Ντίβες της μουσικής, είδος υπό εξαφάνιση

Υπήρχε μια εποχή που απλώς δεν μπορούσες να ξεφύγεις από τα δυνατά φωνητικά των θρυλικών ιερειών της μουσικής και τα τεράστια, αδύνατο να τραγουδήσεις (αλλά μην αφήσεις αυτό να σε εμποδίσει να προσπαθήσεις) έπη τους.

Αλλά στις μέρες μας, η pop ντίβα -που συνδυάζει τη φωνητική ικανότητα και το εύρος της με μια larger than life αισθητική- έχει γίνει κάτι σαν «σπάνια ράτσα».

Με τα τεράστια μαλλιά της, τα δραματικά φορέματα και την πανίσχυρη φωνή της, η Adele είναι μια από αυτές τις ντίβες.

Νωρίτερα, αυτό το καλοκαίρι, ανακοίνωσε ότι θα κάνει ένα «μεγάλο διάλειμμα» από τη μουσική μόλις πέσει η αυλαία της τελευταίας της συναυλίας στο Λας Βέγκας στις 23 Νοεμβρίου -αυτό το Σαββατοκύριακο, είπε σε ένα κοινό στο Μόναχο ότι μετά από αυτές τις 10 συναυλίες, «δεν θα με δείτε για απίστευτα μεγάλο χρονικό διάστημα».

Ενώ οι γυναίκες παραμένουν μια κυρίαρχη ποπ δύναμη -με τις Charli xcx, Sabrina Carpenter και Chappell Roan να κυριαρχούν το καλοκαίρι, για να μην αναφέρουμε την Taylor Swift- σχεδόν καμία από αυτές δεν μπορεί να αγγίξει το μέγεθος που είχαν οι ντίβες του παρελθόντος, όπως οι Aretha Franklin, Barbra Streisand, Cher, Whitney Houston ή Mariah Carey ή η Adele.

Με εξαίρεση ίσως την Beyoncé, δήλωσε η Dr Kirsty Fairclough, συν-εκδότρια του βιβλίου Diva: Feminism and Fierceness from Pop to Hip-Hop, οι νέες ντίβες «κινδυνεύουν να γίνουν πολιτιστικό κατάλοιπο. Υπάρχει έλλειψη ντίβας αυτή τη στιγμή».

Ένας λόγος για την πτώση, δήλωσε ο DJ Louie XIV, οικοδεσπότης του podcast Pop Pantheon, είναι η αλλαγή της στάσης του κοινού απέναντι στα γυναικεία φωνητικά στυλ: «Τα τελευταία 10 με 15 χρόνια παρατηρήθηκε μια κατακόρυφη πτώση στο να ενδιαφέρεται ο κόσμος για τα μεγάλα φωνητικά».

Ενώ υπάρχουν πολλές εξαιρετικές γυναίκες τραγουδίστριες εκεί έξω -από την FKA twigs μέχρι την Jazmine Sullivan και την Billie Eilish- η φωνή συχνά δεν είναι ο κύριος λόγος που πουλάνε, όπως συνέβαινε με τις ντίβες του παρελθόντος.

Ακόμα και η Ariana Grande, γνωστή για το εύρος της φωνής της που μοιάζει με αυτό της Mariah, έχει «περιορίσει αρκετά τη φωνή της», δήλωσε ο Louie XIV. «Έχει προσαρμοστεί στο να κάνει κυρίως ρυθμικό τραγούδι».

Για χρόνια, τα τηλεοπτικά σόου ταλέντων, όπως το The X Factor και το American Idol, προωθούσαν την ιδέα ότι ο τοπικός εργάτης του καταστήματος ή ο γείτονάς σας θα μπορούσε να κρύβει κρυφά αυτού του είδους το υπεράνθρωπο ταλέντο: οι Alexandra Burke, Kelly Clarkson, Leona Lewis και Susan Boyle ανασύρθηκαν από την αφάνεια για να καταρρίψουν την ψευδαίσθηση ότι η ισχυρή φωνητική γυμναστική ήταν επαρχία των λεγεωνάριων.

Σε συνδυασμό με την άνοδο των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, αυτές οι εκπομπές διαμόρφωσαν επίσης την ιδέα ότι μία ποπ σταρ πρέπει να είναι προσιτή και κατανοητή, δημιουργώντας μια σημαντική «αναπροσαρμογή των αξιών για το ποπ κοινό προς την αυθεντικότητα έναντι της δεξιοτεχνίας των σταρ, σε σύγκριση με την εποχή της ακμής των ποπ ντίβας της δεκαετίας του ’90, της Celine [Dion], της Mariah και της Whitney», εξηγεί ο Louie XIV.

«Οι εγγενείς αξίες της ανέγγιχτης, γοητευτικής ντίβας με τις μεγάλες φωνές είναι αντίθετες σε αυτό».

Ως αποτέλεσμα, πολλές από τις γυναίκες σταρ της ποπ που είναι στο προσκήνιο αυτή τη στιγμή είναι εκείνες που έχουν καταφέρει να ισορροπήσουν ανάμεσα σε ημερολογιακά περιορισμένα τραγούδια και σε μια καρτουνίστικη αλλά προσγειωμένη προσωπικότητα.

