά υπολογίζονται σε εργαστηριακές συνθήκες, με πολύ περισσότερη ποσότητα αντηλιακού από ό,τι βάζουμε συνήθως. Γι’ αυτό, στην πράξη, δεχόμαστε περισσότερη UV από ό,τι δείχνουν τα νούμερα.

Το αντηλιακό πρέπει να ανανεώνεται τακτικά (τουλάχιστον κάθε δύο ώρες και μετά από μπάνιο ή εφίδρωση). Η καλύτερη προστασία προέρχεται από υψηλό SPF και αντηλιακό «ευρέος φάσματος» (UVA και UVB).

2. Η UVA δεν προκαλεί μόνο γήρανση και η UVB μόνο εγκαύματα – και οι δύο μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο

Η UV ακτινοβολία χωρίζεται σε ζώνες μήκους κύματος. Η UVA έχει μεγαλύτερο μήκος και εισχωρεί πιο βαθιά στο δέρμα, ενώ η UVB φτάνει κυρίως στις εξωτερικές στιβάδες. Παλιότερα θεωρούσαν ότι η UVB είναι ο βασικός ένοχος για τον καρκίνο του δέρματος, αλλά οι νεότερες έρευνες δείχνουν ότι και η UVA συμβάλλει σημαντικά.

Και οι δύο προκαλούν φλεγμονή, βλάβη, πρόωρη γήρανση και αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου. Επίσης, και οι δύο συντελούν στο μαύρισμα.

3. Ναι, μπορείς να καείς ακόμα και με συννεφιά

Τα σύννεφα δεν μπλοκάρουν πάντα την UV. Πολύ πυκνά σύννεφα μειώνουν έως και 99% την ακτινοβολία, αλλά αραιά ή διάσπαρτα σύννεφα μπορεί να μην την επηρεάζουν καθόλου. Μάλιστα, σε ορισμένες συνθήκες μπορεί να αυξήσουν την UV που φτάνει στο έδαφος.

4. Δεν είναι όλες οι σκιές ίδιες

Οι ειδικοί τονίζουν ότι σημασία έχει ο δείκτης UV. Όταν είναι 3 ή υψηλότερος, χρειάζεται αντηλιακή προστασία, ρούχα, καπέλο και σκιά.

Όμως η σκιά δεν προστατεύει πάντα επαρκώς. Η ομπρέλα παραλίας, για παράδειγμα, προσφέρει προστασία ισοδύναμη περίπου με SPF 5, γιατί αφήνει τον ήλιο να έρχεται από το πλάι. Έρευνα έδειξε ότι το 78% όσων χρησιμοποιούσαν μόνο ομπρέλα κάηκαν, έναντι 25% όσων φορούσαν αντηλιακό.

Η πυκνή βλάστηση (π.χ. δρυς με παχύ φύλλωμα) μπορεί να φτάσει έως SPF 20, ενώ άλλου τύπου σκιά συχνά πέφτει πολύ χαμηλότερα. Επιπλέον, η UV ανακλάται σε άμμο, τσιμέντο, νερό και γυαλί.

5. Μπορεί να μη χρειάζεστε αντηλιακό όλο το χρόνο (εξαρτάται)

Ο ΠΟΥ σημειώνει ότι με δείκτη UV 2 ή χαμηλότερο ο κίνδυνος είναι περιορισμένος, ακόμη και για ανοιχτόχρωμα δέρματα. Στη Βρετανία, π.χ., ο δείκτης είναι κάτω από 3 περίπου από τα μέσα Οκτωβρίου ως τα μέσα Μαρτίου. Αν βρίσκεστε όλη μέρα σε γραφείο τον χειμώνα, η UV που δέχεστε είναι αμελητέα. Ωστόσο, με χιόνι η UV μπορεί να αυξηθεί έως και 60%, άρα σε σκι ή βουνό χρειάζεται αντηλιακό ακόμα και τον χειμώνα.

6. Δεν ισχύει ότι τα αντηλιακά με ορυκτά φίλτρα δουλεύουν μόνο αν τα βλέπεις πάνω στο δέρμα

Αν και αφήνουν λευκή όψη, αυτό δεν σχετίζεται με την προστασία. Τα αντηλιακά με ορυκτά φίλτρα απορροφούν κυρίως την UV και μόνο ένα μικρό ποσοστό (~5%) το αντανακλούν. Δεν χρειάζεται, λοιπόν, να «φαίνονται» για να είναι αποτελεσματικά.

7. Η τακτική χρήση αντηλιακού δεν προκαλεί (μάλλον) έλλειψη βιταμίνης D

Το σώμα συνθέτει βιταμίνη D3 με την έκθεση στην UVB. Ωστόσο, δεν βάζουμε ποτέ τόσο πολύ αντηλιακό ώστε να μπλοκάρουμε πλήρως αυτή τη διαδικασία.

Στους ανοιχτόχρωμους ανθρώπους, αρκούν λίγα λεπτά έκθεσης σε καλοκαιρινό ήλιο για να φτάσουν τα μέγιστα επίπεδα βιταμίνης D. Πέρα από αυτό, δεν παράγεται περισσότερη βιταμίνη – απλώς αυξάνεται η βλάβη DNA.

Μελέτες δείχνουν ότι όσοι χρησιμοποιούν αντηλιακό δεν έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν έλλειψη βιταμίνης D σε σχέση με όσους δεν χρησιμοποιούν.

8. Όχι, το αντηλιακό δεν χρειάζεται 20 λεπτά για να «ενεργοποιηθεί»

Αν και πολλές συσκευασίες γράφουν ότι πρέπει να εφαρμοστεί 15-20 λεπτά πριν την έκθεση, αυτό αφορά τον χρόνο που χρειάζεται ώστε να στεγνώσει και να σχηματίσει ένα ομοιόμορφο, ανθεκτικό φιλμ. Η προστασία ξεκινά αμέσως.

9. Δεν ισχύει ότι τα σκούρα δέρματα δεν χρειάζονται προστασία

Η μελανίνη προσφέρει κάποια φυσική προστασία, γι’ αυτό οι μαύροι πληθυσμοί έχουν χαμηλότερα ποσοστά μελανώματος. Ωστόσο, και οι σκουρόχρωμοι άνθρωποι μπορούν να καούν, να εμφανίσουν καρκίνο ή υπερμελάγχρωση (π.χ. μέλασμα). Οι δερματολόγοι συνιστούν προστασία σε όλους, ανεξαρτήτως τόνου δέρματος.

10. Όχι, το αντηλιακό δεν προκαλεί αύξηση των καρκίνων του δέρματος

Η αύξηση των μελανωμάτων σε χώρες όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Αυστραλία δεν οφείλεται στα αντηλιακά, αλλά σε περισσότερα ηλιακά εγκαύματα και σολάριουμ στο παρελθόν, καθώς και στη γήρανση του πληθυσμού.

Έρευνες δείχνουν ότι τα περισσότερα περιστατικά καρκίνου του δέρματος σχετίζονται άμεσα με την UV. Αυτό που ίσως παίζει ρόλο είναι ότι το αντηλιακό κάνει τους ανθρώπους να νιώθουν «άτρωτοι» και να μένουν περισσότερη ώρα στον ήλιο. Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν: τα αντηλιακά δεν είναι καρκινογόνα.

Πηγή: bbc

• αντηλιακό
• εγκαύματα
• επιδερμίδα
• καλοκαίρι