Ουκρανία: Η κατάλυση του εκπαιδευτικού συστήματος – Οι ρωσικές μέθοδοι «πνευματικής άλωσης» των παιδιών

Όταν οι Ρώσοι ήρθαν για πρώτη φορά στο σχολείο όπου η Λαρίσα δίδασκε ιστορία στη νοτιοανατολική Ουκρανία, ζήτησαν όλα τα εγχειρίδια ιστορίας και ουκρανικής γλώσσας.

Ο διευθυντής αρνήθηκε να τα παραδώσει.

Το σχολείο έκλεισε — αλλά στη συνέχεια άνοιξε ξανά ουσιαστικά την 1η Σεπτεμβρίου, με έως και το 80 τοις εκατό των 700 μαθητών του να παρακολουθούν διαδικτυακά. Περισσότεροι από τους μισούς από αυτούς παραμένουν στο κατεχόμενο Berdiansk στην περιοχή Zaporizhzhia, είπε η Λαρίσα, η οποία έφυγε τον Απρίλιο για την περιοχή της Οδησσού.

Κάποιοι πηγαίνουν στο ρωσικό σχολείο και κάνουν μαζί μας τα μαθήματα», είπε. «Κάνουμε ό,τι μπορούμε για να το κάνουμε incognito. Διαγράψαμε όλες τις ηλεκτρονικές λίστες, δεν βάλαμε ποτέ φωτογραφίες ή στιγμιότυπα οθόνης ή γράψαμε ονόματα».

Η Λάρισα δεν έδωσε το επώνυμό της ή το όνομα του σχολείου για λόγους ασφαλείας. Οι μισοί από τους συναδέλφους της εξακολουθούν να βρίσκονται σε κατεχόμενα εδάφη και διδάσκουν διαδικτυακά, κινδυνεύοντας με φυλάκιση ή χειρότερα από τις δυνάμεις κατοχής — δύο είχαν ήδη τεθεί υπό κράτηση και αργότερα αφέθηκαν ελεύθεροι τον Σεπτέμβριο.

«Κάνουν μαθήματα σε ακραίες συνθήκες», είπε η Λαρίσα. «Μερικοί σώθηκαν μόνο και μόνο επειδή κάποιος ήταν σε επιφυλακή. Η σύζυγος έκανε μάθημα και ο σύζυγός της παρακολουθούσε από το παράθυρο για να προλάβει να κρύψει τα πάντα πριν έρθουν».

Αφού άνοιξαν ξανά το φθινόπωρο του 2021, μετά την άρση των περιορισμών για τον COVID-19, τα σχολεία της Ουκρανίας επανήλθαν κυρίως στο διαδίκτυο μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας τον Φεβρουάριο. Όμως, από βόμβες μέχρι μπλακ άουτ, εκτοπισμό στην κατοχή, εκατομμύρια παιδιά και νεαροί ενήλικες της Ουκρανίας αντιμετωπίζουν μια διακοπή της εκπαίδευσης, με τους εκπαιδευτικούς να αγωνίζονται να εργαστούν κάτω από απελπιστικές συνθήκες.

Από την αρχή της εισβολής της Ρωσίας, περισσότερα από 3.000 εκπαιδευτικά ιδρύματα στην Ουκρανία – το 10 τοις εκατό του συνόλου – έχουν καταστραφεί ή καταστραφεί, σύμφωνα με το Υπουργείο Παιδείας. Τα σχολικά κτίρια κινδυνεύουν από βομβαρδισμούς ή δεν διαθέτουν θέρμανση μετά από τεράστιες ζημιές στην ενεργειακή υποδομή της χώρας, ενώ οι διακοπές ρεύματος και οι διακοπείσες συνδέσεις στο Διαδίκτυο εμποδίζουν τη μάθηση από το σπίτι.

Εν τω μεταξύ, χιλιάδες μαθητές και δάσκαλοι που ζουν υπό κατοχή αντιμετωπίζουν πιέσεις να στραφούν στο ρωσικό σχολείο.

Ιδεολογική μάχη

Η Κριμαία, υπό ρωσικό έλεγχο για περισσότερα από οκτώ χρόνια, είναι ένα παράδειγμα του πώς η ρωσική εκπαίδευση στα κατεχόμενα εδάφη στοχεύει —με τελική επιτυχία— να διαγράψει την ουκρανική ταυτότητα και να στρατιωτικοποιήσει τα παιδιά.

Τα μαθήματα ιστορίας εκεί ισχυρίζονται ότι η Ουκρανία ήταν πάντα μέρος της Ρωσίας. Τα μαθήματα και τα μαθήματα για δόκιμους του στρατού που χρηματοδοτούνται από τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου ξεκινούν για παιδιά ηλικίας έως έξι ετών, λέει η Maria Sulyanina από την Ομάδα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Κριμαίας.

«Βλέπουμε ότι αυτά τα παιδιά που ήταν μικρά παιδιά όταν ξεκίνησε η κατοχή, μετά από οκτώ χρόνια μετατράπηκαν σε Ρώσους», είπε.

