Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις στη σκιά των Αμερικανικών εκλογών: Τι θα αλλάξει αν εκλεγεί ο Μπάιντεν – Η αλήθεια για τη σχέση Τραμπ – Ερντογάν

Την ώρα που οι τουρκικές προκλήσεις κορυφώνονται στη Μεσόγειο με Ευρωπαϊκές Δυνάμεις όπως η Γερμανία και η Γαλλία να στέλνουν ξεκάθαρο μήνυμα προς τον Ερντογάν στις ΗΠΑ άπαντες έχουν το βλέμμα τους στραμμένο στις προεδρικές εκλογές.

Ντόναλντ Τραμπ και Τζο Μπάιντεν «τρέχουν» στην κούρσα για τον Λευκό Οίκο αλλά το ενδιαφέρον για τις αμερικανικές εκλογές δεν περιορίζεται μόνο εντός της αμερικανικής επικράτειας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπάρχει και στην Ελλάδα καθώς οι ΗΠΑ είναι «παίκτης» που μπορεί να ανακόψει την τουρκική παραβατικότητα.

Τι θα αλλάξει αν εκλεγεί ο Μπάιντεν

Ο Τζο Μπάιντεν απασχόλησε ιδιαίτερα σε Αθήνα και Άγκυρα λόγω παλαιότερης συνομιλίας του με αμερικανούς δημοσιογράφους, μιας συνομιλίας που χρονολογείται από τον Δεκέμβριο του 2019. Τα διόλου κολακευτικά σχόλιά του για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, καθώς και η κριτική για την επιθετική εξωτερική πολιτική της Τουρκίας, στο περίφημο πια βίντεο, άνοιξαν μια ενδιαφέρουσα συζήτηση και στις δύο όχθες του Αιγαίου για τον ρόλο που θα διαδραματίσει η Αμερική στα ελληνοτουρκικά μετά τον Ιανουάριο του 2021. Αν εκλεγεί ο Μπάιντεν, όλα δείχνουν πως η ελληνική πρωτεύουσα μπορεί να προσδοκά μια αλλαγή στη δυναμική των σχέσεων του τριγώνου Αθήνα – Ουάσιγκτον – Αγκυρα.

Είναι χαρακτηριστικό πως ο αμερικανικός παράγοντας δεν έχει δείξει διατεθειμένος να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην παρούσα κρίση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Σε αυτό το πλαίσιο πρόσφατα Αμερικανοι βουλευτές ζήτησαν ξεκάθαρη καταδίκη της Τουρκίας.

Ο νυν πλανητάρχης έχοντας επιλέξει σε μια σειρά θεμάτων τον απομονωτισμό έχει αποδυναμώσει την υπερδύναμη, αφήνοντας χώρο σε ηγέτες σαν την καγκελάριο Μέρκελ και τον γάλλο πρόεδρο Μακρόν. Μια εκλογή του Μπάιντεν, λοιπόν, θα σηματοδοτούσε – σύμφωνα με τις εκτιμήσεις διπλωματικών παραγόντων – τη στροφή σε μια πιο ενεργητική διπλωματία εκ μέρους των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως συνηθιζόταν στο προ Τραμπ παρελθόν.
Η συγκρουσιακή σχέση

Ωστόσο, αυτή δεν θα είναι η μοναδική διαφορά. Ο Τραμπ δεν έχει κρύψει ποτέ τον θαυμασμό του για τον τούρκο πρόεδρο. Ο Μπάιντεν, από την άλλη, στο βίντεο δεν χαρακτηρίζει απλά «αυτοκράτορα» τον Ερντογάν. Αναφέρει επί λέξει: «Μπορούμε να υποστηρίξουμε εκείνα τα στοιχεία της τουρκικής ηγεσίας που εξακολουθούν να υπάρχουν και να πάρουμε περισσότερα από παλιά. Να τα ενθαρρύνουμε να είναι σε θέση να αναλάβουν και να νικήσουν τον Ερντογάν, όχι με πραξικόπημα… Οχι με πραξικόπημα, αλλά μέσω της εκλογικής διαδικασίας».