Ωστόσο, οι άντρες τραγουδιστές μπαλάντας συνεχίζουν να ευδοκιμούν: Το πιανιστικό Lose Control του Teddy Swims πέρασε σχεδόν πέντε μήνες στο Top 10 του Ηνωμένου Βασιλείου πέρυσι, και το ρεπερτόριο του Ed Sheeran που είναι γεμάτο μπαλάντες τον βοηθά να συνεχίζει να ξεπουλάει τα γήπεδα.

Η προσαρμογή και η καινοτομία είναι μέρος των διπλών προτύπων που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στη μουσική βιομηχανία. Όπως δήλωσε η Swift στο ντοκιμαντέρ Miss Americana του 2020: «Οι γυναίκες καλλιτέχνιδες που γνωρίζω πρέπει να αναδιαμορφώσουν τον εαυτό τους περίπου 20 φορές περισσότερο από τους άνδρες καλλιτέχνες, αλλιώς μένεις χωρίς δουλειά». Οι ντίβες δεν αποτελούν εξαίρεση.

«Οι ντίβες έπρεπε πάντα να επανεφεύρουν τον εαυτό τους λόγω του μισογυνισμού και της πατριαρχίας στη μουσική βιομηχανία», δήλωσε η Fairclough. «Είναι ένα χιλιοειπωμένο τροπάριο ότι αν μια γυναίκα κάνει το ίδιο πράγμα είναι βαρετή. Οι άνθρωποι λένε ότι η Adele έγινε βαρετή επειδή πιστεύουν ότι ερμηνεύει το ίδιο είδος τραγουδιών ξανά και ξανά».

Φαίνεται απίθανο ότι η μουσική βιομηχανία θα ξοδέψει χρόνο και χρήμα προσπαθώντας να αναπτύξει την επόμενη γενιά ντίβας, δήλωσε ο Nick Huggett, το μουσικό στέλεχος που υπέγραψε για πρώτη φορά την Adele:

«Η μουσική βιομηχανία φοβάται οτιδήποτε αισθάνεται ή φαίνεται παλιομοδίτικο. Θέλει να απευθυνθεί στο νεανικό κοινό του TikTok και του Instagram. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν γίνει τεράστια κινητήρια δύναμη της δημοφιλούς μουσικής και έχω διαπιστώσει ότι η βιομηχανία αντιδρά σε αυτό, αντί να προσπαθεί να το αμφισβητήσει ή να δημιουργήσει το επόμενο νέο κύμα ταλέντων».

Όμως η ιστορία της ποπ είναι γεμάτη από comebacks και καινοτομίες που δείχνουν πόσο λάθος κάνει κανείς να μην υπολογίζει ποτέ τις ντίβες. Η Carey εγκατέλειψε τις μπαλάντες με τα μαύρα φορέματα για να συνδυάσει την ποπ με το χιπ-χοπ στα τέλη της δεκαετίας του ’90, ενώ η Cher έφερε το Auto-Tune στις μάζες με την επιτυχία Believe του 1998 που άλλαξε την καριέρα της, και η Beyoncé κρατά το κοινό σε αμηχανία με τα άλμπουμ της που διασταυρώνουν τα είδη.

«Μην υπολογίζετε ποτέ την κυκλική φύση της ποπ μουσικής», δήλωσε ο Louie XIV. «Μπορείς να υπολογίζεις ένα συγκεκριμένο πράγμα και μετά βρίσκει το δρόμο της επιστροφής». Για να βρούμε την επόμενη γενιά ντίβας, είπε, «νομίζω ότι θα πρέπει να συγχωνεύσουμε τα φωνητικά στοιχεία αυτών των ντίβας με τη γραφή που είναι υπερ-προσωπική και συγκεκριμένη».

Ή, στην περίπτωση της Lady Gaga, να ενώσει τις δυνάμεις της με έναν τραγουδιστή που τραγουδάει με τη μορφή του Bruno Mars και να κυκλοφορήσει ένα βομβαρδιστικό ντουέτο όπως το Die With a Smile.

Οι διαμονές στο Λας Βέγκας, καθώς και τα απομνημονεύματα της Στρέιζαντ και ο επικείμενος πολύτομος τόμος της Σερ αποδεικνύουν ότι το ενδιαφέρον εξακολουθεί να υπάρχει, όπως και ο θόρυβος γύρω από την παράσταση επιστροφής της Ντιόν στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του Παρισιού, δήλωσε ο Fairclough.

«Η Ντιόν υπενθύμισε σε όλους μας με εκείνη την παράσταση στους Ολυμπιακούς Αγώνες πώς μοιάζει στην πραγματικότητα μια πραγματική ντίβα. Νομίζω ότι βοήθησε να επανέλθει η ντίβα στην ημερήσια διάταξη με πολλούς τρόπους».

Αν και η Ντιόν μπορεί να μην βρεθεί ποτέ ξανά στην κορυφή των charts, η επιστροφή της στην παγκόσμια σκηνή ήταν μια οδυνηρή ενσάρκωση του συνθήματος της αρχικής ντίβας, της Isabella Andreini: η φλόγα ανατέλλει. Και το ίδιο μπορεί να κάνει και η ντίβα.

Με πληροφορίες από Guardian

• Adele
• Μουσική
• ντίβα