Politico: 10 ημέρες στη Συρία που συγκλόνισαν τη Μέση Ανατολή – Το χρονικό της πτώσης του Άσαντ

Νωρίτερα φέτος ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου μίλησε για την αναδιαμόρφωση της Μέσης Ανατολής και αμέσως πέρασε στη δράση, μέσω της ταπείνωσης της Χεζμπολάχ και του ξεριζωμού της Χαμάς. Αλλά αναμφισβήτητα ο μεγαλύτερος παράγοντας που αναδιαμορφώνει την ταραγμένη περιοχή ήρθε τις τελευταίες 10 ημέρες με μια εκπληκτική επίθεση των ανταρτών στη Συρία, η οποία έθεσε τέρμα στη μισού αιώνα κυριαρχία της οικογένειας Άσαντ.

Σύμφωνα με το Politico η ταχεία σάρωση από έναν συνασπισμό ένοπλων ομάδων της αντιπολίτευσης υπό την ηγεσία της Χαγιάτ Ταχρίρ αλ Σαμ (HTS), μιας απόσχισης της Αλ Κάιντα που έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική ομάδα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, είδε τους αντάρτες αρχικά να ξεσπούν από έναν θύλακα στη βορειοδυτική Συρία στις 27 Νοεμβρίου.

Ακολούθησε η κατάληψη με γρήγορες διαδικασίες του Χαλεπιού, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Συρίας, της Χάμας και στη συνέχεια της Χομς, όπου το 2012 διεξήχθη μια επική μάχη μεταξύ ανταρτών και κυβερνητικών δυνάμεων. Μέχρι το Σάββατο, οι αντάρτες μπήκαν στη Δαμασκό και ο Μπασάρ Άσαντ είχε φύγει, ολοκληρώνοντας τις 10 ημέρες που συγκλόνισαν τη Μέση Ανατολή. Ακόμη μεγαλύτερη έκπληξη -κάποιοι θα μπορούσαν να ισχυριστούν ότι είναι ύποπτη- προκαλεί η ευκολία με την οποία εξελίχθηκε η επίθεση και η απουσία σοβαρής κυβερνητικής αντίστασης. Δεν ήταν μια εντελώς αναίμακτη εκστρατεία και έπεσαν πυροβολισμοί -ομάδες παρακολούθησης αναφέρουν ότι 820 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί από την έναρξη της επίθεσης υπό την ηγεσία του HTS- αλλά η αστραπιαία ταχύτητα και ευκολία της επίθεσης και το λιώσιμο των κυβερνητικών δυνάμεων εγείρουν ερωτήματα, όπως και η αποτυχία των συμμάχων του Άσαντ, της Ρωσίας και του Ιράν, να κάνουν παρέβουν για αντιπερισπασμό στους αντάρτες και να τον σώσουν. Κάπου εδώ γεννάται και το ερώτημα κατά πόσον υπήρξε συντονισμός των ανταρτών με στοιχεία εντός του καθεστώτος Άσαντ.

Παρά τους ισχυρισμούς του Μοχάμεντ Καλέντ αλ Ραχμούν, υπουργού Εσωτερικών της Συρίας, ότι το καθεστώς Άσαντ είχε δημιουργήσει «έναν πολύ ισχυρό στρατιωτικό κλοιό ασφαλείας», οι μαχητές των ανταρτών έφτασαν στη Δαμασκό το Σάββατο αντιμετωπίζοντας ελάχιστη ή και καθόλου αντίσταση. Και καθώς χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν σε πλατείες της πρωτεύουσας για να γιορτάσουν το τέλος της διακυβέρνησης του Άσαντ, υπήρξε μια σχεδόν σεναριακή ανταλλαγή ανακοινώσεων.

