Οπαδική βία: Ο ελληνικός αθλητισμός και η κοινωνία στον καθρέφτη της ντροπής

Η Ελλάδα μοιάζει να ζει σε έναν διαρκή κύκλο οπαδικής βίας. Ένα κύκλο που επαναλαμβάνεται με τρομακτική κανονικότητα. Ένα επεισόδιο, μια δολοφονία, μια έκρηξη αγανάκτησης, μερικές αυστηρές δηλώσεις, κάποια μέτρα — και ύστερα σιωπή. Μέχρι την επόμενη τραγωδία.

Τις τελευταίες ημέρες, μια σειρά περιστατικών ήρθε να υπενθυμίσει ότι η κατάσταση όχι μόνο δεν έχει βελτιωθεί, αλλά παραμένει επικίνδυνα ανεξέλεγκτη.

Η δολοφονία του 20χρονου στην Καλαμαριά συγκλόνισε την κοινή γνώμη και επανέφερε στο προσκήνιο το πιο σκοτεινό πρόσωπο του οπαδισμού: τη μετατροπή της τυφλής αντιπαλότητας σε ωμή εγκληματική βία.

Λίγες μόλις ημέρες αργότερα, στο κολυμβητήριο της Θεσσαλονίκης, σε αγώνα πόλο εφήβων ανάμεσα στον Άρη και τον Όμιλο Φίλων Θαλάσσης, εκτυλίχθηκαν σκηνές που θα έπρεπε να προκαλούν συλλογική ντροπή. Μια ομάδα ατόμων με κράνη εισέβαλε στον χώρο και απαίτησε από παιδιά μόλις 14 ετών να αφαιρέσουν τα σκουφάκια τους επειδή έφεραν το σήμα του Άρη.

Η εικόνα είναι σχεδόν σουρεαλιστική:
ενήλικες, με καλυμμένα πρόσωπα, να απειλούν παιδιά μέσα σε έναν αθλητικό χώρο.

Και όμως, αυτή είναι η πραγματικότητα.

Όταν η βία φτάνει παντού

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα γήπεδα. Επεκτείνεται παντού.

Στην Τούμπα, την Κυριακή το βράδυ,  οπαδοί εισέβαλαν στα δημοσιογραφικά θεωρεία επειδή δεν τους άρεσαν συγκεκριμένοι δημοσιογράφοι. Μια κίνηση που συνιστά ευθεία απειλή στην ελευθερία του Τύπου.

Την ίδια ώρα, σε αγώνα μπάσκετ ανάμεσα στον Πανιώνιο και τον Ολυμπιακό, ο προπονητής Γιώργος Μπαρτζώκας άκουγε για ολόκληρη τη διάρκεια του αγώνα χυδαίες ύβρεις από την εξέδρα.

Για πολλούς ίσως αυτό να θεωρείται «συνηθισμένο» στο ελληνικό αθλητικό περιβάλλον.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο ανησυχητικό απ’ όλα:
ότι η κοινωνία έχει αρχίσει να το θεωρεί φυσιολογικό.

Η κανονικοποίηση της βίας

Η οπαδική βία δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Είναι προϊόν μιας μακράς διαδικασίας κανονικοποίησης.

Για δεκαετίες, το ελληνικό ποδόσφαιρο – αλλά και ο αθλητισμός συνολικά – καλλιέργησε μια κουλτούρα όπου η ένταση θεωρήθηκε «πάθος» και η επιθετικότητα «οπαδισμός».

Στις εξέδρες ακούστηκαν ύβρεις που καμία άλλη κοινωνική δραστηριότητα δεν θα ανεχόταν.
Οι οργανωμένοι σύνδεσμοι απέκτησαν υπερβολική επιρροή.
Οι διοικήσεις συχνά έκλειναν το μάτι σε ακραίες συμπεριφορές.

Έτσι δημιουργήθηκε ένα περιβάλλον όπου η βία δεν ήταν εξαίρεση, αλλά σχεδόν αναμενόμενη εξέλιξη.

Όταν η επιθετικότητα γίνεται καθημερινότητα, η μετάβαση στο έγκλημα δεν είναι τόσο μεγάλη όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε.

Το βαθύτερο πρόβλημα

Η οπαδική βία στην Ελλάδα δεν είναι μόνο πρόβλημα του αθλητισμού. Είναι σύμπτωμα μιας κοινωνίας που δυσκολεύεται να διαχειριστεί τη σύγκρουση.

Σε πολλές περιπτώσεις, το γήπεδο λειτουργεί ως χώρος εκτόνωσης κοινωνικής έντασης. Η οικονομική πίεση, η απογοήτευση, η έλλειψη προοπτικής — όλα αυτά συχνά μεταφράζονται σε οργή.

Και αυτή η οργή βρίσκει στόχο στον «αντίπαλο».

Στον οπαδό της άλλης ομάδας.
Στον δημοσιογράφο.
Στον προπονητή.

Ή ακόμη χειρότερα, σε έναν τυχαίο νέο άνθρωπο που απλώς βρέθηκε στο λάθος σημείο.

Η χώρα που θρηνεί ξανά και ξανά

Το πιο τραγικό είναι ότι η Ελλάδα έχει ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα.

Τα τελευταία χρόνια, η λίστα των θυμάτων της οπαδικής βίας έχει μεγαλώσει επικίνδυνα. Νέοι άνθρωποι, συχνά χωρίς καμία ουσιαστική εμπλοκή, έχουν χάσει τη ζωή τους σε συμπλοκές που ξεκίνησαν από μια φανέλα ή ένα κασκόλ.

Κάθε φορά η κοινωνία σοκάρεται.

Κάθε φορά οι αρμόδιοι υπόσχονται αυστηρά μέτρα.

Και κάθε φορά, μετά από λίγο, η ζωή συνεχίζεται σαν να μην συνέβη τίποτα.

Μέχρι να υπάρξει το επόμενο θύμα.

Ένα κοινωνικό σύμπτωμα που δεν θεραπεύεται εύκολα

Αν κάτι δείχνουν τα πρόσφατα περιστατικά, είναι ότι η οπαδική βία δεν αντιμετωπίζεται μόνο με αστυνομικά μέτρα.

Χρειάζεται βαθύτερη αλλαγή νοοτροπίας.

Χρειάζεται να σταματήσει η ανοχή.
Να σπάσει η σιωπή.
Να πάψει η δικαιολόγηση της βίας ως «υπερβολικό πάθος».

Γιατί όταν ενήλικες απειλούν παιδιά μέσα σε ένα κολυμβητήριο, όταν δημοσιογράφοι φοβούνται να κάνουν τη δουλειά τους και όταν κάθε λίγα χρόνια ένας νέος άνθρωπος πέφτει νεκρός, τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι χούλιγκαν.

Το πρόβλημα είναι ότι μια ολόκληρη κοινωνία έχει μάθει να ζει με αυτή την αρρώστια.

Και όσο συνεχίζει να την αντιμετωπίζει ως κάτι σχεδόν αναπόφευκτο, η επόμενη τραγωδία θα είναι απλώς θέμα χρόνου.

• οπαδική βία