Ο φαντασιομέτρης Θάνος Μούρραης – Βελλούδιος

Ο Θάνος Μούρραης Βελλούδιος υπήρξε μια από τις πιο πολυσχιδείς αλλά και πρωτοπόρες προσωπικότητες στην Ελλάδα, του 20ου αιώνα. Ως αεροπόρος, διακρίθηκε για τα κατορθώματα του στη Μικρά Ασία. Ως συνθέτης, υπήρξε ο άνθρωπος που «ξετούρκεψε τον ζεϊμπέκικο» κατά παραγγελία του Άγγελου Σικελιανού και της Εύας Πάλμερ, στις Δελφικές Εορτές. Ως λαογράφος, ανέδειξε τις ρίζες της λαϊκής τέχνης- από την φορεσιά μέχρι την κεραμική- και την απενοχοποίησε από το ταπεινό προφίλ της στα μάτια των αστικών κύκλων της εποχής. Υπήρξε δάσκαλος του Μάνου Χατζιδάκι και του Γιάννη Τσαρούχη, έγινε ακόμα και τραγούδι δια χειρός Διονύση Σαββόπουλου.

Με κεντρικό άξονα λοιπόν  αυτόν τον  άνθρωπο-ορχήστρα, που συνέλαβε την τέχνη αλλά και την ιστορία ως αέναο παιχνίδι και διαρκή δοκιμασία, το The Box και ο ποιητής και καλλιτέχνης διαμέσων (intermedia) Δημοσθένης Αγραφιώτης προγραμματίζουν μια έκθεση και κύκλο δράσεων- εκδηλώσεων με σκοπό να αναδείξουν ορισμένες πτυχές από το έργο του Θάνου Μούρραη-Βελλούδιου και μέσα από αυτό την τύχη της Πρωτοπορίας στην Ελλάδα.

Η Φιλοσοφία της Έκθεσης (από τον επιμελητή Δ. Αγραφιώτη)
Το 2016 γιορτάστηκαν 100 χρόνια από τις δράσεις του DADA στο Cabaret Voltaire της Ζυρίχης, μερικές από τις οποίες είχε παρακολουθήσει  και ο Ελληνοδίφης Θάνος Μούρραης-Βελλούδιος, όταν σπούδαζε στο Κολλέγιο του St Galain της Ελβετίας. Στη διάρκεια των εκδηλώσεων της εκατονταετίας, οι ειδικοί ιστορικοί  της ντανταϊστικής περιπέτειας διαμόρφωσαν έναν κατάλογο με 165 καλλιτέχνες/ιδες που αποτελούν τη φυλή των απανταχού ντανταϊστών.  Σ’ αυτόν τον κατάλογο δεν υπάρχει ελληνικό όνομα. Προτάθηκε στην οργανωτική ομάδα να συμπεριλάβει τον μόνο έλληνα ντανταϊστή, τον 166ο στον κατάλογο, τον Θάνο Μούρραη – Βελλούδιο.

Το έργο του Φαντασιομέτρη Θάνου Μούρραη -Βελλούδιου είναι ευρύ, σύνθετο και πολύπλοκο και θα απαιτήσει μια σειρά από εκδηλώσεις  για να γίνει προσιτό και αναγνώσιμο. Σ’ αυτό το πνεύμα, οι εκδηλώσεις στο The Box είναι αφιερωμένες σε τρεις επικράτειες και αποσκοπούν να φωτίσουν:
1. Τη συνεργασία Βελλούδιου-Εμπειρίκου με τις φωτογραφίες που προέκυψαν από αυτή τη φιλία.
2. Την ενασχόληση του Βελλούδιου με τον Ζεϊμπέκικο -Ζευμπέκικο.
3. Τη δραστηριότητα του Βελλούδιου ως ηθοποιού.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει έκθεση φωτογραφιών, προβολή ταινίας, προβολή ταινιών-ντοκιμαντέρ, μουσική εκδήλωση, συζήτηση, έκθεση αντικειμένων.