Ο πρωθυπουργός της χώρας, Μοχάμαντ Γκαζί αλ Τζαλάλι, δήλωσε σε ένα βιντεοσκοπημένο μήνυμα που αναρτήθηκε στο διαδίκτυο, ότι παρέμεινε στο σπίτι του και ότι ήταν έτοιμος να συνεργαστεί με τη μεταβίβαση της εξουσίας σε «οποιαδήποτε ηγεσία επιλέξει ο συριακός λαός». Ο Αμπού Μοχάμεντ αλ Τζολάνι, ο 42χρονος ηγέτης της HTS, δήλωσε ότι οι επίσημοι θεσμοί της Συρίας θα παραμείνουν υπό τον έλεγχο του πρωθυπουργού μέχρι να παραδοθούν εν ευθέτω χρόνω. Μήπως, σε μία άλλη «ανάγνωση», η εκπληκτική κατάρρευση του συριακού καθεστώτος ήταν αποκλειστικά το αποτέλεσμα της σήψης του και της ξαφνικής συνειδητοποίησης από τους υποστηρικτές του Άσαντ ότι τίποτα δεν μπορούσε να γίνει για να σωθεί η διεφθαρμένη και άθλια κυβέρνησή του, της οποίας η κύρια πηγή χρηματοδότησης ήταν οι πωλήσεις του φαρμάκου Captagon; Ο ίδιος ο Αλ Τζολάνι επισήμανε τη σαπίλα του καθεστώτος για να εξηγήσει την ταχεία απομάκρυνση του Άσαντ.

Μόλις μία ημέρα πριν από την πτώση της Δαμασκού, υποστήριξε μιλώντας στο CNN ότι «οι σπόροι της ήττας του καθεστώτος ήταν πάντα μέσα του». Και πρόσθεσε: «Οι Ιρανοί προσπάθησαν να αναζωογονήσουν το καθεστώς, κερδίζοντάς του χρόνο, και αργότερα οι Ρώσοι προσπάθησαν επίσης να το στηρίξουν. Αλλά η αλήθεια παραμένει: Αυτό το καθεστώς είναι νεκρό».

Καθώς εξελισσόταν η επίθεση, άλλοι συμφώνησαν με τον Αλ Τζολάνι, ο οποίος φαίνεται ότι έχει πλέον εγκαταλείψει το ψευδώνυμό του και χρησιμοποιεί το γενέθλιο όνομά του Αχμέντ Αλ Σαρά. Σημείωσαν πόσο εύθραυστο φαινόταν το καθεστώς. «Ο Συριακός Αραβικός Στρατός είναι ένα κούφιο κέλυφος, πολύ πιο αδύναμος από όσο δείχνουν οι φαινομενικοί αριθμοί και τα όπλα του», δήλωσε ο πρώην διπλωμάτης των ΗΠΑ Αλμπέρτο Μ. Φερνάντεζ. «Η Συρία είναι μια οικονομική “παγίδα”. Οι αξιωματικοί συμπληρώνουν τους πενιχρούς μισθούς τους λαμβάνοντας δωροδοκίες με αντάλλαγμα να παίρνουν οι στρατιώτες παρατεταμένες άδειες και να εργάζονται σε άλλες δουλειές στην πατρίδα τους. Ορισμένες μονάδες φαίνεται να έχουν διαλυθεί και να έχουν φύγει, αφού έχασαν τους αξιωματικούς τους». Παρ’ όλα αυτά, ο ρόλος του Αλ Τζολάνι στη 10ήμερη επίθεση δεν θα πρέπει να υποβαθμιστεί.

Η συγκέντρωση περισσότερων από δώδεκα συχνά διασπασμένων φατριών των ανταρτών, η εξασφάλιση μιας προφανούς αποδοχής από την προστάτιδα των ανταρτών, την Τουρκία, και η αποτελεσματική εκτέλεση της εκστρατείας μιλούν για τις δικές του τρομερές ικανότητες ως στρατιωτικού διοικητή και πολιτικού ηγέτη, οι οποίες φάνηκαν επίσης όταν κατάφερε να οργανώσει μια επίσημη διάσπαση από την Αλ Κάιντα το 2016, χωρίς βίαιες συνέπειες. Τότε δήλωσε ότι η ρήξη έπρεπε να γίνει επειδή δεν ήθελε να δώσει «πρόσχημα» στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία να διεξάγουν αεροπορικές επιδρομές εναντίον του ευρύτερου αντάρτικου κινήματος.

