Νέες οδηγίες για τις απευθείας αναθέσεις: Τα όρια, η διαδικασία και το «αγκάθι» του πενθημέρου

Σημαντικές διευκρινίσεις για τη διαδικασία των απευθείας αναθέσεων δημοσίων συμβάσεων παρέχει η πρόσφατη εγκύκλιος της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου, θέτοντας σαφείς κανόνες στις αναθέτουσες αρχές. Στόχος του υπουργείου Ανάπτυξης είναι η διασφάλιση της διαφάνειας και η αποφυγή καταχρηστικών πρακτικών, υπενθυμίζοντας πως η συγκεκριμένη διαδικασία αποτελεί εξαίρεση και όχι τον κανόνα.

Η εγκύκλιος εστιάζει στην εφαρμογή του άρθρου 118 του ν. 4412/2016 και παρέχει έναν αναλυτικό οδικό χάρτη για τη νομιμότητα των διαδικασιών.

Τα χρηματικά όρια και η απαγόρευση κατάτμησης

Βασική προϋπόθεση για την προσφυγή στην απευθείας ανάθεση είναι η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης. Το όριο ορίζεται γενικά στις 30.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ), ενώ ειδικά για συγκεκριμένες υπηρεσίες και έργα Τεχνολογιών Πληροφορικής (ΤΠΕ) το ποσό αυτό αυξάνεται στις 60.000 ευρώ.

Ωστόσο, το υπουργείο χτυπά «καμπανάκι» για τις τεχνητές κατατμήσεις. Απαγορεύεται ρητά η κατάτμηση μιας ενιαίας δαπάνης σε μικρότερα ποσά με σκοπό να αποφευχθεί ο διαγωνισμός. Κάθε ανάθεση πρέπει να τεκμηριώνεται από έρευνα αγοράς και να εντάσσεται στον ετήσιο προγραμματισμό του φορέα.

Τα βήματα της διαδικασίας και η παγίδα του 5ημέρου

Η διαδικασία δεν είναι ανεξέλεγκτη και ακολουθεί συγκεκριμένα στάδια δημοσιότητας στο ΚΗΜΔΗΣ:

1. Έγκριση αιτήματος: Η διαδικασία ξεκινά με τη δημοσίευση του εγκεκριμένου αιτήματος δαπάνης.

2. Πρόσκληση: Η αναθέτουσα αρχή αποστέλλει πρόσκληση σε συγκεκριμένο ή συγκεκριμένους οικονομικούς φορείς. Διευκρινίζεται πως αν η πρόσκληση είναι ανοιχτή προς όλους, τότε δεν μιλάμε για απευθείας ανάθεση αλλά για ανοιχτό διαγωνισμό.

3. Ο κανόνας των 5 ημερών: Αυτό είναι το κρισιμότερο σημείο νομιμότητας. Πρέπει υποχρεωτικά να μεσολαβούν τουλάχιστον πέντε ημέρες από την ανάρτηση της πρώτης πρόσκλησης στο ΚΗΜΔΗΣ μέχρι την απόφαση ανάθεσης. Αν δεν τηρηθεί αυτό το χρονικό περιθώριο, η σύμβαση θεωρείται άκυρη.

Δικαιολογητικά και γραφειοκρατία

Για την ανάθεση απαιτούνται συγκεκριμένα έγγραφα από τον ανάδοχο, όπως:

• Απόσπασμα ποινικού μητρώου.

• Φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα.

• Έγγραφα νόμιμης εκπροσώπησης (ΓΕΜΗ κ.λπ.).

Για λόγους ευελιξίας, στις συμβάσεις έως 30.000 ευρώ δεν απαιτείται η εξέταση των «δυνητικών λόγων αποκλεισμού», μειώνοντας τον διοικητικό φόρτο.

Τι ισχύει για «αυτόκλητες» προσφορές και επείγοντα

Η εγκύκλιος απαντά και σε πρακτικά ερωτήματα που απασχολούν τις υπηρεσίες:

• Μη προσκληθέντες: Η υπηρεσία δεν υποχρεούται να εξετάσει προσφορά από φορέα που δεν προσκάλεσε. Έχει όμως τη διακριτική ευχέρεια, αν κρίνει ότι συμφέρει το δημόσιο (π.χ. χαμηλότερη τιμή), να του στείλει πρόσκληση και να τον εντάξει στη διαδικασία.

• Αριθμός αναθέσεων: Δεν υπάρχει όριο στο πόσες απευθείας αναθέσεις μπορεί να κάνει ένας φορέας, αρκεί να μην υπερβαίνει αθροιστικά τα χρηματικά όρια ανά είδος δαπάνης ετησίως.

• Επείγουσες ανάγκες: Η επίκληση του κατεπείγοντος δεν παρακάμπτει το 5ήμερο της απευθείας ανάθεσης. Για πραγματικά έκτακτες καταστάσεις προβλέπονται άλλες διαδικασίες (διαπραγμάτευση).

• απευθείας αναθέσεις