Pagarine: Κάνε πεζοπορία στην αρχαία διαδρομή του αλατιού της Ευρώπης

Η παραλία της πόλης της Νίκαιας είναι γεμάτη δραστηριότητα εδώ και εκατοντάδες χρόνια. Η πόλη ήταν σημαντικός κόμβος για το εμπόριο αλατιού κατά τον Μεσαίωνα και το αλάτι αποβιβαζόταν στην Plage des Ponchettes με μικρές ξύλινες βάρκες, πριν φορολογηθεί στην κοντινή Cours Saleya, την αιώνια αγορά της Νίκαιας, και μεταφερθεί με μουλάρια σε ένα εξαντλητικό ταξίδι προς την Ιταλία, όπου διακινούνταν για χρήση στα βουνά και βορειότερα.

Σήμερα, το Plage des Ponchettes είναι το σημείο εκκίνησης για τη διαδρομή Pagarine, ένα νέο μονοπάτι πεζοπορίας 159 χιλιομέτρων μεταξύ της Νίκαιας και της ιταλικής πόλης Cuneo που ακολουθεί τα βήματα αυτών των μεσαιωνικών εμπόρων αλατιού.

Ως υπεύθυνη βιώσιμου τουρισμού της Νίκαιας Côte d’Azur, η Sophie Spillaiert εργάζεται από το 2019 σε αυτό το χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ, διασυνοριακό έργο βιώσιμου τουρισμού.

«Υπήρχε μεγάλη παραγωγή αλατιού εδώ κοντά και όλο αυτό μεταφερόταν στη Νίκαια για να ξεφορτωθεί στην παραλία και στη συνέχεια να συσκευαστεί, να ζυγιστεί και να φορολογηθεί στο Cours Saleya», εξήγησε η ίδια.

«Το κτίριο στη γωνία, το οποίο είναι σήμερα το Centre du Patrimoine, ήταν το σημείο όπου οι έμποροι έπρεπε να πληρώσουν τον φόρο αλατιού -ή το gabelle, όπως λεγόταν- πριν τους επιτραπεί να φύγουν από την πόλη με προορισμό τις παραμεθόριες περιοχές».

Οι αλατόδρομοι υπάρχουν εδώ και αιώνες, συνδέοντας τις παράκτιες πόλεις με τις περιοχές της ενδοχώρας και επιτρέποντας τη ροή αγαθών και ανθρώπων και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Η Νίκαια ήταν ήδη ένα εύπορο εμπορικό λιμάνι κατά τη ρωμαϊκή εποχή και το γεγονός ότι ήταν το κέντρο του εμπορίου αλατιού, ιδίως κατά τον 16ο και 17ο αιώνα, βοήθησε την πόλη να γίνει ακόμη πιο ισχυρή και πλούσια.

Δεν ήταν μόνο η Νίκαια που αισθάνθηκε το όφελος των χρημάτων που έφερνε η διαδρομή του αλατιού -οι πόλεις και τα χωριά προσέφεραν πανδοχεία και καταφύγια στους κουρασμένους εμπόρους, ενώ οι φεουδάρχες μοιράζονταν τον πλούτο των φόρων και έχτιζαν οχυρώσεις και απασχολούσαν άνδρες για να κρατούν τους δρόμους ασφαλείς από τους ληστές.

Η διαδρομή Pagarine άνοιξε επίσημα το φθινόπωρο του 2023 μετά τον καθαρισμό των μονοπατιών, αλλά οι περιπατητές και οι τουρίστες άρχισαν πραγματικά να την περπατούν μόλις αυτό το καλοκαίρι.

Στην πραγματικότητα, η διαδρομή είναι η νεότερη από τις τρεις διαδρομές αλατιού (Les Routes du Sel) σε αυτή την περιοχή που έχουν ανοίξει ως μονοπάτια πεζοπορίας.

