Politico: Η Ευρώπη αρχίζει τη σταδιακή απεξάρτησή της από τις ΗΠΑ

Η ΕΕ στοχεύει στη μείωση της εξάρτησής της από την Αμερική σε τομείς όπως η τεχνολογία, η ενέργεια, οι πληρωμές και η άμυνα. Αυτό, όμως, θα χρειαστεί χρόνο. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και επιχειρήσεις κινούνται με ταχύτητα για να μειώσουν την έκθεσή τους στην αμερικανική τεχνολογία, τον στρατιωτικό εξοπλισμό και τους ενεργειακούς πόρους, καθώς οι διατλαντικές σχέσεις επιδεινώνονται με την κυβέρνηση Τραμπ να δείχνει διαρκώς τα «δόντια της», σύμφωνα με ανάλυση του Politico.

Για δεκαετίες, η ΕΕ βασιζόταν στις εγγυήσεις του ΝΑΤΟ για την ασφάλειά της και στην αμερικανική τεχνολογία για τη λειτουργία της οικονομίας της. Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να αναλάβει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, καθώς και τα επιθετικά σχόλια για την Ευρώπη από μέλη της κυβέρνησής του, έδωσαν νέα ώθηση στις εκκλήσεις των Ευρωπαίων ηγετών για «ανεξαρτησία». «Αν θέλουμε να μας παίρνουν ξανά στα σοβαρά, θα πρέπει να μάθουμε τη γλώσσα της πολιτικής ισχύος», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς.

Από εντολές που απαγορεύουν στους δημόσιους υπαλλήλους τη χρήση αμερικανικών εργαλείων τηλεδιάσκεψης, μέχρι εμπορικές συμφωνίες με χώρες όπως η Ινδία και προσπάθειες διαφοροποίησης των ενεργειακών προμηθευτών της Ευρώπης, οι κινήσεις για τον περιορισμό της εξάρτησης από τις ΗΠΑ εντείνονται. Οι ηγέτες της ΕΕ προειδοποιούν ότι οι διατλαντικές σχέσεις δύσκολα θα επιστρέψουν στο καθεστώς πριν από τον Τραμπ. Αξιωματούχοι της ΕΕ τονίζουν ότι αυτά τα μέτρα συνιστούν «μείωση κινδύνου» (de-risking) στη σχέση της Ευρώπης με τις ΗΠΑ και όχι «αποσύνδεση» (decoupling), όρος που υποδηλώνει πλήρη ρήξη οικονομικών και στρατηγικών δεσμών. Μέχρι πρόσφατα, και οι δύο όροι χρησιμοποιούνταν κυρίως για τις προσπάθειες μείωσης της εξάρτησης από την Κίνα. Πλέον, αφορούν και τις ΗΠΑ, τον βασικότερο εμπορικό εταίρο και εγγυητή ασφάλειας της Ευρώπης.

Η πορεία αποσύνδεσης βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο. Οι ΗΠΑ παραμένουν μακράν ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ευρώπης και θα χρειαστούν χρόνια για να μειωθεί ουσιαστικά η εξάρτηση από την αμερικανική τεχνολογία και στρατιωτική υποστήριξη, σύμφωνα με τον Ζαν-Λικ Ντεμαρτί, πρώην επικεφαλής του εμπορικού τμήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επί προεδρίας Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ. «Σε ό,τι αφορά το εμπόριο, [οι ΗΠΑ] αντιπροσωπεύουν σημαντικό ποσοστό των εξαγωγών μας», δήλωσε ο Ντεμαρτί. «Είναι μεγάλο, αλλά δεν είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου».

Η προσπάθεια διαφοροποίησης από τις ΗΠΑ οδήγησε τις Βρυξέλλες στην υπογραφή εμπορικών συμφωνιών με το μπλοκ Mercosur της Λατινικής Αμερικής, καθώς και με την Ινδία και την Ινδονησία τους τελευταίους μήνες. Η Επιτροπή αναθεώρησε επίσης τη συμφωνία με το Μεξικό και επανεκκίνησε παγωμένες διαπραγματεύσεις με την Αυστραλία.

Άμυνα της Ευρώπης: Από το ΝΑΤΟ στην ΕΕ

Από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ευρώπη στηρίζει την ασφάλειά της στο ΝΑΤΟ, στο οποίο οι ΗΠΑ καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης. Σε άτυπη σύνοδο το Σαββατοκύριακο στο Ζάγκρεμπ, συντηρητικοί Ευρωπαίοι ηγέτες, μεταξύ τους και ο Μερτς, δήλωσαν ότι ήρθε η ώρα η ΕΕ να ενισχύσει τη δική της ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, που δεσμεύει τα κράτη-μέλη να υπερασπιστούν οποιαδήποτε χώρα δεχθεί επίθεση. Αν και η ρήτρα του Άρθρου 42.7 υπάρχει από το 2009, θεωρούνταν σπάνια αναγκαία, καθώς το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ εξυπηρετούσε παρόμοιο σκοπό.

