Πίσω στον φόβο ενός πυρηνικού ολέθρου;

του Στάθη Ανδρέου

Στις 22 Δεκεμβρίου ο εκλεγμένος Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δημοσίευσε στο τουίτερ αμφιλεγόμενη δήλωση που προκάλεσε ανάμεικτες αντιδράσεις. «Οι ΗΠΑ πρέπει να ενδυναμώσουν και να επεκτείνουν την πυρηνική τους ισχύ μέχρι τότε όπου ο κόσμος θα λογικευτεί σχετικά με τα πυρηνικά», έγραψε χαρακτηριστικά. Λίγες ημέρες αργότερα μία ψευδής είδηση υπήρξε η αφορμή για το Πακιστάν να υπενθυμίζει στο Ισραήλ ότι έχει πυρηνικές δυνατότητες.

Την τελευταία φορά που οι ΗΠΑ έκαναν δηλώσεις σχετικά με την πολιτική τους στα πυρηνικά, το 2010, χρειάστηκε ένας χρόνος αξιολόγησης και μια αναφορά 64 σελίδων. Ο εκλεγμένος Πρόεδρος τα κατάφερε με 140 χαρακτήρες, αναγκάζοντας αναλυτές και κράτη να μαντέψουν την πολιτική των ΗΠΑ μέσα από λίγες λέξεις.

Οι δηλώσεις του κ. Τραμπ μπορούν να ερμηνευθούν πολλούς τρόπους, γράφουν οι Τάιμς της Νέας Υόρκης. Μπορούν να σημαίνουν τον εκσυγχρονισμό των υπαρχόντων όπλων ως συνέχεια της πολιτικής Ομπάμα, αλλά μπορούν να σημαίνουν και την ανάπτυξη νέων συστημάτων, όπως οι πύραυλοι κρουζ. Μπορούν επίσης να σημαίνουν την ανάπτυξη πυρηνικών δυνάμεων κοντύτερα στις θέσεις αντιπάλων, λ.χ. στην Ανατολική Ευρώπη.

Ο υπεύθυνος επικοινωνίας του Ντόναλτν Τραμπ, Τζέισον Μύλερ, εξέδωσε ανακοίνωση λίγες ώρες μετά σχετικά με τη δημοσίευση του Αμερικανού εκλεγμένου Προέδρου. Είπε ότι ο κ. Τραμπ «αναφερόταν στον κίνδυνο της αύξησης των πυρηνικών και την άμεση ανάγκη να την εμποδίσουμε,» αν και κάτι τέτοιο δεν υπήρχε στη δημοσίευση, γράφει το CNN. Ο Μύλερ είπε επίσης ότι ο κ. Τραμπ ήθελε να τονίσει την ανάγκη να «εκσυγχρονίσουμε την δυνατότητα αποτροπής μας.»

Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ αναφέρεται στα πυρηνικά. Σε συνάντησή του τον Μάρτιο με συντάκτες της Washington Post είχε εκδηλώσει τους φόβους του για τα πυρηνικά, ότι επηρεάζουν την κλιματική αλλαγή. Πιο παλιά, όμως, είχε πει ότι διέβλεπε αναθέρμανση της κούρσας των εξοπλισμών, αυτή τη φορά με περισσότερους παίκτες. Σε συνέντευξή του δε στους Τάιμς της Νέας Υόρκης είχε πει ότι η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα πρέπει να εξοπλιστούν με πυρηνικά ως αντίμετρο για τους εξοπλισμούς της Βορείου Κορέας.

Κάτω από οποιαδήποτε ανάγνωση πάντως των προσφάτων δηλώσεων Τραμπ, το κονδύλι των πυρηνικών προγραμμάτων δεν αναμένεται να πέσει κάτω από το 1 τρις δολάρια, σε βάθος 30ετίας – και αυτός είναι ο προϋπολογισμός της κυβέρνησης Ομπάμα. Μολονότι μια ποιοτική ανανέωση – λ.χ. η αναβάθμιση του στόλου των πυρηνικών βομβαρδιστικών – μπορεί να δημιουργήσει αίσθημα ασφάλειας σε κάποιους συμμάχους των ΗΠΑ, όπως η Νότια Κορέα, είναι σίγουρο ότι θα δημιουργήσει έντονη ανασφάλεια στη Ρωσία και την Κίνα και όχι μόνο.