Οι άλλες είναι η Βασιλική Διαδρομή, η οποία ξεκινά από τη Μεντόν και καταλήγει επίσης στο Κουνέο, και η Διαδρομή των λαθρεμπόρων, η οποία εκτείνεται από την Ιμπέρια στην ιταλική ακτή έως την πόλη Mondovi του Πιεμόντε.

Είχα επιλέξει να περπατήσω ένα μέρος της νέας διαδρομής της Pagarine, καθώς, κατά την άποψή μου, προσφέρει την πιο πλούσια ιστορία, επειδή σας οδηγεί από μια αρχαία πλατεία στο κέντρο της πόλης, όπου το αλάτι ξεκίνησε το ταξίδι του στην ξηρά, μέσα από καταπράσινα τοπία και σκληρά ορεινά περάσματα και πέρα από τα σύνορα με την Ιταλία, όπου διακινήθηκε.

Δεν είναι περίεργο που υπήρχαν τόσες πολλές διαδρομές, καθώς το αλάτι ήταν απίστευτα σημαντικό για τον Μεσαίωνα.

Σύμφωνα με τον Sylvain Rouah, ξεναγό στο Musée des Merveilles στο Tende, μια μικρή πόλη περίπου 70 χιλιόμετρα βόρεια της Νίκαιας που άκμασε κατά τον Μεσαίωνα λόγω της θέσης της σε έναν από τους δρόμους του αλατιού, το αλάτι έχει ονομαστεί η «μεσαιωνική βενζίνη» επειδή χρειαζόταν σε όλα.

Και ακόμη και πριν από τον Μεσαίωνα, τον 11ο αιώνα, μπορούμε να δούμε την αξία του μέσα από λέξεις όπως «μισθός» και «στρατιώτης», οι οποίες προέκυψαν επειδή οι Ρωμαίοι στρατιώτες πληρώνονταν με αλάτι.

Η συνάδελφος του Spilliaert, Marion Polack, συμφωνεί. «Ήταν σημαντικό για την προετοιμασία των δερμάτων των ζώων, τη συντήρηση της τροφής και τη λειτουργία του ως φάρμακο. Αλλά δεν ήταν μόνο το αλάτι που διακινούνταν σε αυτές τις διαδρομές.

Αγόραζαν τοπικές λιχουδιές, όπως κάστανα, τυρί και κρασί από τα βουνά, χαρτί από το Cuneo, ρύζι από το Saluzzo και υφάσματα από το Πιεμόντε για να το πάρουν μαζί τους και να το πουλήσουν στη Νίκαια».

Το πρώτο τμήμα της διαδρομής των 10 σταδίων είναι μια ανάβαση 15,8 χιλιομέτρων από την ακτή στους λόφους πίσω από τη Νίκαια. Οι λεωφόροι με το άρωμα γιασεμιού στη συνοικία Cimez της πόλης και τα αρχοντικά της Belle Epoque είναι μια αναδρομή στη χλιδή του 18ου αιώνα -η βασίλισσα Βικτώρια πέρασε τρεις χειμώνες εδώ- και η διαδρομή μέσα στους δρόμους ήταν εύκολο να ακολουθηθεί χάρη στα κόκκινα αυτοκόλλητα Les Routes du Sel που ήταν κολλημένα στις στάσεις των λεωφορείων και στις πινακίδες.

Έπειτα από ένα τμήμα πολυσύχναστου αυτοκινητόδρομου, μπήκα στο Canal Gairaut που είναι μόνο για πεζούς και το οποίο περιτριγυρίζει τις υψηλότερες παρυφές της Νίκαιας.

Η θέα κόβει την ανάσα, απολαμβάνοντας την πόλη, την ακτή και την καταγάλανη θάλασσα που απλωνόταν μέχρι τον ορίζοντα. Οι μουλαράδες, τα ζώα τους και οι άμαξές τους ταξίδευαν σε μεγάλες ομάδες για να προστατευτούν από τους κινδύνους του τοπίου, τον καιρό και τον πανταχού παρόντα κίνδυνο των ληστών. Υπολογίζεται ότι 60.000 έως 70.000 μουλάρια περπατούσαν στις τρεις διαδρομές του αλατιού κάθε χρόνο στην ακμή του εμπορίου αλατιού.