Όμως οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις άρχισαν να αμφιβάλλουν για το κατά πόσο οι ΗΠΑ θα έσπευδαν πράγματι να υπερασπιστούν την Ευρώπη. Στο Ζάγκρεμπ, οι ηγέτες αγκάλιασαν τον νέο ρόλο της ΕΕ ως παράγοντα ασφάλειας και ανέθεσαν σε δύο –ακόμη μη κατονομαζόμενους– ηγέτες να καταρτίσουν άμεσα σχέδια ώστε η ευρωπαϊκή ρήτρα να μετατραπεί από λόγια σε ακλόνητη εγγύηση ασφάλειας. «Για δεκαετίες, ορισμένες χώρες έλεγαν: “Έχουμε το ΝΑΤΟ, γιατί να έχουμε παράλληλες δομές;”», δήλωσε ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ υπό καθεστώς ανωνυμίας. Μετά τις απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία, «βρισκόμαστε μπροστά στην αναγκαιότητα να δημιουργήσουμε στρατιωτικές δομές διοίκησης εντός της ΕΕ».

Μιλώντας σε ευρωβουλευτές την περασμένη εβδομάδα, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, είπε ότι όποιος πιστεύει πως η Ευρώπη μπορεί να αμυνθεί χωρίς τις ΗΠΑ «ας συνεχίσει να ονειρεύεται». Η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις αμερικανικές στρατιωτικές δυνατότητες, ιδίως στη στήριξη της Ουκρανίας στον πόλεμο με τη Ρωσία. Ωστόσο, ορισμένοι Ευρωπαίοι συζητούν πλέον ανοιχτά το κόστος μείωσης της εξάρτησης από τις ΗΠΑ — και υποστηρίζουν ότι είναι διαχειρίσιμο.

Τεχνολογία: Έξω το Teams, μέσα το Visio

Η αλλαγή κλίματος είναι πιο εμφανής στον τομέα της τεχνολογίας, όπου η ευρωπαϊκή εξάρτηση από πλατφόρμες όπως το X, η Meta και η Google προκαλεί εδώ και καιρό ανησυχία στους ψηφοφόρους, όπως αποδεικνύεται από τη στήριξη στη νομοθεσία της ΕΕ για την τεχνολογία. Η κυβέρνηση του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν σχεδιάζει να απαγορεύσει στους δημόσιους υπαλλήλους τη χρήση αμερικανικών εργαλείων τηλεδιάσκεψης. Και άλλες χώρες, όπως η Γερμανία, εξετάζουν παρόμοια μέτρα.

«Είναι ξεκάθαρο ότι η Ευρώπη ζει τη στιγμή της ανεξαρτησίας της», δήλωσε η επίτροπος Τεχνολογίας της ΕΕ, Χένα Βίρκουνεν. «Τον τελευταίο χρόνο όλοι συνειδητοποίησαν πόσο σημαντικό είναι να μην εξαρτόμαστε από μία χώρα ή μία εταιρεία σε κρίσιμες τεχνολογίες». Η Γαλλία προχωρά στην απαγόρευση πλατφορμών όπως Google Meet, Zoom και Teams για τους δημόσιους λειτουργούς, αντικαθιστώντας τες με το Visio, εργαλείο που λειτουργεί σε υποδομές της γαλλικής εταιρείας Outscale.

Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, βουλευτές πιέζουν την πρόεδρο Ρομπέρτα Μέτσολα να εγκαταλείψει αμερικανικό λογισμικό και υλικό, καθώς και αμερικανικό σύστημα κρατήσεων ταξιδιών. Στη Γερμανία, πολιτικοί ζητούν γερμανική ή ευρωπαϊκή εναλλακτική λύση για λογισμικό της αμερικανικής εταιρείας Palantir. «Τέτοιες εξαρτήσεις από βασικές τεχνολογίες είναι προφανώς μεγάλο πρόβλημα», δήλωσε ο Σεμπάστιαν Φίντλερ του SPD.

Ακόμη και στην Ολλανδία, μία από τις πιο φιλοαμερικανικές χώρες της Ευρώπης, αυξάνονται οι εκκλήσεις για προστασία ευαίσθητων τεχνολογιών από αμερικανική επιρροή. Βουλευτές εξετάζουν αίτημα 140.000 πολιτών για να μπλοκαριστεί η εξαγορά κρατικού εργαλείου ψηφιακής ταυτοποίησης από αμερικανική εταιρεία. Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, η Γερμανίδα επιχειρηματίας Άννα Τσάιτερ ανακοίνωσε την ίδρυση του W, μιας ευρωπαϊκής πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης που φιλοδοξεί να ανταγωνιστεί το X του Έλον Μασκ. Η πλατφόρμα θα φιλοξενεί δεδομένα σε «ευρωπαϊκούς διακομιστές, ιδιοκτησίας ευρωπαϊκών εταιρειών» και θα δέχεται μόνο Ευρωπαίους επενδυτές. Προς το παρόν, οι κινήσεις αυτές δεν έχουν ενσωματωθεί στη νομοθεσία. Όμως επερχόμενοι νόμοι για υπηρεσίες cloud και τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να στείλουν σαφές μήνυμα για την ανάγκη «ευρωπαϊκοποίησης» της τεχνολογίας.

