Politico: Το σχέδιο της Κύπρου για αποκλιμάκωση των εντάσεων με την Τουρκία

Η Κύπρος σκοπεύει να αξιοποιήσει την επερχόμενη προεδρία της στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να μειώσει τις εντάσεις με την Τουρκία, συνδέοντας τη βελτίωση των ευρωτουρκικών σχέσεων με πρόοδο στο ζήτημα της ένταξής της στους μηχανισμούς του ΝΑΤΟ. Αυτό δήλωσε ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, σε συνέντευξή του στο POLITICO.

Κεντρικό σημείο της πρότασης, σύμφωνα με τον Κύπριο Πρόεδρο, είναι η αποδοχή από την Άγκυρα της συμμετοχής της Κύπρου στο πρόγραμμα Partnership for Peace (PfP), το οποίο θεωρείται το πρώτο ουσιαστικό βήμα προς τη μελλοντική ένταξη στο ΝΑΤΟ. Σε αντάλλαγμα, η Λευκωσία θα μπορούσε σταδιακά να άρει τα εμπόδια που θέτει σήμερα στη στενότερη συνεργασία Ευρωπαϊκής Ένωσης – Τουρκίας.

«Μπορούμε να φανταστούμε μια προσέγγιση βήμα προς βήμα: συγκεκριμένα βήματα από την Τουρκία για την ένταξη της Κύπρου στο PfP και, παράλληλα, θετικές κινήσεις στις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας, πάντα σε συνδυασμό με την επανέναρξη των συνομιλιών για λύση του Κυπριακού, στο συμφωνημένο πλαίσιο», δήλωσε ο Χριστοδουλίδης. Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας αποκάλυψε ότι έχει ήδη συζητήσει αυτή την πρόταση τόσο με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, όσο και με τον Γερμανό Καγκελάριο, Φρίντριχ Μερτς.

ΝΑΤΟ, βέτο και πολιτικές συνθήκες

Ο Νίκος Χριστοδουλίδης χαρακτήρισε την ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ «φυσική εξέλιξη», η οποία όμως δεν έχει υλοποιηθεί εξαιτίας «πολιτικών συνθηκών». Στο ΝΑΤΟ, κάθε κράτος-μέλος έχει δικαίωμα βέτο και η Τουρκία αρνείται μέχρι σήμερα να επιτρέψει την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παράλληλα, Κύπρος και Ελλάδα μπλοκάρουν τη συμμετοχή της Τουρκίας σε κοινά εξοπλιστικά προγράμματα που χρηματοδοτούνται από το ευρωπαϊκό σχέδιο SAFE (Security Action for Europe), ύψους 150 δισ. ευρώ.

Ο Κύπριος Πρόεδρος, ωστόσο, επεσήμανε ότι «η ίδια η Τουρκία έχει αποκλείσει τον εαυτό της» από το SAFE, καθώς δεν έχει συνάψει συμφωνία ασφάλειας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. «Υπάρχουν σαφείς προϋποθέσεις για τη συμμετοχή στο SAFE, όπως και στη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ. Δεν είναι διαδικασία “αλά καρτ”», υπογράμμισε.

Ελλάδα και Κύπρος, επίσης, αρνούνται τη συμμετοχή της Τουρκίας στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας (EDA). Σε απάντηση, η Άγκυρα μπλοκάρει την ανταλλαγή διαβαθμισμένων πληροφοριών του ΝΑΤΟ με τον EDA.

Ανησυχίες στις Βρυξέλλες και το ΝΑΤΟ

Διπλωμάτες σε ΝΑΤΟ και ΕΕ εκφράζουν ανησυχίες ότι η κυπριακή προεδρία μπορεί να επιδεινώσει τις ήδη τεταμένες σχέσεις με την Τουρκία, σε μια περίοδο που η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες και να εμβαθύνει τη στρατιωτική συνεργασία με την Άγκυρα.