Αφήνοντας τη Νίκαια κατευθυνόμαστε στην κορυφή του λόφου. Εδώ, ένα θαμνώδες μονοπάτι οδηγεί στη μικρή πόλη Aspremont στην κορυφή του λόφου, με την επιβλητική γοτθική εκκλησία της να σηματοδοτεί το τέλος του πρώτου σταδίου των 15,8 χιλιομέτρων και των 700 μέτρων υψομέτρου.

Κάθε τμήμα της διαδρομής Pagarine είναι διαφορετικό, με μήκος που κυμαίνεται μεταξύ 10 και 20 χιλιομέτρων και υψόμετρο από 350 έως 1.500 μέτρα. Μπορείτε να επιλέξετε να περπατήσετε ολόκληρη τη διαδρομή ή να διαλέξετε ένα μόνο στάδιο.

Το δεύτερο στάδιο ανεβαίνει στο Mont Cima σε υψόμετρο 878m σε χωμάτινα και χαλικόστρωτα μονοπάτια πριν πέσει και ανέβει σε ένα άλλο μεσαιωνικό χωριό perché (χωριό στην κορυφή του λόφου).

Αυτή τη φορά, είναι το Levens, γνωστό για τα άθικτα μεσαιωνικά σπίτια και τις θύρες του και φημισμένο για τις εκατοντάδες χιλιάδες cailletiers (ελαιόδεντρα) και το λάδι που παράγεται στα γύρω ελαιοτριβεία.

Υπάρχουν αναρίθμητες αναμνήσεις του εμπορίου αλατιού στην πεζοπορία, όπως η αρχαία γέφυρα Cros d’Utelle στο τρίτο στάδιο, η οποία πιστεύεται ότι χτίστηκε από τον ομώνυμο δημιουργό της διαδρομής Pagarine, έναν επιχειρηματία του 14ου αιώνα ονόματι Paganino Dal Pozzo, ο οποίος επίσης καθιέρωσε το φορολογικό σύστημα gabelle.

Μπορείτε να δείτε τα απομεινάρια των γραφείων gabelle σε στρατηγικά σημεία των δρόμων σε ορισμένες πόλεις και πολλά από τα στενά σοκάκια μέσα στις παλιές πόλεις έχουν ρηχά πλακόστρωτα σκαλοπάτια, τα οποία βοηθούσαν τα μουλάρια να ανεβαίνουν χωρίς να γλιστρούν.

Καθώς η πεζοπορία των 10 σταδίων πλησιάζει στο μεσαίο τμήμα της, το έδαφος και το υψόμετρο γίνονται πιο δύσκολα. Αλλά οι ανταμοιβές είναι πολλές -για παράδειγμα, η γραφική πόλη Saint-Martin-Vésubie που παρέχει καταφύγιο για διανυκτέρευση την πέμπτη νύχτα έχει το παρατσούκλι La Suisse Nicoise (Η ελβετική Νίκαια) λόγω του καταπράσινου τοπίου, των δασών και των λιμνών της. Είναι ο τελευταίος σταθμός πριν η διαδρομή σας οδηγήσει μέσω του ορεινού περάσματος Col de Fenestre στα 2.000 μέτρα και περάσετε τα σύνορα με την Ιταλία.

Η διαδρομή Pagarine καταλήγει στο Cuneo, μια πολυσύχναστη μεσαιωνική πόλη στη συμβολή των κοιλάδων Gesso και Stura, της οποίας ο καθεδρικός ναός του 17ου αιώνα αποδεικνύει την ιστορική της σημασία ως σημείο εμπορίας αλατιού.

Είναι επίσης η πατρίδα της περίφημης μαρέγκας Cuneesi al Rum με επικάλυψη σοκολάτας -μια ευπρόσδεκτη λιχουδιά για όλους τους περιπατητές.

• Pagarine
• δρόμοι του αλατιού
• πεζοπορία