Politico: Ιταλία και Ελλάδα κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τη Λιβύη – Οι σύμμαχοι όμως δεν σπεύδουν να βοηθήσουν

Η Ρώμη και η Αθήνα έχουν εντοπίσει την εμπλοκή της Τουρκίας και της Ρωσίας σε μια αυξανόμενη απειλή για την ασφάλεια από τη Βόρεια Αφρική, όπως αναφέρει το Politico. Μην επικεντρώνεστε τόσο πολύ στην Ουκρανία ώστε να μην σας διαφεύγουν οι σοβαρές απειλές για την ευρωπαϊκή ασφάλεια που ετοιμάζονται στη Λιβύη. Αυτό είναι το μήνυμα που η Ιταλία και η Ελλάδα προσπαθούν να μεταφέρουν στους συμμάχους τους στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ, χωρίς όμως ιδιαίτερη επιτυχία.

Οι μεταναστευτικές ροές από τη Λιβύη κορυφώνονται και πάλι, την ώρα που η Ρώμη ανησυχεί όλο και περισσότερο για την αυξανόμενη επιρροή της Ρωσίας στο ασταθές βορειοαφρικανικό έθνος, που ασκείται μέσω προμηθειών όπλων και μιας πιθανής νέας ναυτικής βάσης στο βορειοανατολικό λιμάνι του Τομπρούκ.

Η Αθήνα έχει επίσης στείλει δύο πολεμικά πλοία για να πραγματοποιήσουν περιπολίες στα ανοικτά της Λιβύης, ως απάντηση στο μεταναστευτικό κύμα και στις στρατηγικές ανησυχίες της ότι η Τουρκία, συνεργάζεται με τους Λίβυους για να τεμαχίσει τη Μεσόγειο σε θαλάσσιες ζώνες με στόχο την εξερεύνηση ενέργειας. Οι ζώνες διεκδικούν ύδατα ακριβώς νότια του ελληνικού νησιού της Κρήτης, ενώ η Αθήνα τις θεωρεί παράνομες βάσει του διεθνούς ναυτικού δικαίου.

Ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι έχει περιγράψει τη Λιβύη ως «μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης που η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίσει από κοινού», αλλά μια ευρωπαϊκή προσπάθεια να σημειωθεί κάποια διπλωματική πρόοδος την περασμένη εβδομάδα εκφυλίστηκε σε φάρσα. Ο επίτροπος Μετανάστευσης της ΕΕ Μάγκνους Μπρούνερ, συνοδευόμενος από υπουργούς της Ιταλίας, της Ελλάδας και της Μάλτας, κηρύχθηκε «persona non grata» στη Βεγγάζη, την επικράτεια του ισχυρού άνδρα της ανατολικής Λιβύης Χαλίφα Χαφτάρ. Κατηγορούμενη για απροσδιόριστες «παραβιάσεις», η αντιπροσωπεία διατάχθηκε να αποχωρήσει.

«Ο ρόλος της Ρωσίας στη Λιβύη συνεχίζει να διευρύνεται, χρησιμοποιώντας την ως κεντρικό κόμβο στην αφρικανική στρατηγική της», προειδοποίησε ένας διπλωμάτης της ΕΕ που παρακολουθεί στενά τον φάκελο.

Ο διπλωμάτης πρόσθεσε ότι ένα πολιτικά συνδεδεμένο δίκτυο λαθρεμπορίου στη Λιβύη υποστηρίζει τις στρατηγικές προσπάθειες της Ρωσίας, βοηθώντας τη Μόσχα να παρακάμψει τις κυρώσεις και να θέσει ως όπλο τη μετανάστευση.

Η Ιταλία και η Ελλάδα γνωρίζουν, ωστόσο, ότι η αντιμετώπιση ενός τόσο σύνθετου προβλήματος όπως η Λιβύη -μια χώρα με μέγεθος υπερτριπλάσιο της Ισπανίας- θα απαιτήσει την υποστήριξη μεγάλων συμμάχων, όπως οι ΗΠΑ και η Γαλλία. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, η ανταπόκριση από τους συμμάχους αυτούς δεν είναι ικανοποιητική.