Εν τω μεταξύ, η Ουκρανία απομακρύνει σταθερά το εκπαιδευτικό της σύστημα από αυτό που κληρονόμησε από τη Σοβιετική Ένωση. Έχει υποβιβάσει τα ρωσικά στη διδασκαλία ξένων γλωσσών. μετέφερε τη ρωσική λογοτεχνία σε μέρος της μελέτης της παγκόσμιας λογοτεχνίας. και αναθεώρησε τα μαθήματα ιστορίας για να συμπεριλάβει γεγονότα όπως το Holodomor, τον λιμό που προκάλεσε η Σοβιετική Ένωση στη δεκαετία του 1930 που σκότωσε εκατομμύρια Ουκρανούς και εξακολουθεί να αρνείται σε μεγάλο βαθμό στη Ρωσία.

Ωστόσο, παρά την προσέγγιση της Ρωσίας με καρότο και ραβδί — από τον Σεπτέμβριο, οι γονείς στα πρόσφατα κατεχόμενα εδάφη αμείβονται εφάπαξ με 10.000 ρούβλια (145 ευρώ) για να στείλουν τα παιδιά τους στο ρωσικό σχολείο, συν 4.000 το μήνα που μένουν — πολλές οικογένειες εμμένουν σε μια ουκρανική εκπαίδευση για τα παιδιά τους, και οι δάσκαλοι εξακολουθούν να τη διδάσκουν.

Όμως ο πόλεμος έχει κάνει την ουκρανική εκπαίδευση εξαιρετικά αδύναμη.

Όταν η Ρωσία εισέβαλε και κατέλαβε το Kupiansk, μια πόλη στην ανατολική περιοχή Χάρκοβο της Ουκρανίας, η επαγγελματική σχολή όπου δίδασκε η Viktoria Scherbakova πιέστηκε να μεταβεί στο ρωσικό σύστημα και αργότερα καταστράφηκε και λεηλατήθηκε.

Τώρα, η τάξη – και το γραφείο της – είναι το τραπέζι της κουζίνας σε ένα μικρό νοικιασμένο διαμέρισμα που μοιράζεται με τα δύο παιδιά και τους ηλικιωμένους γονείς της στο Κίεβο, αφού αυτή και τα παιδιά της έφυγαν από τη ρωσική κατοχή. Το διαμέρισμα είναι επίσης η εικονική αίθουσα διαλέξεων του πανεπιστημίου της κόρης της στο Χάρκοβο και η τάξη του γιου της στο Κίεβο στην ένατη τάξη τις μέρες που ηχούν οι σειρήνες αεροπορικής επιδρομής και δεν μπορεί να πάει σχολείο.

Η επαγγελματική σχολή μεταφορών στο Kupiansk όπου δίδασκε η Scherbakova, η οποία πρόσφερε πρακτική εκπαίδευση για μηχανικούς και οδηγούς μαζί με μαθήματα επιμελητείας μεταφορών σε περίπου 300 μαθητές ηλικίας 14 έως 18 ετών, υπάρχει ως εκτοπισμένη, εικονική οντότητα, χωρίς δικό της σπίτι. Παρόλο που προσφέρει μαθήματα διαδικτυακά, η Scherbakova δεν γνωρίζει αν θα μπορέσει ποτέ να διδάξει ξανά αυτοπροσώπως εκεί.

«Δεν είμαστε στο Κίεβο, ούτε στο Χάρκοβο, ούτε στο Κουπιάνσκ», είπε. «Δεν είμαστε πουθενά».

Η πρώτη γραμμή της εκπαίδευσης

Από τον Οκτώβριο, περίπου 1.300 σχολεία βρίσκονταν σε ουκρανικά εδάφη που κατείχε η Ρωσία. Οι δάσκαλοι έχουν γίνει στόχος συνεργασίας και κρατούνται, απειλούνται και κακομεταχειρίζονται. Το προσωπικό έχει σταλεί στη Ρωσία ή στη ρωσοκρατούμενη Κριμαία για επανεκπαίδευση στο ρωσικό εκπαιδευτικό σύστημα ή έχει ενημερωθεί ότι θα αντικατασταθεί από δασκάλους από τη Ρωσία εάν αρνούνταν να εργαστούν.

Στο Κουπιάνσκ, αφού ο τότε δήμαρχος παραδόθηκε στους Ρώσους στις 27 Φεβρουαρίου, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα παρέμειναν ανοιχτά. Ωστόσο, πολλοί γονείς κράτησαν τα παιδιά τους έξω από το σχολείο – συμπεριλαμβανομένης της Scherbakova, της οποίας ο 14χρονος γιος έμεινε στο σπίτι, αν και η ίδια συνέχισε να εργάζεται στο κολέγιο.

Εκτός από το ότι ύψωσαν έξω μια ρωσική σημαία, οι κατακτητές τους άφησαν μόνους — μέχρι τον Ιούνιο. Αλλά μέχρι το τέλος της θητείας, έγινε σαφές ότι το προσωπικό θα αναγκαζόταν να αποφασίσει: να φύγει ή να ξεκινήσει την επόμενη σχολική χρονιά σύμφωνα με το ρωσικό σύστημα.

«Και αν δεν δουλέψατε για αυτούς, δεν ήταν σαφές ποιες θα ήταν οι συνέπειες», είπε η Scherbakova. «Αν έλεγες ανοιχτά ότι δεν τους υποστηρίζεις, θα κατέληγες στις φυλακές ή στα κελάρια τους».

• εκπαιδευτικό σύστημα
• πόλεμος
• σχολεία