Ενέργεια: Ώρα για διαφοροποίηση

Στον τομέα της ενέργειας, παρατηρείται η ίδια τάση. Οι ΗΠΑ προμηθεύουν πάνω από το ένα τέταρτο του φυσικού αερίου της ΕΕ, ποσοστό που αναμένεται να αυξηθεί με την πλήρη απαγόρευση των ρωσικών εισαγωγών. Ωστόσο, αξιωματούχοι της ΕΕ προειδοποιούν για τον κίνδυνο αύξησης της εξάρτησης από τις ΗΠΑ και σε αυτόν τον τομέα. Οι διεκδικήσεις του Τραμπ στη Γροιλανδία αποτέλεσαν «σαφές σήμα αφύπνισης», δείχνοντας ότι η ενέργεια δεν μπορεί πλέον να εξετάζεται αποκομμένα από τη γεωπολιτική, δήλωσε ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν.

Η κρίση της Γροιλανδίας ενίσχυσε τις ανησυχίες ότι η ΕΕ κινδυνεύει να «αντικαταστήσει μία εξάρτηση με μία άλλη». Ως αποτέλεσμα, οι Βρυξέλλες εντείνουν τις προσπάθειες διαφοροποίησης, εμβαθύνοντας συνομιλίες με εναλλακτικούς προμηθευτές όπως ο Καναδάς, το Κατάρ και χώρες της Βόρειας Αφρικής, όπως η Αλγερία.

Οικονομικά: Προς ευρωπαϊκά συστήματα πληρωμών

Τα συστήματα πληρωμών βρίσκονται επίσης στο μικροσκόπιο, με βουλευτές να προειδοποιούν για την υπερβολική εξάρτηση από αμερικανικά συστήματα όπως η Mastercard και η Visa. Το ψηφιακό ευρώ, μια ψηφιακή μορφή μετρητών που ετοιμάζεται να εκδώσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα το 2029, στοχεύει στη μείωση αυτών των εξαρτήσεων και στη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού, κυρίαρχου μέσου πληρωμής. «Με το ψηφιακό ευρώ, οι Ευρωπαίοι θα παραμείνουν κυρίαρχοι των χρημάτων, των επιλογών και του μέλλοντός τους», δήλωσε η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ.

Στη Γερμανία, ορισμένοι πολιτικοί εκφράζουν ανησυχία για τους 1.236 τόνους χρυσού που φυλάσσονται στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης. «Σε μια εποχή αυξανόμενης παγκόσμιας αβεβαιότητας και απρόβλεπτης πολιτικής των ΗΠΑ υπό τον Τραμπ, δεν είναι πλέον αποδεκτό» να βρίσκεται τόσος χρυσός στις ΗΠΑ, δήλωσε η Μαρί-Άγκνες Στρακ-Τσίμερμαν. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες πιέζουν για ρήτρες «Αγοράστε Ευρωπαϊκά» στις δαπάνες δημόσιου χρήματος της ΕΕ. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, χώρες όπως η Πολωνία, η Ολλανδία ή τα κράτη της Βαλτικής δεν θα συμφωνούσαν ποτέ σε τέτοιες ρήτρες. Πλέον, ακόμη και αυτές στηρίζουν την προτεραιότητα σε εταιρείες με έδρα την ΕΕ.

Στρατιωτικές επενδύσεις: Ενίσχυση της ευρωπαϊκής ισχύος

Πρόγραμμα της ΕΕ ύψους 150 δισ. ευρώ για την ενίσχυση των αμυντικών επενδύσεων προβλέπει ότι το πολύ 35% των εξαρτημάτων κάθε αγοράς μπορεί να προέρχεται από χώρες εκτός ΕΕ και εταίρους όπως η Νορβηγία και η Ουκρανία. Οι ΗΠΑ δεν θεωρούνται εταίρος στο πλαίσιο αυτό. Προς το παρόν, οι ευρωπαϊκές χώρες εξαρτώνται έντονα από τις ΗΠΑ για κρίσιμες στρατιωτικές δυνατότητες, όπως επιτήρηση, πληροφορίες, στρατηγικές μεταφορές, αντιπυραυλική άμυνα και διαστημικά συστήματα. Όμως το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα τονίζει ότι αυτοί είναι ακριβώς οι τομείς στους οποίους η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει τις δικές της δυνατότητες. Όταν οι ηγέτες του ΕΛΚ συμφώνησαν στον οδικό χάρτη για το 2026 στο Ζάγκρεμπ, δήλωσαν ότι η αρχή «Αγοράστε Ευρωπαϊκά» πρέπει να ισχύσει και για την επικείμενη πρόταση της Επιτροπής για κοινές προμήθειες. Ο τίτλος του οδικού χάρτη του ΕΛΚ για το 2026; «Ώρα για ανεξαρτησία».

• Άμυνα
• δασμοί
• ενέργεια
• Ευρώπη
• Ντόναλντ Τραμπ