Ουκρανία: Η Ιστορία ως πεδίο μάχης – Μόναχο, Γιάλτα και Βουδαπέστη στοιχειώνουν τις διαπραγματεύσεις

Για την Ουκρανία, η Ιστορία δεν είναι απλώς παρελθόν, αλλά ένα ζωντανό όπλο στον πόλεμο αφήγησης. Από τα άρθρα του Βλαντιμίρ Πούτιν που αμφισβητούσαν την υπόσταση του ουκρανικού κράτους μέχρι τις αναφορές του στον τσάρο Μ. Πέτρο, η Μόσχα χρησιμοποιεί την Ιστορία ως όχημα για να νομιμοποιήσει τις φιλοδοξίες της.

Σήμερα, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ πιέζει για διαπραγματευτική λύση, αναλυτές και πολιτικοί ανατρέχουν σε τρία καθοριστικά παραδείγματα του 20ού αιώνα: το Μόναχο (1938), τη Γιάλτα (1945) και το Μνημόνιο της Βουδαπέστης (1994).

Το Μόναχο και ο κατευνασμός

Η Συμφωνία του Μονάχου (1938) παρέδωσε τους Σουδήτες στον Χίτλερ, σε μια αποτυχημένη απόπειρα να αποφευχθεί πόλεμος. Αντί για ειρήνη, έφερε την καταστροφή.

Οι επικριτές του Τραμπ βλέπουν στον σχεδιασμό για πιθανή παραχώρηση εδαφών από το Κίεβο προς τη Μόσχα μια επικίνδυνη επανάληψη του κατευνασμού, που θα ενίσχυε τον Πούτιν αντί να τον συγκρατήσει. Στρατιωτικά, η σύγκριση αφορά το ενδεχόμενο να χαθούν οχυρωμένες πόλεις–κλειδιά του Ντονέτσκ, όπως το Σλοβιάνσκ και το Κραματόρσκ, με σοβαρές συνέπειες για την άμυνα του Κιέβου.

Η Γιάλτα και η μοιρασιά ισχύος

Το 1945, Ρούζβελτ, Τσόρτσιλ και Στάλιν στη Γιάλτα χάραξαν τη μεταπολεμική Ευρώπη. Τότε θεωρήθηκε θρίαμβος, σήμερα όμως πολλοί το θυμούνται ως παράδοση εκατομμυρίων ανθρώπων πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα.

Οι φόβοι είναι ότι μια «μεγάλη συμφωνία» Τραμπ–Πούτιν θα μπορούσε να πουλήσει την Ουκρανία χωρίς την παρουσία της στο τραπέζι. Ο ίδιος ο Πούτιν έχει εκφραστεί θετικά για τέτοιες «συμφωνίες ισχυρών», επικαλούμενος μάλιστα τη Γιάλτα σε ομιλία του στον ΟΗΕ.

Η Βουδαπέστη και οι κενές εγγυήσεις

Το 1994, η Ουκρανία παρέδωσε το πυρηνικό της οπλοστάσιο με αντάλλαγμα διαβεβαιώσεις για την ασφάλειά της. Το Μνημόνιο της Βουδαπέστης δεν την προστάτεψε ούτε το 2014 (Κριμαία), ούτε το 2022 (γενικευμένη εισβολή).

Η ουκρανική ηγεσία τονίζει πλέον ότι καμία μη δεσμευτική υπόσχεση δεν είναι αποδεκτή, και ότι μόνο πραγματικές εγγυήσεις ασφαλείας μπορούν να αποτελέσουν βάση για διαπραγμάτευση.

Ιστορική καμπή

Η Ουκρανία βρίσκεται ξανά σε σταυροδρόμι Ιστορίας. Το ερώτημα είναι αν η στιγμή αυτή θα καταγραφεί ως Μόναχο, ως Γιάλτα ή ως Βουδαπέστη – ή αν θα χαραχθεί ένας νέος δρόμος που δεν θα βασίζεται σε συμβιβασμούς εις βάρος της ανεξαρτησίας της.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι η Ιστορία δεν σιωπά· επιστρέφει κάθε φορά για να θυμίσει τα λάθη και τους κινδύνους της διπλωματίας χωρίς ασφάλεια.

• Γιάλτα
• Ουκρανία
• Συνθήκη της Γιάλτας
• Συνθήκη του Μονάχου