Παρότι οι επίμαχες δηλώσεις έγιναν προτού ο πρώην αντιπρόεδρος των ΗΠΑ πάρει το χρίσμα του Δημοκρατικού Κόμματος – κατά τη διάρκεια των προκριματικών –, δίνουν μια ιδέα για την κατεύθυνση που εκείνος πιθανότατα θα επιλέξει αν βρεθεί στον Λευκό Οίκο. Μια κατεύθυνση που, ακόμη κι αν δεν είναι τόσο επιθετική προς την Αγκυρα, θα είναι αντίθετη από του Ντόναλντ Τραμπ.

Ανεπίσημα, οι εκτιμήσεις που υπάρχουν στην Αθήνα θέλουν την εκλογή του γνωστού για τα φιλελληνικά του αισθήματα Μπάιντεν να ενισχύει την ελληνική πλευρά. Οι σχέσεις του, εξάλλου, με την Ομογένεια στις ΗΠΑ είναι γνωστές, ενώ οι δίαυλοι επικοινωνίας του ελληνοαμερικανικού λόμπι μαζί του παραμένουν πάντα ανοιχτοί, σημειώνουν οι γνωρίζοντες.

Υποστηρικτής των Κούρδων

Πέραν των παραπάνω υπάρχει και μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση που βλέπει στον υποψήφιο των Δημοκρατικών έναν δυνητικό υποστηρικτή των ελληνικών θέσεων για διαφορετικούς λόγους – λόγους λιγότερο συναισθηματικούς και περισσότερο πολιτικούς. Σύμφωνα με έναν αναλυτή του Bloomberg, «η μακροχρόνια συμπάθειά του για τους Κούρδους, τόσο του Ιράκ όσο και της Συρίας, είναι που θα προκαλέσει το μεγαλύτερο άγχος στην Αγκυρα, εάν αυτός εκλεγεί τελικά πρόεδρος των ΗΠΑ».

Ο Μπάιντεν έχει κατά καιρούς εκφράσει θέσεις για την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή που βρίσκονται στον αντίποδα των ερντογανικών επιδιώξεων, όταν οι απόψεις του Τραμπ σε ζητήματα που απασχολούν τον Ερντογάν, όπως η Λιβύη, η Συρία ή το ΝΑΤΟ, συμπίπτουν αρκετά. Οι θέσεις του Δημοκρατικού υποψήφιου προέδρου είναι – σύμφωνα με την ίδια ανάλυση – αρκετά «σταθερές», οπότε ο τούρκος πρόεδρος δύσκολα θα μπορέσει να τον μεταπείσει στην περίπτωση που αναλάβει τα ηνία των ΗΠΑ.

Εξάλλου, ο αναλυτής εικάζει ότι δύσκολα ο «σουλτάνος» θα καταφέρει να τηλεφωνεί απευθείας στο Οβάλ Γραφείο. Αυτή η παγιωμένη απόσταση μεταξύ των δύο ανδρών θα μπορούσε, άρα, να χρησιμοποιηθεί από την Ελλάδα για την προώθηση των δικών της εθνικών συμφερόντων.

Η αλήθεια για τη σχέση Τραμπ – Ερντογάν

Οι διαύλοι επικοινωνίας ανάμεσα σε δύο χώρες ακολουθούν, κατά κανόνα, κάποιο επίσημο κανάλι. Οταν όμως οι ηγέτες προτιμούν τις ανορθόδοξες λύσεις, τότε οι επισημότητες παραλείπονται. Οι φήμες – και κάποιοι εκ των πρώην συνεργατών του Ντόναλντ Τραμπ – λένε πως ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν συχνά βρίσκει τρόπο να παρακάμπτει το Συμβούλιο Ασφαλείας του Λευκού Οίκου, αλλά και όλα τα πρωτόκολλα για να μιλήσει με τον αμερικανό πρόεδρο. Ενίοτε τον καλεί ακόμα και στο προσωπικό του τηλέφωνο. Ακόμα βέβαια κι αν τίποτα από αυτά δεν ισχύει, η καλή προσωπική χημεία των δύο είναι δύσκολο να κρυφτεί δημοσίως. Κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης στο Fox, πριν από λίγες μόνο μέρες, ο Τραμπ αναφέρθηκε στους ηγέτες που επικοινώνησαν μαζί του το τελευταίο διάστημα για να του ζητήσουν να πάρει τηλέφωνο τον τούρκο πρόεδρο. «Είσαι ο μόνος που θα ακούσει. Εμάς δεν μας ακούει, μόνο εσένα», διατείνεται πως του είπαν. «Δεν μου αρέσει να το λέω δημόσια, αλλά συμβαίνει να ισχύει. Τα πάω καλά μαζί του και με ακούει». Στην ίδια συνέντευξη, ο Τραμπ χαρακτήρισε τον Ερντογάν «σκακιστή παγκόσμιας κλάσης», τον οποίο για να αντιμετωπίσει κανείς πρέπει να είναι πολύ καλά προετοιμασμένος.

