Ο Πόλεμος στην Ουκρανία στην κόψη του ξυραφιού: Τι φέρνει το σχέδιο ειρήνης του Τραμπ

Σε μια κίνηση που έχει διχάσει τη διεθνή κοινότητα, η κυβέρνηση Τραμπ προωθεί ένα φιλόδοξο —αλλά και αμφιλεγόμενο— σχέδιο για την ειρήνη στην Ουκρανία. Με βασικά στοιχεία την αναγνώριση της ρωσικής κυριαρχίας στην Κριμαία και το «πάγωμα» των εδαφικών γραμμών στο μέτωπο, η πρόταση προσπαθεί να τερματίσει τον πόλεμο που συγκλονίζει την Ουκρανία από το 2022.

Ωστόσο, πίσω από τις υποσχέσεις για κατάπαυση πυρός και οικονομική ανοικοδόμηση, πολλοί βλέπουν μια παγίδα που μπορεί να εγκλωβίσει την Ουκρανία σε μια επικίνδυνη και δυσμενή συμφωνία.

Το βασικό περίγραμμα της πρότασης Τραμπ

Παρά το γεγονός ότι οι πλήρεις λεπτομέρειες της ειρηνευτικής πρότασης παραμένουν ασαφείς, δηλώσεις κορυφαίων αξιωματούχων, όπως του Αντιπροέδρου Τζέι ντι Βανς, ρίχνουν φως στις προθέσεις της Ουάσινγκτον. Ο Βανς έκανε λόγο για «πάγωμα» της σύγκρουσης στις τρέχουσες γραμμές ελέγχου, ενώ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγής του εδαφικού στάτους στην Κριμαία.

Στην καρδιά του σχεδίου Τραμπ βρίσκονται οι εξής άξονες:

• Μόνιμη κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα: γη, αέρα και θάλασσα.

• Αποδοχή της Κριμαίας ως ρωσικής de jure από τις ΗΠΑ.

• Αναγνώριση de facto ρωσικού ελέγχου σε Λουχάνσκ, Ντονέτσκ, Χερσώνα και Ζαπορίζια.

• Αποτροπή της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, αλλά άνοιγμα του δρόμου για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

• Εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία από μια ad hoc ομάδα πρόθυμων κρατών.

• Οικονομική ανοικοδόμηση της Ουκρανίας και συνεργασία ΗΠΑ-Ρωσίας στον ενεργειακό και βιομηχανικό τομέα.

Με απλά λόγια, το σχέδιο Τραμπ προσφέρει στην Ουκρανία τη σταθερότητα της παύσης πυρός και της οικονομικής ενίσχυσης, με το αντάλλαγμα όμως σημαντικών εδαφικών παραχωρήσεων.

Οι αντιδράσεις του Κιέβου και η αντίδραση Ζελένσκι

Ο Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι αντέδρασε έντονα. Όπως τόνισε σε πρόσφατες δηλώσεις του, το Σύνταγμα της Ουκρανίας θεωρεί την Κριμαία αναπόσπαστο τμήμα της χώρας και οποιαδήποτε προσπάθεια αναγνώρισης της προσάρτησης θα ήταν απαράδεκτη.

Επιπλέον, ο Ζελένσκι επέκρινε την πρόταση Τραμπ, χαρακτηρίζοντάς την μονομερή και επικίνδυνη για την εθνική ασφάλεια της Ουκρανίας. Σύμφωνα με το Κίεβο, η αναγνώριση ρωσικού ελέγχου σε περιοχές όπως το Λουχάνσκ ή η Ζαπορίζια θα δημιουργούσε προηγούμενο και θα άφηνε την Ουκρανία ανοιχτή σε μελλοντικές επιθέσεις.

Ο Τραμπ, από την άλλη πλευρά, επέκρινε δημόσια τον Ζελένσκι, κατηγορώντας τον ότι καθυστερεί την ειρηνευτική διαδικασία με τις αδιάλλακτες θέσεις του.

Η θέση της Ευρώπης και οι αντιπροτάσεις

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μαζί με Ουκρανούς αξιωματούχους, υπέβαλε τις δικές της αντιπροτάσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν:

• Πλήρη και άνευ όρων κατάπαυση του πυρός.

• Άμεση επιστροφή όλων των εκτοπισμένων παιδιών και απελευθέρωση αμάχων κρατουμένων.

• Ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας στην Ουκρανία, χωρίς περιορισμούς στην άμυνα ή στην παρουσία ξένων φιλικών δυνάμεων.

• Δέσμευση για ανακατασκευή της χώρας με αποζημιώσεις από δεσμευμένα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία.

• Διαπραγματεύσεις για τα εδαφικά ζητήματα μόνο μετά από σταθερή εκεχειρία και με βάση την υπάρχουσα γραμμή ελέγχου.

Σε αντίθεση με την αμερικανική πρόταση, οι ευρωπαϊκές θέσεις επιδιώκουν μια πιο ισορροπημένη και δίκαιη λύση, αποφεύγοντας την επιβράβευση της στρατιωτικής επιθετικότητας.

Οι γεωπολιτικές επιπτώσεις

Η πρόταση Τραμπ, αν και προβάλλεται ως «τελική ευκαιρία» για την ειρήνη, ενδέχεται να έχει μακροπρόθεσμες γεωπολιτικές συνέπειες.

Η αναγνώριση της Κριμαίας ως ρωσικής, αλλά και η αποδοχή της de facto κυριαρχίας της Ρωσίας σε περιοχές όπως το Λουχάνσκ και το Ντονέτσκ, μπορεί να:

• Ενισχύσει τη θέση του Πούτιν στο εσωτερικό της Ρωσίας.

• Υπονομεύσει την αρχή της εδαφικής ακεραιότητας που αποτελεί βασικό πυλώνα του διεθνούς δικαίου.

• Δημιουργήσει προηγούμενο για άλλες περιοχές σε όλο τον κόσμο που φιλοδοξούν να αλλάξουν σύνορα δια της βίας.

Όπως επισήμανε και η Όλγα Όλικερ του International Crisis Group, μια κατάπαυση του πυρός που απλώς παγιώνει τα υπάρχοντα δεδομένα μπορεί να οδηγήσει σε «ψευδο-ειρήνη», αφήνοντας την Ουκρανία ευάλωτη και τη Ρωσία με ισχυρό έρεισμα για νέες διεκδικήσεις.

Τι λένε οι πρωταγωνιστές

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι ντι Βανς, δήλωσε με νόημα ότι «οι τρέχουσες γραμμές ή κάπου κοντά σε αυτές, είναι, τελικά, εκεί όπου θα χαραχθούν οι νέες γραμμές στη σύγκρουση». Μια φράση που κρύβει μέσα της μια σκληρή παραδοχή: ότι οι στρατιωτικές κατακτήσεις νομιμοποιούνται με τον χρόνο.

Από την άλλη πλευρά, ο Γιούρι Μπογιέτσκο, επικεφαλής της Hope for Ukraine, προειδοποίησε ότι περισσότεροι από 1 εκατομμύριο Ουκρανοί θα βρεθούν ξαφνικά σε περιοχές με de facto ρωσικό καθεστώς και θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

Το διακύβευμα

Η ιστορία έχει αποδείξει ότι οι πρόχειρες συμφωνίες κατάπαυσης πυρός χωρίς σαφείς εγγυήσεις οδηγούν συχνά σε νέες συγκρούσεις. Το 2014, οι συμφωνίες του Μινσκ προσέφεραν μια προσωρινή ανάσα, αλλά απέτυχαν να αποτρέψουν την ευρύτερη ρωσική εισβολή οκτώ χρόνια αργότερα.

Τώρα, η Ουκρανία βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι:

• Να αποδεχτεί μια ελλιπή ειρήνη με αντάλλαγμα άμεση στήριξη και σταθερότητα;

• Ή να συνεχίσει τον δύσκολο αγώνα για την πλήρη ανάκτηση της εδαφικής της ακεραιότητας, με κίνδυνο να μακροχρονίσει ο πόλεμος;

Η επιλογή δεν είναι εύκολη και το κόστος, ανθρώπινο και γεωπολιτικό, είναι δυσβάσταχτο.

• Ντόναλντ Τραμπ
• Ουκρανία
• Ρωσία