Αυτό μπορεί να επιφέρει αντισταθμιστικές ενέργειες, όπως την ανάπτυξη ρωσικών πυρηνικών δυνάμεων στο Κάλινγκραντ, τον ρωσικό θύλακα μεταξύ Πολωνίας και Λιθουανίας, ή την ανάπτυξη κινεζικών πυρηνικών κεφαλών. Πιθανότατα θα οδηγήσει στην αναζωπύρωση τους κούρσας των εξοπλισμών κάτι που θα θάψει στην πράξη τη Συμφωνία Οπάμα-Μεντβέντεφ (New START) για τον περιορισμό των πυρηνικών και αύξηση των ελέγχων (2010). Αυτό με τη σειρά του αυξάνει τις πιθανότητες για πυρηνικό επεισόδιο και μειώνοντας τον χρόνο απάντησης σε μια ενδεχόμενη κρίση, αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών και ατυχημάτων.

Οι δηλώσεις του κ. Τραμπ μπορεί να πηγάζουν μερικώς από τον πηγαίο χαρακτήρα του, μερικώς από την πολιτική του απειρία. Έρχονται όμως μόλις λίγες ώρες μετά τις αντίστοιχες δηλώσεις του Ρώσου Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν περί αναβάθμισης της ρωσικής πυρηνικής ισχύος. Σύμφωνα με τους Τάιμς της Νέας Υόρκης, ο Πούτιν είπε στην ετήσια συνέντευξη Τύπου ότι η Ρωσία θα συνεχίσει να εκσυγχρονίζει τις ένοπλες δυνάμεις της, συμπεριλαμβανομένων και των πυρηνικών της όπλων, αλλά πρόσθεσε πως το επίπεδο των εξοπλισμών θα μειωθεί κάπως τα ερχόμενα χρόνια.

Είπε πως η Ρωσία δεν επιθυμεί νέα κούρσα εξοπλισμών ή την ανάπτυξη νέων κεφαλών, αλλά τρόπους να βελτιώσει τα οπλικά της συστήματα ώστε να μπορούν να διαπεράσουν τις αντιπυραυλικές άμυνες. Η ανάπτυξη αντιπυραυλικών συστημάτων σε χώρες συνοριακές με τη Ρωσία αποτελεί μαύρη τρύπα στις σχέσεις Μόσχας-Δύσης.

Ο Ρώσος Πρόεδρος πρόσθεσε, σύμφωνα με το γαλλικό AFP, πως πρέπει η Ρωσία να παρακολουθεί στενά τις αλλαγές στο συσχετισμό δυνάμεων και τις πολιτικο-στρατιωτική κατάσταση στον κόσμο, ειδικά στα ρωσικά σύνορα και να υιοθετεί άμεσα σχέδια εξουδετέρωσης απειλών κατά της.

Συμπλήρωσε, επίσης, ότι οι εξοπλισμοί της Ρωσίας θα παραμείνουν μέσα στα πλαίσια των υπαρχουσών συμφωνιών και ότι η εμπειρία δείχνει πως, παρά τις εκάστοτε διενέξεις, οι συμφωνίες αντέχουν.

Για τις δηλώσεις Τραμπ σημείωσε ότι δεν τον εκπλήσσουν, γιατί ο εκλεγμένος Πρόεδρος τις είχε επαναλάβει κατά την προεκλογική του εκστρατεία.