Η επιτυχία έχει πράγματι πολλούς «πατέρες»… Ο ρόλος της Τουρκίας θα πρέπει να θεωρηθεί κρίσιμος. Καθώς εκτυλισσόταν η επίθεση, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και οι βοηθοί του αρνήθηκαν ότι είχαν οποιαδήποτε ανάμειξη σε αυτήν, με τον Τούρκο ηγέτη να παρουσιάζεται ντροπαλά ως θεατής. Αλλά μέχρι την Παρασκευή, καθώς οι αντάρτες κατέκλυζαν τη συριακή πρωτεύουσα, ο τόνος άλλαξε και ο Ερντογάν επιδοκίμασε ανοιχτά την επίθεση των ανταρτών, λέγοντας ότι ήθελε να συνεχιστεί χωρίς επεισόδια. «Η Ιντλίμπ, η Χάμας, η Χομς και ο στόχος, φυσικά, είναι η Δαμασκός. Η πορεία της αντιπολίτευσης συνεχίζεται», δήλωσε στους δημοσιογράφους, προσθέτοντας: «Κάναμε ένα τηλεφώνημα στον Άσαντ. Είπαμε: “Ελάτε, ας καθορίσουμε μαζί το μέλλον της Συρίας”. Δυστυχώς, δεν λάβαμε θετική απάντηση σε αυτό».

Λίγοι παρατηρητές πιστεύουν ότι η επίθεση θα μπορούσε να είχε προχωρήσει, χωρίς τη γνώση και την έγκριση της Άγκυρας. Σύμφωνα με τον Χαντί Αλ Μπάχρα, επικεφαλής μιας ομάδας της συριακής αντιπολίτευσης των ανταρτών που αναγνωρίζεται από τη διεθνή κοινότητα, οι προετοιμασίες για την επίθεση είχαν ξεκινήσει από πέρυσι -προετοιμασίες στις οποίες συμμετείχαν η HTS, καθώς και περισσότερες από δώδεκα πολιτοφύλακες του υποστηριζόμενου από την Τουρκία Συριακού Εθνικού Στρατού, ο οποίος έχει επικεντρωθεί κυρίως στη μάχη κατά των Κούρδων της Συρίας μαζί με δεκάδες χιλιάδες τουρκικά στρατεύματα που έχουν στρατοπεδεύσει στη βόρεια Συρία.

Και σύμφωνα με μια ενημέρωση των μυστικών υπηρεσιών που δημοσιεύθηκε από το Κέντρο Σουφάν, μια ερευνητική ομάδα που ιδρύθηκε από πρώην αξιωματικούς και διπλωμάτες των μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου, «η επίθεση στο Χαλέπι καθυστέρησε όταν παρενέβη η Τουρκία, αλλάζοντας το χρονοδιάγραμμα».

Ο Τούρκος πρόεδρος και ο Άσαντ ήταν κάποτε σύμμαχοι, αλλά ο Ερντογάν υποστήριξε την εξέγερση κατά του Σύρου αυτοκράτορα όταν ξεκίνησε το 2011. Έκτοτε έχει καταλάβει μια λωρίδα γης κατά μήκος των συνόρων και κατά καιρούς έχει παίξει ακόμη και με την προσάρτηση τμήματος της βόρειας Συρίας, υπονοώντας μιλώντας δημόσια σε σκωπτικό τόνο ότι η Τουρκία έχει ιστορικά δικαιώματα να το κάνει.

Τα τελευταία καρφιά στο πολιτικό φέρετρο του Άσαντ δεν τα έβαλαν οι εχθροί, αλλά οι σύμμαχοί του -το Ιράν και η Ρωσία. Η αδράνειά τους διευκόλυνε την προέλαση των ανταρτών, σύμφωνα με τους Κούρδους ηγέτες της Συρίας. «Το μέγεθος της ρωσικής απάντησης θα καθορίσει την πορεία των εξελίξεων», δήλωσε ο Σύρο-κούρδος ακτιβιστής Ιντρίς Νάσαν, καθώς η επίθεση κέρδιζε έδαφος. Αμερικανοί αξιωματούχοι συμφώνησαν ότι η κατάρρευση των μετώπων του Άσαντ είχε να κάνει σε μεγάλο βαθμό με την απουσία σοβαρής ιρανικής ή ρωσικής δράσης -αν αυτό οφείλεται σε αδυναμία ή απροθυμία, λόγω της Ουκρανίας και του Λιβάνου, παραμένει ασαφές. Ο Άμος Χολστέιν, απεσταλμένος των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, σημείωσε σε περιφερειακή διάσκεψη στο Κατάρ ότι το Ιράν φαίνεται να «αποσύρεται σε κάποιο βαθμό από τη Συρία». Και κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου, η Ρωσία φάνηκε να κάνει το ίδιο πράγμα, με αναφορές ότι βρισκόταν στη διαδικασία μετακίνησης πολεμικών πλοίων από τη ναυτική της βάση στην Ταρτούς.

• Politico
• Μπασάρ Άσαντ
• Συρία