Το αφιέρωμα αναλυτικά:

Έκθεση Φωτογραφίας
«Φροντίδα για τις σκιές. Μια σύμπραξη Βελλούδιου & Εμπειρίκου»
Διάρκεια: 17 Απριλίου έως 17 Μαΐου

Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στην Ελβετία, ο Βελλούδιος είχε την ευκαιρία να μελετήσει το Ντανταϊστικό Κίνημα εν τη γενέσει του και αυτό τον επηρέασε βαθύτατα. Έτσι, με την επιστροφή του στην Ελλάδα, εισήγαγε την ιδέα της «Φαντασιομετρικής Τέχνης» σύμφωνα με την οποία «η Τέχνη οφείλει να πραγματοποιεί, με επιμελή διερεύνηση, την επισήμανση του πνεύματος του εσωτέρου πυρήνος, του σπέρματος και της ουσίας κάθε πράγματος, εμψύχου ή αψύχου, ή και ενός φαινομένου ή ιδέας». Στο πλαίσιο αυτής της avant garde θεώρησης πραγμάτων, ο Βελλούδιος κατασκεύασε μια σειρά αντικειμένων τα οποία ανέθεσε στον Ανδρέα Εμπειρίκο να καταγράψει φωτογραφικά, πειραματιζόμενοι παρέα πάνω στα αντικείμενα και τη σκιά τους. Στο πλαίσιο της έκθεσης θα παρουσιαστούν επιλεγμένες φωτογραφίες από αυτή τη συνεργασία.

Οι φωτογραφίες ανήκουν στις συλλογές των Αντώνη Νταγκαδάκη και Λεωνίδα Εμπειρίκου.
Στα εγκαίνια θα πραγματοποιηθεί επιτέλεση-διάλεξη (demonstra©tion)  από τον Δ. Αγραφιώτη.

Βραδιά μουσικής     
«Ζέϋ – Μπέκ(χ)ικος»
Πέμπτη 19 Απριλίου, ώρα 20:30

Το 1930 ο Άγγελος Σικελιανός αναβιώνει για δεύτερη φορά τις Δελφικές Εορτές, και αναθέτει στον Θάνο Μούρραη -Βελλούδιο να παρουσιάσει τον «Ζεϊμπέκικο». Ως έξοχος μελετητής της ελληνικής παράδοσης, ο Βελλούδιος συγκέντρωσε σπάνια ντοκουμέντα και επαναπροσδιόρισε τον «Ζεϊμπέκικο» ως έναν «πρωτοελληνικό, φρυγικό χορό», απελευθερωμένο από την μέχρι τότε «ανατολίτικη» ταυτότητά του. Έτσι, συνδέοντας έναν λαϊκό αντρικό χορό από τα καπηλειά, με την ιστορική διαδρομή των Ελλήνων, συνέβαλε καθοριστικά στην απενοχοποίηση της λαϊκής κουλτούρας στους αστικούς κύκλους-και όχι μόνον- των Αθηνών.

Στην μουσική βραδιά της 19ης Απριλίου, ο Ανδρέας Τσεκούρας με τους μουσικούς του αναλαμβάνουν να αναδείξουν την μουσική εμβέλεια του Βελλούδιου και να παρουσιάσουν το Ζεϊμπέκικο όπως τον έγραψε ο Βελλούδιος αλλά και όπως τον μετέφρασαν οι μαθητές του Χατζιδάκις και Τσαρούχης, στη μουσική τους αλλά και με το χορό τους.

Θα γίνει αναφορά στο χορό του Τσαρούχη με τη συνοδεία Τσιτσάνη. Η παρουσίαση θα γίνει με μουσική, χορό και προβολή του ντοκιμαντέρ με το ζεϊμπέκικο χορό του Τσαρούχη ενώπιον του Τσιτσάνη.     