Το μεταναστευτικό και πάλι στην κορυφή της ατζέντας

Η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε την Τετάρτη νέους αυστηρούς κανόνες για το μεταναστευτικό, καθώς προσπαθεί να αντιμετωπίσει την αύξηση των αφίξεων από τη Λιβύη στην Κρήτη στο αποκορύφωμα της τουριστικής περιόδου. «Μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης απαιτεί μέτρα έκτακτης ανάγκης και ως εκ τούτου η ελληνική κυβέρνηση έλαβε την απόφαση να ενημερώσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι προχωρά στην αναστολή της επεξεργασίας των αιτήσεων ασύλου, αρχικά για τρεις μήνες, για όσους φθάνουν στην Ελλάδα από τη Βόρεια Αφρική διά θαλάσσης», δήλωσε ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στους νομοθέτες.

Περίπου 9.000 άνθρωποι έχουν φθάσει στην Κρήτη από τη Λιβύη από την αρχή του έτους, οι περισσότεροι από αυτούς τις τελευταίες εβδομάδες, ήδη σχεδόν διπλάσιος αριθμός από αυτόν που προβλέπεται για το σύνολο του 2024. Στα τέλη Ιουνίου η Ελλάδα ανέπτυξε δύο πολεμικά πλοία σε μια προσπάθεια να περιορίσει την πρόσφατη αύξηση των αφίξεων μεταναστών. Ωστόσο, ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι αμφισβήτησαν την αποτελεσματικότητά τους, προειδοποιώντας ότι οι ναυτικές περιπολίες μπορεί να ενθαρρύνουν τους μετανάστες να πέσουν στο νερό για να αναζητήσουν διάσωση.

Βεβαίως, μόνο την τελευταία εβδομάδα περισσότεροι από 2.000 μετανάστες βγήκαν στην Κρήτη. Η ελληνική κυβέρνηση δέχεται επίσης επικρίσεις τόσο από την αντιπολίτευση όσο και από τους ίδιους τους αξιωματούχους της για το γεγονός ότι έχει εγκαταλείψει τον φάκελο της Λιβύης τα τελευταία χρόνια. Συνολικά υπήρξε αύξηση 7% στις παράτυπες διελεύσεις στην κεντρική Μεσόγειο κατά το πρώτο μέρος του έτους, σχεδόν εξ ολοκλήρου από τη Λιβύη, σε σύγκριση με μια συνολική μείωση 20% σε όλες τις άλλες κύριες διαδρομές. Η ελληνική καταστολή έχει επίσης προκαλέσει φόβους στην Ιταλία ότι περισσότεροι μετανάστες θα προωθηθούν στα ιταλικά ύδατα.

«Ανησυχούμε για την κατάσταση στη Λιβύη και την πρόσφατη αύξηση των παράτυπων αναχωρήσεων», δήλωσε εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πριν από την επίσκεψη της ΕΕ στη χώρα την περασμένη εβδομάδα. Άλλο πράγμα είναι να ανησυχείς και άλλο να βρίσκεις λύση. Οι διπλωμάτες περιέγραψαν τη διπλωματική αποστολή της περασμένης εβδομάδας ως μια προσπάθεια να προσδιοριστούν οι λύσεις που θα μπορούσαν να είναι εφικτές. Τα μετρητά της ΕΕ, άλλωστε, πιθανότατα θα έπαιζαν κάποιο ρόλο.

