Ντάλτον Τράμπο: Ο σεναριογράφος που νίκησε τον μακαρθισμό

Ο Ντάλτον Τράμπο (Dalton Trumbo, 1905–1976) υπήρξε ένας από τους πιο λαμπρούς και συνάμα πιο διωγμένους σεναριογράφους του Χόλιγουντ. Συγγραφέας, δημοσιογράφος, σεναριογράφος με πέννα που έγραφε ιστορία, έγινε το σύμβολο αντίστασης στον μακαρθισμό και τις μαύρες λίστες της δεκαετίας του ’40 και ’50.

Το 1947, ο Τράμπο μαζί με άλλους εννέα δημιουργούς –οι περίφημοι Hollywood Ten– κλήθηκε να καταθέσει ενώπιον της Επιτροπής Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων. Αρνήθηκε να απαντήσει στις ερωτήσεις για τις πολιτικές του πεποιθήσεις και τις «κομμουνιστικές συμπάθειες». Το τίμημα; Φυλάκιση και αποκλεισμός από το Χόλιγουντ.

Για χρόνια έγραφε υπογείως, χρησιμοποιώντας ψευδώνυμα. Κι όμως, ακόμη και σε αυτή την περίοδο, το ταλέντο του δεν μπορούσε να κρυφτεί: δύο φορές τιμήθηκε με Όσκαρ για σενάρια που αρχικά αποδόθηκαν σε άλλους: το Roman Holiday (Διακοπές στη Ρώμη, 1953) και το The Brave One (1956).

Η μεγάλη του αποκατάσταση ήρθε το 1960, όταν δύο θρυλικές παραγωγές –ο Spartacus του Στάνλεϊ Κιούμπρικ και το Exodus του Όττο Πρέμινγκερ– τον ανέφεραν με το πραγματικό του όνομα στους τίτλους. Ήταν το τέλος των μαύρων λιστών στο Χόλιγουντ, χάρη και στο θάρρος αστέρων όπως ο Κερκ Ντάγκλας.

Από τον μακαρθισμό στο σήμερα

Ο μακαρθισμός υπήρξε ένα καθεστώς φόβου, διώξεων και λογοκρισίας. Σκηνοθέτες, ηθοποιοί, σεναριογράφοι στιγματίστηκαν ως «αντεθνικοί» ή «επικίνδυνοι» και αποκλείστηκαν από την καλλιτεχνική δημιουργία.

Σήμερα, σε μια εποχή γεωπολιτικών εντάσεων, πολώσεων και αυξανόμενου ελέγχου της δημόσιας σφαίρας, πολλοί βλέπουν ομοιότητες. Η λογοκρισία αλλάζει μορφές: άλλοτε μέσω της πολιτικής ορθότητας, άλλοτε με τον φόβο της εμπορικής αποτυχίας, άλλοτε με ψηφιακούς αποκλεισμούς. Ο καλλιτέχνης βρίσκεται ξανά στο κέντρο μιας μάχης ανάμεσα στην ελευθερία της έκφρασης και στον φόβο της εξουσίας.

Η κληρονομιά

Ο Τράμπο άφησε πίσω του ένα έργο που μιλά για ανθρώπινη αξιοπρέπεια, αντίσταση και δημιουργία ενάντια σε κάθε μορφή φίμωσης. Το αυτοβιογραφικό του Johnny Got His Gun παραμένει ένα από τα πιο σκληρά αντιπολεμικά μυθιστορήματα, με την κινηματογραφική μεταφορά του (1971) να στοιχειώνει ακόμη.

Το πορτρέτο του Τράμπο είναι τελικά η ιστορία ενός ανθρώπου που έγραψε σενάρια όχι μόνο για τον κινηματογράφο αλλά και για τη ζωή ως αγώνα ελευθερίας. Και θυμίζει πως η λογοκρισία μπορεί να παίρνει διαφορετικές μορφές, αλλά η αντίσταση σε αυτήν παραμένει πάντα ζήτημα πολιτισμού και δημοκρατίας.

• hollywood
• ΗΠΑ
• μακαρθισμός
• Ντάλτον Τράμπο