Ο γίγαντας της Ελληνικής ζωγραφικής

Ο Γιάννης Μόραλης γεννήθηκε στην Άρτα στις 23 Απριλίου του 1916, και ήταν το δεύτερο από τα τέσσερα παιδιά του Κωνσταντίνου Ι. Μόραλη και της Βασιλικής, το γένος Αναστασίου Μιχάλη. Η οικογένεια το 1922 εγκαταστάθηκε στην Πρέβεζα, όπου ο Κωνσταντίνος Μόραλης υπηρέτησε ως γυμνασιάρχης. Από το 1927 εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Αθήνα και την ίδια χρονιά ο νεαρός Μόραλης, που είχε πάρει την απόφαση να γίνει ζωγράφος, άρχισε να παρακολουθεί το “Κυριακάτικο μάθημα” στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.

Ο Μόραλης ήταν μεταξύ των σπουδαστών που ο Κωνσταντίνος Παρθένης επέλεξε για το εργαστήριό του, και στα 16 του, πήρε την πρώτη καλή κριτική για τα έργα του, στο περιοδικό Νέα Εστία (1/8/1932) με αφορμή την έκθεση των μαθητών της ΑΣΚΤ.

Από την ΑΣΚΤ αποφοίτησε το 1936 και λίγο αργότερα συμμετείχε στην Έκθεση Ελληνικής Χαρακτικής στην Τσεχοσλοβακία. Το 1937 πέθανε ο πατέρας του σε τροχαίο ατύχημα και τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς αναχώρησαν για τη Ρώμη με τον Νίκο Νικολάου. Μοιράστηκαν την υποτροφία που κέρδισε ο Μόραλης στον διαγωνισμό της Ακαδημίας Αθηνών. Στην Ιταλία έμεινε μέχρι τον Νοέμβριο του 1937, οπότε και εγκαταστάθηκε στο Παρίσι. Παρακολούθησε με μεγάλο ζήλο μαθήματα ζωγραφικής αλλά με την κήρυξη του Πολέμου αναγκάστηκε, όπως οι περισσότεροι σπουδαστές, να εγκαταλείψει τις σπουδές του στο Παρίσι και να επιστρέψει εσπευσμένα στην Ελλάδα.

Το 1941 παντρεύεται τη Μαρία Ρουσέν – εγκαθίστανται στο Κολωνάκι, ενώ τους θερινούς μήνες ζούσαν στο σπίτι της στην Κηφισιά. Τα χρόνια της Κατοχής ο Μόραλης ασχολήθηκε εντατικά με την προσωπογραφία, ώστε να εξασφαλίζει κάποιο σταθερό εισόδημα φιλοτεχνώντας πορτρέτα κατά παραγγελία. Εξακολούθησε επίσης να ασχολείται με τη χαρακτική. Με τη Ρουσέν χώρισαν το 1945 και δύο χρόνια αργότερα παντρεύτηκε τη γλύπτρια Αγλαΐα Λυμπεράκη,  με την οποία παραμείναν παντρεμένοι μέχρι το 1955  και απόκτησαν έναν γιο, τον Κωνσταντίνο. Την ίδια χρονιά (το 1947 δηλαδή) εκλέχθηκε τακτικός καθηγητής της προπαρασκευαστικής τάξης στην ΑΣΚΤ και ξεκίνησε να διδάσκει κανονικά από τον Φεβρουάριο του επόμενου χρόνου.

 Το 1951 είναι η χρονιά κατά την οποία ξεκίνησαν δύο ιδιαίτερα γόνιμες συνεργασίες για τον Γιάννη Μόραλη. Η πρώτη, όταν ανέλαβε να φιλοτεχνήσει τα σκηνικά και τα κοστούμια για το μπαλέτο “Έξι λαϊκές ζωγραφιές”,  που παρουσίασε το Ελληνικό χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι. Αυτή η συνεργασία ήταν η αρχή μιας μεγάλης φιλίας, τόσο με τον Χατζιδάκι όσο και με το Χορόδραμα, με το οποίο ο Μόραλης συνεργάστηκε για δεκαπέντε περίπου χρόνια.