Κινηματογραφική προβολή
«Μανία» του Γιώργου Πανουσόπουλου
Πέμπτη 26 Απριλίου, ώρα 20:30  

Η εκκεντρική προσωπικότητα του Βελλούδιου προκάλεσε το ενδιαφέρον και των ελλήνων κινηματογραφιστών με αποτέλεσμα τη συμμετοχή του σε μια σειρά ταινιών ανερχόμενων τότε ελλήνων σκηνοθετών (Π. Βούλγαρης, Τ. Λυκουρέσης, Γ. Πανουσόπουλος). Στο πλαίσιο της έκθεσης θα προβληθεί ενδεικτικά η «Μανία» του Γιώργου Πανουσόπουλου, ο οποίος είχε συνεργαστεί με το Βελλούδιο και σε μία ακόμα ταινία του, το «Ταξίδι του Μέλιτος».

Την προβολή θα προλογίσει ο Γιώργος Πανουσόπουλος ενώ προσκεκλημένοι θα είναι και οι Νίκος Ξυδάκης (συνθέτης της μουσικής της ταινίας) και Κώστας Γουδής (ηχολήπτης).

Θα ακολουθήσει συζήτηση με τους θεατές- για τη ειδική και συνολική κινηματογραφική παρουσία του Βελλούδιου – από τους  συντελεστές της ταινίας.
Η ταινία προβάλλεται με την ευγενική παραχώρηση της ODEON 

Βραδιά συζήτησης και ανακοινώσεων       
«Θάνος Μούρραης-Βελλούδιος. Δελτίο (πρόσφατων ) ευρημάτων»
Τετάρτη 2 Μαΐου, ώρα 20:30

Συντονίζει: Δημοσθένης  Αγραφιώτης  
Συμμετέχουν: Λεωνίδας Εμπειρίκος, Λάκης Παπαστάθης, Αντώνης Νταγκαδάκης, Ερρίκος Σοφράς, Φαίδων Χατζηαντωνίου.

Συμπληρωματικό υλικό έκθεσης:
Στο πλαίσιο της έκθεσης και καθ’ όλη τη διάρκειά της θα προβάλλονται επίσης:
• Το  μικρού  μήκους ντοκιμαντέρ του Ευθύμη Δημητρίου «Οδός Σωτήρος Αριθμός 8» (1985) με άπαιχτο υλικό και επιτελέσεις/performances του Βελλούδιου, στο πατρικό του σπίτι στην Πλάκα.
• Το αφιέρωμα που έκανε η εκπομπή «Παρασκήνιο» στις Δελφικές Εορτές με τίτλο «Αναβίωση του Αρχαίου Δράματος,  Δελφικές Γιορτές 1927»  σε σκηνοθεσία του Λάκη Παπαστάθη. Το υλικό προβάλλεται  με την ευγενική παραχώρηση του σκηνοθέτη και της Ε.Ρ.Τ.
• Φωτογραφίες από το πρωτότυπο artistbook των Βελλούδιου-Τσαρούχη, προσφορά των καλλιτεχνών στον Δ. Πικιώνη. Το βιβλίοεκτίθεται με την ευγενική παραχώρηση της κ. Αγνής Πικιώνη.

Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Δημοσθένης Αγραφιώτης

Θάνος Μούρραης – Βελλούδιος – ο 166οςΝτανταϊστής,The Box – Applied Arts Venue, Δορυλαίου 12, Πλατεία Μαβίλη, τηλ. 210 6463788, www.thebox-athens.org. Διάρκεια έκθεσης:  17 Απριλίου έως 17 Μαΐου. Ώρες λειτουργίας: 12:00 έως 20:00 (πλην των ημερών των ειδικών εκδηλώσεων) Κυριακές και 1η Μαΐου κλειστά

• Άγγελος Σικελιανός
• Γιάννης Τσαρούχης
• Γιώργος Πανουσόπουλος
• Μάνος Χατζιδάκις