Οι εξυπηρετήσεις

Σε πρόσφατο ρεπορτάζ του CNN, περιγράφεται η κατάσταση κάπως διαφορετικά. Σύμφωνα με το αμερικανικό δίκτυο, ο Τραμπ είναι αυτός που άγεται και φέρεται από τον Ερντογάν. Εξαιτίας της πίεσης από την τουρκική πλευρά απέσυρε τα αμερικανικά στρατεύματα από τη Συρία, επιτρέποντας στην Αγκυρα να επιτεθεί στους Κούρδους. Στο βιβλίο του, ο πρώην σύμβουλος εθνικής ασφαλείας του Τραμπ, Τζο Μπόλτον, αναφέρεται σε ένα περιστατικό που φέρεται να έγινε το 2018 – όταν ο Ερντογάν έδωσε στο αμερικανό πρόεδρο ένα υπόμνημα που αποδείκνυε τη νομιμότητα μιας τουρκικής τράπεζας «Halkbank» που τελούσε υπό έρευνα στις ΗΠΑ. Ο Τραμπ, σύμφωνα με τον Μπόλτον, απάντησε στον Ερντογάν πως θα φροντίσει για το θέμα, συνδέοντας τους εισαγγελείς που είχαν αναλάβει την υπόθεση με τον Μπαράκ Ομπάμα. Ακόμα και στα αμυντικά θέματα, στο ζήτημα που προέκυψε με την αγορά των ρωσικών πυραύλων s-400 από την Αγκυρα, ο αμερικανός πρόεδρος αρνήθηκε να κατηγορήσει προσωπικά τον τούρκο ομόλογό του – το πρόβλημα ήταν και πάλι ο Ομπάμα.

Περιστασιακά, βέβαια, η σχέση έχει περάσει και περιόδους ψυχρότητας, ειδικά μετά την άρνηση Ερντογάν να απελευθερώσει τον αμερικανό πάστορα Αντριου Μπράνσον, ο οποίος κατηγορούταν για ανάμειξη στο πραξικόπημα του 2016, καθώς χρειάστηκε η επιβολή οικονομικών κυρώσεων ώστε ο Μπράνσον τελικά να αφεθεί ελεύθερος.

Οσο ο Τραμπ και ο Ερντογάν βρίσκονται στο τιμόνι των ΗΠΑ και της Τουρκίας αντίστοιχα, Ουάσιγκτον και Αγκυρα φαίνεται πως έχουν αποκτήσει έναν δικό τους κώδικα συνεννόησης. Στην Τουρκία κατανοούν τη σημασία του. Πριν από λίγες μέρες ανακοινώθηκε η σύσταση «κέντρου κοινών επιχειρήσεων» στη Βόρεια Συρία, ενώ οι ΗΠΑ επέδειξαν αργά αντανακλαστικά και στην αντίδραση απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Για τους Δημοκρατικούς, πάντως, που εν μέσω προεκλογικής περιόδου ανεβάζουν τους αντιπολιτευτικούς τόνους, η σχέση ανάμεσα στους δύο γίνεται συχνά-πυκνά αντικείμενο κριτικής – και αναφέρεται ως ενδεικτικό παράδειγμα της ακαταλληλότητας του Τραμπ στη διεθνή πολιτική.

• Ελληνοτουρκικές σχέσεις
• ΗΠΑ
• Ντόναλντ Τραμπ
• Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν