Πόλεμος Χαμάς-Ισραήλ: «Στο μικροσκόπιο» η Λωρίδα της Γάζας – Ποιος ζει εκεί και γιατί είναι αποκλεισμένη επί δεκαετίες

Η Λωρίδα της Γάζας, ένα στενό κομμάτι γης στη Μεσόγειο Θάλασσα, είναι το μικρότερο από τα δύο παλαιστινιακά εδάφη και κατοικείται από περίπου 2,3 εκατομμύρια Παλαιστίνιους.

Ιστορικά αποτελούσε μέρος της γεωγραφικής περιοχής της Παλαιστίνης, αποτελούσε για αιώνες μια ζωτικής σημασίας παράκτια τοποθεσία, που συνέδεε την Ασία με την Ευρώπη, και έχει ελεγχθεί από την οθωμανική και στη συνέχεια από τη βρετανική αυτοκρατορία και, πιο πρόσφατα, βρισκόταν υπό αιγυπτιακή και ισραηλινή στρατιωτική κατοχή.

Πού βρίσκεται η Γάζα;

Η λωρίδα είναι σφηνωμένη ανάμεσα στη θάλασσα στα δυτικά, το Ισραήλ στα βόρεια και ανατολικά και τη χερσόνησο του Σινά της Αιγύπτου στα νότια. Η Γάζα είναι γεωγραφικά αποκομμένη από το άλλο παλαιστινιακό έδαφος, την κατεχόμενη Δυτική Όχθη, και οι Παλαιστίνιοι δεν μπορούν να ταξιδέψουν ελεύθερα μεταξύ των δύο.

Ποιος ζει εκεί;

Η συντριπτική πλειοψηφία των Παλαιστινίων που ζουν στη Γάζα είναι πρόσφυγες ή απόγονοι προσφύγων που μετακόμισαν στη Γάζα αφού εκδιώχθηκαν ή διέφυγαν από τις δυνάμεις του Ισραήλ κατά τη διάρκεια των πολέμων γύρω από τη δημιουργία του κράτους το 1948. Οι Παλαιστίνιοι αποκαλούν αυτή την έξοδο Νάκμπα, ή καταστροφή. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πολλοί στη Γάζα αντιτίθενται στο να αποκαλούνται «Γκαζάνοι», καθώς αυτό υποδηλώνει ότι κατάγονται από τη λωρίδα και μειώνει τα δικαιώματά τους ως πρόσφυγες να επιστρέψουν στα σπίτια τους.

Σχεδόν οι μισοί άνθρωποι στη Γάζα ζουν σε προσφυγικούς καταυλισμούς – κοινότητες με σκηνές που έχουν μετατραπεί σε εξαθλιωμένες τσιμεντένιες παραγκουπόλεις. Οι περισσότεροι νέοι στη Γάζα δεν έχουν εγκαταλείψει ποτέ την περιοχή.

Ποιος κυβερνά τη Γάζα;

Το Ισραήλ κατέλαβε τη Γάζα κατά τη διάρκεια του πολέμου του 1967 με τους γείτονές του, παίρνοντάς την από τις αιγυπτιακές δυνάμεις. Τα ισραηλινά στρατεύματα παρέμειναν εκεί μέχρι το 2005, όταν ο τότε πρωθυπουργός, Αριέλ Σαρόν, “απεγκλωβίστηκε”, αποσύροντας περισσότερους από 8.000 Εβραίους εποίκους από την περιοχή. Ο Σαρόν ήθελε αντ’ αυτού να εδραιώσει τον έλεγχο του Ισραήλ στις “βιβλικές εστίες” της Δυτικής Όχθης.

Το 2006, το ισλαμιστικό κίνημα Χαμάς κέρδισε τις παλαιστινιακές εκλογές, οδηγώντας σε ρήξη την παλαιστινιακή πολιτική. Στη Γάζα ξέσπασαν ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ της Χαμάς και πολιτοφυλακών που συνδέονται με τη διεθνώς αναγνωρισμένη Παλαιστινιακή Αρχή, ένα κοσμικό σώμα που σχηματίστηκε κατά τη διάρκεια αποτυχημένων διεθνών προσπαθειών για τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους.

Από το 2007, η Χαμάς είναι η de facto διοίκηση στη Γάζα και κυβερνά με σιδηρά πυγμή. Ωστόσο, το Ισραήλ δεν παραιτήθηκε ποτέ από τον συνολικό έλεγχό του στην περιοχή και ο ΟΗΕ θεωρεί ότι η Γάζα εξακολουθεί να βρίσκεται υπό κατοχή. Οι ισραηλινές δυνάμεις, σε συντονισμό με την Αίγυπτο, η οποία υπέγραψε συνθήκη ειρήνης με το Ισραήλ το 1979, έχουν κρατήσει τη Γάζα περικυκλωμένη από ξηράς, αέρος και θαλάσσης.

Πώς επιβάλλεται ο αποκλεισμός;

Οι άνθρωποι, τα τρόφιμα, τα καύσιμα, το διαδίκτυο, η ηλεκτρική ενέργεια και το νερό δεν μπορούν να φύγουν ή να εισέλθουν στη Γάζα χωρίς άδεια από το Ισραήλ. Η Αίγυπτος διαθέτει ένα χερσαίο πέρασμα στο νότο, τη Ράφα, αλλά στην πράξη, το στρατιωτικό καθεστώς στο Κάιρο – εχθρός της Χαμάς και σύμμαχος με τον ισχυρότερο υποστηρικτή του Ισραήλ, τις ΗΠΑ – ενεργεί ως φορέας επιβολής του αποκλεισμού.

Το Ισραήλ λέει ότι ο αποκλεισμός γίνεται για την ασφάλειά του, επικαλούμενο επανειλημμένες επιθέσεις με ρουκέτες της Χαμάς και εισβολές. Αλλά οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ λένε ότι ο αποκλεισμός και οι έντονοι βομβαρδισμοί κατά τη διάρκεια πέντε πολέμων στη Γάζα ισοδυναμούν με συλλογική τιμωρία των αμάχων, ένα έγκλημα πολέμου σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Τέλος, το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων περιγράφει τη Γάζα ως “υπαίθρια φυλακή”.

• Λωρίδα της Γάζας
• Πόλεμος Χαμάς - Ισραήλ