Οι δηλώσεις του Ρώσου Προέδρου έρχονται με τη σειρά τους μία μέρα αφ’ ότου ο Αμερικανός εκλεγμένος Πρόεδρος είχε συνάντηση με «κάποιους πραγματικά σπουδαίους Πτέραρχους και Ναυάρχους,» όπως δήλωσε ο ίδιος στο τουίτερ. «Μιλήσαμε για τις δυνατότητες και το κόστος των αεροσκαφών,» 

Το γαϊτανάκι και το περιεχόμενο των δηλώσεων θυμίζει καιρούς Ψυχρού Πολέμου και το δόγμα περί εγγυημένης αμοιβαίας καταστροφής έρχεται αυτόματα στον νου, αλλά μπορεί κάλλιστα να είναι απλά άλλη μια επικοινωνιακή φούσκα.

Ο δε χρόνος που επέλεξε ο Ρώσος Πρόεδρος για τις δικές του δηλώσεις (σημειωτέον συν τοις άλλοις: τρεις ημέρες πριν την 25η επέτειο της κατάρρευσης της ΕΣΣΔ) δημιουργεί, επίσης, κάποια εύλογα ερωτήματα, καθώς ο Πούτιν έχει δεχτεί με ενθουσιασμό την εκλογή του Τραμπ και έχουν υπάρξει εκατέρωθεν δηλώσεις ότι η Προεδρία του Τραμπ θα σημάνει αναθέρμανση των διμερών σχέσεων.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν επιθυμεί να τοποθετήσει ξανά τη Ρωσία ​στον κύκλο των «Μεγάλων Παικτών». Οι επεμβάσεις στη Συρία και την Ουκρανία είναι μέρος αυτής της πολιτικής που είναι αναγκαία για την εσωτερική του επιβίωση. Η εικόνα της Μεγάλης Ρωσίας είναι το αντάλλαγμα που μπορεί, προτίθεται ή επιθυμεί να προσφέρει ο Πούτιν στους συμπατριώτες του, έναντι των σοβαρότατων προβλημάτων της ρωσικής οικονομίας και των ολοκληρωτικών χαρακτηριστικών που έχει το καθεστώς του. Μέσα σε αυτό το επικοινωνιακό πλαίσιο μπορεί να εντάσσονται και τέτοιου είδους λεονταρισμοί – ανεξάρτητα από τις πραγματικές προθέσεις των Ρώσων σχετικά με τα πυρηνικά – ειδικά σε μια περίοδο που οι ΗΠΑ είχαν χαλαρώσει την επέμβασή τους στη Μέση Ανατολή. Στη συνέντευξη Τύπου είχε επίσης δηλώσει: «Φυσικά και οι ΗΠΑ έχουν περισσότερους πυραύλους, υποβρύχια και αεροπλανοφόρα, αλλά αυτό που λέμε εμείς είναι ότι είμαστε δυνατότεροι από οποιονδήποτε μας επιτεθεί και αυτό είναι γεγονός.» Τα πυρηνικά όπλα μπορούν να εγγυηθούν μια τέτοια δήλωση.

Ωστόσο δεν είναι μόνο η Ρωσία και η Κίνα στο παιχνίδι. Τον Σεπτέμβρη, η Βόρεια Κορέα είχε ανακοινώσει: «Θα συνεχίσουμε να παίρνουμε μέτρα ποιοτικής και ποσοτικής αναβάθμισης του πυρηνικού οπλοστασίου της Βορείου Κορέας, που είναι σχεδιασμένο να προστατεύει την αξιοπρέπεια της χώρας, το δικαίωμα στη ύπαρξη και την ειρήνη, υπό το φως της επαυξανόμενης απειλής από τις ΗΠΑ.»

Παράλληλα, μια ενδεχόμενη κούρσα εξοπλισμών μπορεί να αποτελέσει πρόσχημα και για άλλες χώρες όπως η Ινδία και το Πακιστάν να συνεχίσουν τα πυρηνικά τους προγράμματα.

Βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη καμπή όπου οι λάθος χειρισμοί θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια απρόβλεπτη αλυσίδα γεγονότων, επιστρέφοντάς μας σε περασμένες εποχές.

• Ευρώπη
• Ντόναλντ Τραμπ
• πυρηνικά όπλα
• Ρωσία