Η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη από το 1974, όταν τουρκικές δυνάμεις εισέβαλαν στο νησί μετά από πραξικόπημα που υποστηρίχθηκε από τη χούντα των Αθηνών. Η Τουρκία δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία — κράτος-μέλος της ΕΕ και τη μόνη διεθνώς αναγνωρισμένη αρχή στο νησί — ενώ το ψευδοκράτος στα κατεχόμενα αναγνωρίζεται αποκλειστικά από την Άγκυρα.

Η ατζέντα της κυπριακής προεδρίας

Όταν η Κύπρος αναλάβει την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ τον Ιανουάριο, θα έχει τη δυνατότητα να καθορίσει την ατζέντα των υπουργικών συναντήσεων και να ηγηθεί των διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι η Λευκωσία γνωρίζει τον θεσμικό της ρόλο και ότι προτίθεται να προσκαλέσει ακόμη και τον Τούρκο Πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στην άτυπη σύνοδο του Συμβουλίου που θα πραγματοποιηθεί στην Κύπρο στις 23–24 Απριλίου. Παρότι η Κύπρος δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ, η άμυνα, η ασφάλεια και ο πόλεμος στην Ουκρανία θα βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα της προεδρίας.

Ουκρανία, ΗΠΑ και γεωπολιτική στροφή

Κεντρικό θέμα θα είναι και η διαμόρφωση της ευρωπαϊκής στάσης απέναντι στο ειρηνευτικό σχέδιο για την Ουκρανία που προωθεί ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. «Μπορεί να μην είναι τέλειο, αλλά είναι σημαντικό να υπάρχει μια πρόταση στο τραπέζι», σχολίασε ο Χριστοδουλίδης.

Τόνισε, επίσης, ότι η εκλογή Τραμπ στέλνει σαφές μήνυμα στην Ευρώπη πως «οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να θεωρούνται δεδομένες», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συνεργασία και αυτονομία.

Παρά το γεγονός ότι δεν είναι μέλος της Συμμαχίας, η Κύπρος συνεργάζεται στενά με τις ΗΠΑ, ώστε ο εξοπλισμός και η οργάνωση της Εθνικής Φρουράς να ευθυγραμμίζονται με τα πρότυπα του ΝΑΤΟ, έως ότου το πολιτικό πλαίσιο επιτρέψει την ένταξη.

Τα τελευταία χρόνια, και ιδίως μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Λευκωσία ενισχύει σημαντικά τους δεσμούς της με την Ουάσιγκτον, απομακρυνόμενη από τις παραδοσιακές της σχέσεις με τη Μόσχα.

Το Κυπριακό και η προοπτική Σένγκεν

Η κυπριακή προεδρία θα επιδιώξει επίσης επανεκκίνηση των προσπαθειών για επίλυση του Κυπριακού. Οι συνομιλίες έχουν ουσιαστικά παγώσει από το 2017, ωστόσο υπάρχει συγκρατημένη αισιοδοξία μετά την εκλογή του μετριοπαθούς Τουρκοκύπριου ηγέτη, Τουφάν Ερχουρμάν. Ο Χριστοδουλίδης και ο Ερχουρμάν θα συμμετάσχουν σε τριμερή συνάντηση με την προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν — την πρώτη τέτοια συνάντηση εδώ και αρκετά χρόνια.

«Αφενός πρέπει να επαναβεβαιώσουμε τις συγκλίσεις που είχαν επιτευχθεί έως το 2017 και αφετέρου να ξεκινήσουμε ξανά ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Αν υπάρξει πραγματική πολιτική βούληση, πιστεύω ότι λύση είναι εφικτή», δήλωσε. Τέλος, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας ανέφερε ότι στόχος της Λευκωσίας είναι η ένταξη της Κύπρου στη ζώνη Σένγκεν εντός του επόμενου έτους. Παρά τις ανησυχίες για πιθανή «σκληρή» γραμμή κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής, ο ίδιος διαβεβαίωσε ότι η ελεύθερη διακίνηση των Τουρκοκυπρίων δεν θα επηρεαστεί.

• Κύπρος
• ΝΑΤΟ
• Συμβούλιο Ευρωπαϊκής Ένωσης
• Του​ρκία