Το 1952 συμμετείχε στην Πανελλήνια Έκθεση στο Ζάππειο, με το έργα “Γυμνό” που προκάλεσε όμως τη μήνυση του εισαγγελέα, ύστερα από καταγγελία της Γενικής Ασφάλειας. Στην ίδια έκθεση είχε προηγηθεί η αφαίρεση «κατόπιν επεμβάσεως της Αστυνομίας» ενός έργου του Γιάννη Τσαρούχη,  που κρίθηκε άσεμνο, καθώς παρίστανε… «έναν άνδρα ολόγυμνο στο κρεββάτι και απέναντί του καθισμένον ένα ναύτη».

Αργότερα, μέσα στο 1953, ο Μόραλης επισκέφθηκε τη Ρωσία, ως προσκεκλημένος της Ρωσικής Κυβέρνησης, μαζί με εκπροσώπους της πνευματικής και της πολιτικής ζωής από την Ελλάδα και την Ευρώπη ενώ την επόμενη χρονιά ξεκίνησε η επίσης πολυετής συνεργασία του με το “Θέατρο Τέχνης” του Καρόλου Κουν. Το 1957 ο Μόραλης εκλέχθηκε τακτικός καθηγητής του Εργαστηρίου Ζωγραφικής στην ΑΣΚΤ, και τότε άρχισε και η συνεργασία του με το Εθνικό θέατρο. Το 1958 μαζί με τον Γιάννη Τσαρούχη και τον γλύπτη Αντώνη Σώχο εκπροσώπησαν την Ελλάδα στην Μπιενάλε της Βενετίας.

Είναι εντυπωσιακό ότι η πρώτη ατομική έκθεση του Μόραλη οργανώθηκε μόλις το 1959, ενώ η επαγγελματική του σταδιοδρομία είχε ήδη εξελιχθεί σημαντικά. Αυτή η έκθεση έγινε στην αίθουσα Αρμός, στην οδό Ηρακλείτου 21, στην Δεξαμενή στο Κολωνάκι. Τα έργα που έδειξε ήταν εκείνα με τα οποία τον προηγούμενο χρόνο ο Μόραλης συμμετείχε στην Μπιενάλε της Βενετίας.

Έκτοτε συνεργάστηκε πολύ με διάφορα ξενοδοχεία και δημόσια κτίρια όπως και με τον εκδοτικό οίκο Ίκαρος, για τα εξώφυλλα των βιβλίων του Οδυσσέα Ελύτη. Από τα πιο γνωστά έργα του είναι τα ξενοδοχεία του ΕΟΤ στη Φλώρινα, το εστιατόριο Ωκεανίς στη Βουλιαγμένη, τα περίπτερα του ΟΛΠ στην ακτή Καραϊσκάκη στον Πειραιά, το Μον Παρνές στην Πάρνηθα και οι κεραμικές συνθέσεις στο περίπτερο του ΕΟΤ Διόνυσος, στου Φιλοπάππου. Και φυσικά μην ξεχνάμε ότι το 1959 του ανατέθηκε η μελέτη για τη διακόσμηση του ξενοδοχείου Χίλτον στην Αθήνα. Εξωτερικά και εσωτερικά.

Η καριέρα του Γιάννη Μόραλη είχε πια απογειωθεί ενώ ο ίδιος δεν σταμάτησε ποτέ να δουλεύει με την ίδια όρεξη και το ίδιο πάθος, είτε κάνοντας πίνακες, είτε διακοσμώντας εξώφυλλα βιβλίων ή δίσκων, είτε κάνοντας σκηνικά και κοστούμια για το θέατρο. Η φήμη του έγινε παγκόσμια και οι εκθέσεις στο εξωτερικό διαδεχόταν η μία την άλλη: Νέα Υόρκη, Κωνσταντινούπολη, Πεκίνο, Βιέννη κ.α.

Ο Γιάννης Μόραλης πέθανε πλήρης ημερών στην Αθήνα, στις 20 Δεκεμβρίου του 2009 σε ηλικία 93 ετών.

• Το 1979 του απονεμήθηκε το “Αριστείο Τεχνών” από την Ακαδημία Αθηνών και το 1998 ο “Ταξιάρχης της Τιμής” από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας.
• Το 2000 συμμετείχε στην έκθεση “Κλασικές Μνήμες στη Σύγχρονη Ελληνική Τέχνη”, που οργανώθηκε από την Εθνική Πινακοθήκη και το Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης στο Olympic Tower της Νέας Υόρκης.
• Μεγάλη του αγάπη – όπου έφτιαξε και την θερινή του κατοικία – ήταν η Αίγινα.

• Γιάννης Μόραλης
• Ζωγραφική