Politico: Στα χέρια του Πούτιν οι εγγυήσεις για την ασφάλεια της Ουκρανίας – Ρωσία, ΗΠΑ και η εύθραυστη ειρήνη

Στις αρχές του 2025, ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια σοβαρή διπλωματική αντιπαράθεση στο Οβάλ Γραφείο με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς. Από τότε, οι σχέσεις μεταξύ Κιέβου και Ουάσινγκτον έχουν περάσει από διάφορα στάδια, με τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφάλειας να παραμένουν κρίσιμος παράγοντας για το μέλλον της Ουκρανίας.

Σύμφωνα με τον Εντ Άρνολντ του Politico, η Ευρώπη προσπάθησε να αντισταθμίσει το περιστατικό, ενισχύοντας την υποστήριξη προς την Ουκρανία και διασφαλίζοντας τη συμμετοχή των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή προσπάθεια.

Τον Μάρτιο, ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Σταρμερ και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσαν τη δημιουργία μιας «συμμαχίας των προθύμων» 34 χωρών, με στόχο την ενίσχυση του ευρωπαϊκού ρόλου στην ασφάλεια και κυριαρχία της Ουκρανίας. Τον Σεπτέμβριο, ο Μακρόν επιβεβαίωσε ότι 26 χώρες δεσμεύτηκαν να στείλουν στρατεύματα στο πλαίσιο μιας πολυεθνικής δύναμης για την Ουκρανία, «την επομένη μιας κατάπαυσης του πυρός ή μιας ειρηνευτικής συμφωνίας».

Ωστόσο, παρά τις ευρωπαϊκές προσπάθειες, η πραγματική σταθερότητα εξαρτάται από τις εγγυήσεις ασφάλειας των ΗΠΑ. Χωρίς την αμερικανική υποστήριξη, η Ευρώπη δεν θα μπορούσε να αναπτύξει την πολυεθνική δύναμη, και η δέσμευση της Ουάσινγκτον παραμένει κρίσιμη για τη συνέχεια του πολέμου και την προοπτική ειρήνης.

Η ρωσική ισχύς και οι σκιές του παρελθόντος

Παράλληλα, η πραγματική στρατηγική ισχύς παραμένει στα χέρια της Ρωσίας. Η συλλογική μνήμη της Ουκρανίας για το Μνημόνιο της Βουδαπέστης του 1994 —το οποίο εξασφάλιζε εγγυήσεις από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και το Ηνωμένο Βασίλειο με αντάλλαγμα την παράδοση των πυρηνικών όπλων της Ουκρανίας— αφήνει ακόμα βαριά σκιά στις τρέχουσες διαπραγματεύσεις.  Ο Ζελένσκι φέρεται διατεθειμένος να εγκαταλείψει την προσπάθεια ένταξης στο ΝΑΤΟ, που η συμμαχία θεωρεί αμετάκλητο προαπαιτούμενο, με αντάλλαγμα ισχυρές αμερικανικές εγγυήσεις. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη προτείνει «υψηλού επιπέδου» εγγυήσεις, με την επισήμανση ότι η προσφορά αυτή δεν θα είναι διαρκής, γεγονός που πιέζει τον Ουκρανό πρόεδρο να αποδεχτεί την παρούσα συμφωνία.  Οι εγγυήσεις αυτές θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν ακόμη και την παράδοση πυραύλων κρουζ Tomahawk, με βεληνεκές 1.000 χιλιομέτρων —μια τεχνολογία που έχουν λάβει στο παρελθόν μόνο τέσσερις σύμμαχοι των ΗΠΑ. Η ενίσχυση αυτή θα επέτρεπε στην Ουκρανία να πλήξει πολιτικά και στρατιωτικά κέντρα στη Ρωσία, αποτρέποντας πιθανές επιθέσεις, χωρίς όμως να αποτελεί πανάκεια.

Σημαντικό είναι επίσης ότι, σε αντίθεση με το Μνημόνιο της Βουδαπέστης, οι νέες εγγυήσεις αναμένεται να έχουν νομική ισχύ, με επικύρωση από τη Βουλή και τη Γερουσία των ΗΠΑ και τελική έγκριση από τον πρόεδρο. Μια τέτοια επίσημη δέσμευση θα εξασφάλιζε μεγαλύτερη σταθερότητα και μακροπρόθεσμη προστασία, ανάλογη με άλλες διμερείς συμφωνίες των ΗΠΑ με χώρες όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα.

Οι προκλήσεις της εφαρμογής και η αβεβαιότητα

Ωστόσο, ακόμα και με επίσημες εγγυήσεις, η ασφάλεια παραμένει εύθραυστη. Ο Τραμπ είχε αναφέρει πως υπάρχουν «πολυάριθμοι ορισμοί του Άρθρου 5» του ΝΑΤΟ, υπογραμμίζοντας ότι η προστασία αυτή είναι ανοιχτή σε ερμηνείες και σχεδιασμένη για να αποτρέψει την άμεση εμπλοκή των ΗΠΑ σε έναν μεγάλο πόλεμο στην Ευρώπη.

Στην πράξη, οι αμοιβαίες εγγυήσεις σπάνια μεταφράζονται σε άμεση στρατιωτική δράση. Από το 2014 οι ΗΠΑ έχουν περιορισμένη υποστήριξη, εμποδίζουν την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και επιδιώκουν να αποφύγουν την άμεση ανάμειξη στον πόλεμο. Παράλληλα, η Ρωσία παραμένει ισχυρός διαπραγματευτικός παράγοντας. Οι συνομιλίες ΗΠΑ-Ρωσίας συνεχίζονται, και η θέση του Πούτιν είναι καθοριστική. Η Ρωσία απαιτεί ευρύτερη συμφωνία για την ασφάλεια της Ευρώπης, όπως φάνηκε από το αρχικό 28 σημείων σχέδιο ειρήνης, ενώ η άρνηση υποχώρησης από τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις της καθιστά αβέβαιη οποιαδήποτε συμφωνία. Τελικά, όσο ισχυρές κι αν φαίνονται οι αμερικανικές εγγυήσεις, η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από την ερμηνεία και τη στάση του Πούτιν, διατηρώντας την Ουκρανία σε ένα αβέβαιο και κρίσιμο γεωπολιτικό πλαίσιο.

• Βλαντιμίρ Πούτιν
• Πόλεμος στην Ουκρανία