Η ΕΕ έκλεισε μια εξαιρετικά αμφιλεγόμενη συμφωνία με την Τυνησία το 2023, στην οποία πλήρωσε τις αρχές για να αναχαιτίσουν τις μεταναστεύσεις, αλλά οι διπλωμάτες αμφιβάλλουν ότι ένα τέτοιο μοντέλο θα μπορούσε να αναπαραχθεί σε μια χώρα τόσο αποσταθεροποιημένη από αντίπαλες πολιτοφυλακές όπως η Λιβύη.

Η «συμμαχία» με τη Ρωσία

Μια πρόσφατη επίδειξη ρωσικών όπλων στη Βεγγάζη κατά τη διάρκεια μιας στρατιωτικής παρέλασης έδειξε την αυξανόμενη εγγύτητα του Κρεμλίνου στον Χαφτάρ. Η Ρωσία θέλει ένα προπύργιο στη Μεσόγειο, ειδικά μετά την καταγγελία της μίσθωσης του λιμανιού του Ταρτούς από τη Μόσχα από τις νέες αρχές της Συρίας μετά την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ. Ο Ταγιάνι της Ιταλίας εκδίδει τακτικές προειδοποιήσεις ότι η Λιβύη είναι ο πιθανότερος προορισμός για μια ναυτική βάση αντικατάστασης.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του πρακτορείου ειδήσεων Agenzia Nova, η Μόσχα θέλει επίσης να εγκαταστήσει πυραυλικά συστήματα σε μια στρατιωτική βάση στη Sebha στη νότια Λιβύη, η οποία ελέγχεται από τον Haftar, και να στρέψει τους πυραύλους προς την Ευρώπη.

Πολλοί αναλυτές και διπλωμάτες είναι επιφυλακτικοί ότι η Μόσχα βρίσκεται ήδη στο στάδιο της στόχευσης πυραύλων προς την Ευρώπη από τη Λιβύη.

Αλλά ακόμη και χωρίς τους πυραύλους, η Ρωσία μπορεί ήδη να χρησιμοποιήσει μια χούφτα στρατιωτικές βάσεις στη Λιβύη για υλικοτεχνική υποδομή, «η οποία θεωρητικά θα μπορούσε να πλήξει την Ευρώπη», δήλωσε ο Arturo Varvelli, ανώτερος συνεργάτης πολιτικής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων.

Μέχρι στιγμής, η Ρωσία έχει χρησιμοποιήσει κυρίως τις λιβυκές βάσεις για να διεξάγει τις επιχειρήσεις της στην υπόλοιπη Αφρική, λειτουργώντας κυρίως μέσω του Σώματος της Αφρικής, που υποστηρίζεται από το ρωσικό υπουργείο Άμυνας.Υπάρχουν επίσης αυξανόμενοι φόβοι μεταξύ των αξιωματούχων της Νότιας Ευρώπης ότι η Ρωσία θα μπορούσε σύντομα να είναι σε θέση να αξιοποιήσει τη μετανάστευση από τη Λιβύη σε μια επανάληψη του υβριδικού πολέμου που εξαπέλυσε στο ανατολικό μέτωπο της ΕΕ, όταν ανάγκασε τους πρόσφυγες από τη Μέση Ανατολή να περάσουν τα σύνορα της Λευκορωσίας στην Πολωνία.

Παρόλα αυτά, δεν πάνε όλα όπως τα θέλει η Ρωσία. Ένας από τους διπλωμάτες δήλωσε ότι το κόστος του πολέμου στην Ουκρανία στερεί από το Σώμα της Αφρικής τη χρηματοδότηση που χρειάζεται για να πληρώνει τις λιβυκές πολιτοφυλακές, δημιουργώντας εντάσεις με τους πληρεξουσίους του και τον Χαφτάρ. «Δεν βλέπω τους Ρώσους να αναλαμβάνουν» την επιχείρηση λαθρεμπορίας μεταναστών, δήλωσε ο Karim Mezran, μόνιμος ανώτερος συνεργάτης στο Atlantic Council, αλλά «βλέπω τους Ρώσους να λένε στους ανθρώπους: Τώρα είμαι ο νέος κυβερνήτης και απλώς ακολουθείτε τις εντολές μου».

