Nordic Monitor: Τουρκία και Συρία σε μυστικές διαπραγματεύσεις για τα θαλάσσια σύνορα – Νέες ενεργειακές διεκδικήσεις

Μια επιστολή του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, επιβεβαιώνει για πρώτη φορά την ύπαρξη μυστικών διαπραγματεύσεων μεταξύ Τουρκίας και Συρίας για την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων. Αυτό συμβαίνει μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ από υποστηριζόμενες από την Τουρκία δυνάμεις πέρυσι. Το ρεπορτάζ του Nordic Monitor φέρνει στο φως αυτή την εξέλιξη, η οποία αναμένεται να αναδιαμορφώσει τα γεωπολιτικά δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σύμφωνα με την επιστολή, η οποία χρονολογείται στις 16 Ιουνίου και απευθύνεται στο Κοινοβούλιο, έχουν δοθεί οδηγίες σε πολλαπλούς τουρκικούς θεσμούς να συντάξουν συμφωνία για ΑΟΖ με τη Συρία. Στόχος είναι η προστασία των συμφερόντων τόσο της Τουρκίας όσο και της Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου (ψευδοκράτος, αναγνωρισμένο μόνο από την Άγκυρα). Ο Φιντάν τόνισε τη δέσμευση της Τουρκίας να υπερασπιστεί τα δικαιώματα και τα συμφέροντα του ψευδοκράτους σε οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με τη Δαμασκό.

Η επιστολή διαψεύδει επίσης τους ισχυρισμούς ότι η Τουρκία είχε δεσμευτεί να μην επιδιώξει θαλάσσια συμφωνία με τη Συρία κατά τη συνάντηση του Φιντάν με την Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ, Κάγια Κάλας, στο Ριάντ στις 12 Ιανουαρίου 2025. Ο Φιντάν δήλωσε χαρακτηριστικά ότι η ΕΕ δεν έχει κανένα δικαίωμα να σχολιάζει μια πιθανή συμφωνία μεταξύ δύο κυρίαρχων κρατών σχετικά με τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες τους.

Επιπτώσεις στην Ανατολική ΜεσόγειοΜια τουρκο-συριακή θαλάσσια συμφωνία θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά τη γεωπολιτική δυναμική στην Ανατολική Μεσόγειο, μια περιοχή που έχει αναδειχθεί σε σημείο ανάφλεξης περιφερειακών διαφορών λόγω της ανακάλυψης πλούσιων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων. Η Τουρκία φαίνεται να εκμεταλλεύεται μια στρατηγική ευκαιρία στη μετα-Άσαντ Συρία, με επικεφαλής πλέον τον Πρόεδρο Αχμάντ αλ-Σαράα, με τον οποίο Τούρκοι αξιωματούχοι έχουν μακροχρόνια, αν και μυστική, συνεργασία.

Μια επιτυχημένη συμφωνία δεν θα επισημοποιήσει μόνο τα θαλάσσια σύνορα της Τουρκίας με τη Συρία, αλλά θα ενισχύσει και τις νομικές αξιώσεις της Άγκυρας στην περιοχή, θα προσφέρει de facto αναγνώριση στο ψευδοκράτος και ενδεχομένως θα ανοίξει νέες περιοχές για ενεργειακή εξερεύνηση. Επιπλέον, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για κοινή εξερεύνηση και εκμετάλλευση διασυνοριακών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, με την Άγκυρα πιθανότατα να ηγείται των τεχνικών και επιχειρησιακών προσπαθειών.

Ερωτηματικά για την αντίδραση Ελλάδας, Κύπρου και ΙσραήλΩστόσο, η προτεινόμενη συμφωνία αναμένεται να περιπλέξει περαιτέρω τις σχέσεις της Τουρκίας με τρίτες χώρες όπως η Κύπρος, το Ισραήλ και ο Λίβανος, οι οποίες έχουν τα δικά τους συμφέροντα στα αμφισβητούμενα ύδατα της Μεσογείου και παρακολουθούν με ανησυχία τυχόν κινήσεις που θα μπορούσαν να μετατοπίσουν την ισορροπία των θαλάσσιων διεκδικήσεων.

Η Τουρκία αντιτίθεται εδώ και καιρό στις συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων συνόρων που υπέγραψε η Κύπρος με την Αίγυπτο (2003), τον Λίβανο (2007) και το Ισραήλ (2010), υποστηρίζοντας ότι αυτές οι συμφωνίες παραβιάζουν τα δικαιώματα του ψευδοκράτους. Η Άγκυρα και το ψευδοκράτος έχουν επίσης επικρίνει την απόφαση της Λευκωσίας να χορηγήσει άδειες εξερεύνησης για υπεράκτια κοιτάσματα υδρογονανθράκων.

Η Τουρκία φαίνεται να ακολουθεί ένα παρόμοιο σχέδιο με αυτό που εφάρμοσε με την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης (GNA), το οποίο κορυφώθηκε με την αμφιλεγόμενη θαλάσσια συμφωνία του 2019. Αυτή η συμφωνία κλιμάκωσε απότομα τις εντάσεις με την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση, με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να δηλώνει στις 12 Δεκεμβρίου 2019 ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας των Ηνωμένων Εθνών και δεν μπορεί να παράγει νομικές συνέπειες για τρίτα κράτη.