Αναζήτηση συμμάχων

Παρά τη σοβαρότητα αυτών των απειλών από τη Λιβύη, η Ιταλία και η Ελλάδα αγωνίζονται να πείσουν τους συμμάχους τους να αναλάβουν δράση. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι συζήτησε τη Λιβύη με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν σε τρίωρη συνάντηση στη Ρώμη στις 4 Ιουνίου. Η Λιβύη «είναι φυσικά ένα θέμα καίριας σημασίας τόσο για την Ιταλία όσο και για τη Γαλλία», δήλωσε Ιταλός αξιωματούχος με άμεση γνώση των συνομιλιών μεταξύ Παρισιού και Ρώμης, τονίζοντας «τις κοινές ανησυχίες, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια -όσον αφορά επίσης την αυξανόμενη παρουσία της Ρωσίας εκεί- και τη μετανάστευση».

Ο Ιταλός αξιωματούχος αναγνώρισε ωστόσο ότι υπάρχουν «αποχρώσεις» μεταξύ των θέσεων των δύο χωρών «σχετικά με τις πιθανές πολιτικές λύσεις». Η Λιβύη προστίθεται ολοένα και περισσότερο στην ατζέντα των περισσότερων διπλωματικών συνομιλιών, αλλά πρακτικά ελάχιστα συμβαίνουν. Ενώ η Ιταλία επιθυμεί απεγνωσμένα να συμμετάσχει η βαριά στρατιωτική Γαλλία, το θέμα απλώς δεν είναι τόσο ζωτικής σημασίας για το Παρίσι όσο για τη Ρώμη, και μάλιστα εκθέτει τις πρόσφατες αποτυχίες της Γαλλίας στο Μάλι και τον Νίγηρα.

«Για την Ιταλία, το ζήτημα της Λιβύης είναι πιο κεντρικό βραχυπρόθεσμα απ’ ό,τι για τη Γαλλία», δήλωσε η Virginie Collombier, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Luiss της Ρώμης και ειδική σε θέματα Λιβύης. «Πολιτικά, η γαλλική κυβέρνηση δεν έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να κλαίει για τη Ρωσία, διότι αυτό αναδεικνύει τις αποτυχίες της γαλλικής κυβέρνησης», δήλωσε η ίδια, σημειώνοντας ότι η Γαλλία έχει αποσυρθεί σταδιακά από τις αφρικανικές χώρες στην περιοχή του Σαχέλ, ενώ η Ρωσία έχει αυξήσει την παρουσία της.

Και με τις ΗΠΑ να κοιτάζουν όλο και περισσότερο προς τον Ειρηνικό, δεν υπάρχει μεγάλη ελπίδα ότι η Ουάσινγκτον θα επενδύσει πολύ πολιτικό κεφάλαιο στη σταθεροποίηση της χώρας. Το πιο χαρακτηριστικό είναι ότι η πιο πρόσφατη διακήρυξη του ΝΑΤΟ, που υπογράφηκε στις 25 Ιουνίου στη Χάγη, δεν αναφέρει καν την Αφρική.

«Κανείς δεν ήθελε να [συμπεριληφθούν] διχαστικά ζητήματα, καθώς το ΝΑΤΟ έχει πλέον μια πολύ μινιμαλιστική ατζέντα», δήλωσε ο Alessandro Marrone, επικεφαλής του προγράμματος άμυνας, ασφάλειας και διαστήματος στο think tank Istituto Affari Internazionali με έδρα τη Ρώμη. Αυτό είναι ένα πικρό χάπι για τους Ιταλούς. Η Ρώμη πρέπει «τώρα να αντιμετωπίσει αυτή την πραγματικότητα», πρόσθεσε ο Marrone.

• Ελλάδα
• Ιταλία
• Λιβύη
• μετανάστες
• Ρωσία