Πολιτικός Γάμος: Καθιερώθηκε το 1982 – Οι πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις της εποχής – Το ιστορικό και οι πρώτες απόπειρες

Ο πολιτικός γάμος, μπορεί να θεωρείται δεδομένο στις μέρες μας, όμως δεν έχει μεγάλη ιστορία. Ο πολιτικός γάμος δεν έχει πολύ μακρά ιστορία στη χώρα μας, καθώς εισήχθη ως επίσημος θεσμός μόλις το 1982 από την πρώτη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ με πρωθυπουργό τον Ανδρέα Παπανδρέου.

Στις 17 Φεβρουαρίου 1982, μέσα σε θύελλα αντιδράσεων από την ελληνική εκκλησία και συντηρητικούς κύκλους της χώρας, εισάγεται στη Βουλή το νομοσχέδιο για την καθιέρωση του πολιτικού γάμου στην Ελλάδα.

Έως και το 1982 η Ελλάδα ήταν η μοναδική χώρα της Ευρώπης που αναγνώριζε την ιερολογία ως μοναδικό τρόπο τέλεσης του γάμου.

Μέχρι τότε ίσχυε η υποχρεωτική ιερολογία του γάμου – ο θρησκευτικός δηλαδή γάμος – σε μία “καθολική” επικράτηση της Εκκλησίας στο θεσμικό κομμάτι της Ελλάδας. Σημειωτέον ότι ο θρησκευτικός γάμος είχε καθιερωθεί με Νεαρά του αυτοκράτορα Λέοντος ΣΤ’ του Σοφού το 893 μ.Χ. («Μη ερρώσθαι τα συνοικέσια άνευ της ιεράς ευλογίας»).

Στην περίπτωση ζευγαριών με διαφορετικό θρήσκευμα, ένας από τους δύο συζύγους έπρεπε να ασπασθεί το θρήσκευμα του άλλου, που στις περισσότερες περιπτώσεις σήμαινε να βαπτισθεί χριστιανός ορθόδοξος. Επίσης, θεωρούνταν ανυπόστατοι γάμοι θρησκευτικών μειονοτήτων, όπως των Μαρτύρων του Ιεχωβά, (η θρησκεία τους δεν αναγνωριζόταν από την Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία), καθώς και οι πολιτικοί γάμοι που είχαν γίνει από Έλληνες στο εξωτερικό

Η ελληνική πολιτεία, αναγνωρίζοντας μόνο τον θρησκευτικό γάμο έως το 1982, παραβίαζε τη θεμελιώδη αρχή της θρησκευτικής ελευθερίας και δημιουργούσε μία σειρά από προσωπικά αδιέξοδα σε αλλόθρησκους, άθεους και όσους ήθελαν να συνάψουν τέταρτο γάμο.

Θεσμοθετήθηκε με τον νόμο 1250/82 (ΦΕΚ Α 46/07.04.1982), που κατέστησε ίσου κύρους τον πολιτικό και τον θρησκευτικό γάμο (διαζευκτικό σύστημα), χωρίς ο νομοθέτης να προχωρήσει στο υποχρεωτικό του πολιτικού γάμου, όπως ζητούσε η προοδευτική διανόηση και ήταν το καθεστώς στις Δυτικές Χώρες.

Οι αντιδράσεις της εκκλησίας

Μεγάλη ήταν η αντίδραση στο χώρο της Εκκλησίας, η οποία κάμφθηκε από τη διάθεση συνδιαλλαγής του τότε αρχιεπισκόπου Σεραφείμ.

Ο Μητροπολίτης Πειραιά Καλλίνικος είχε απειλήσει ότι όσοι κάνουν πολιτικό γάμο δεν «θα μπορούν να κοινωνούν, δεν θα παρίστανται ανάδοχοι στις βαπτίσεις των παιδιών και δεν θα κηδεύονται»! Ο γνωστός για τις ακραίες ιδέες του, Μητροπολίτης Φλώρινας, Αυγουστίνος Καντιώτης, το πήγε ένα βήμα παραπέρα: απείλησε με αφορισμούς όσους επιλέγουν το δημαρχείο αντί της εκκλησίας και το έκανε μάλιστα πράξη, αρνούμενος να βαφτίσει τα παιδιά όσων είχαν υποπέσει στο… αμάρτημα.

Η κυβέρνηση Παπανδρέου είχε καταλήξει σε συμβιβασμό με την ελληνική εκκλησία, ορίζοντας τον πολιτικό γάμο ίσο με τον θρησκευτικό και όχι κάνοντας τον πολιτικό υποχρεωτικό με τον θρησκευτικό προαιρετικό, όπως ίσχυε σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες

Το σχετικό νομοσχέδιο εισήχθη προς συζήτηση στη Βουλή στις 17 Φεβρουαρίου 1982 και ψηφίστηκε στις 22 Μαρτίου, με τις αρνητικές ψήφους της Νέας Δημοκρατίας. Με το Προεδρικό Διάταγμα 391 (ΦΕΚ Α 73/18.06.1982) καθορίζονται οι λεπτομέρειες για την τέλεση του πολιτικού γάμου.

Ο πρώτος πολιτικός γάμος στην Ελλάδα

Ο νόμος πέρασε και ο πρώτος πολιτικός γάμος στην χώρα έγινε στο χωριό Φραντάτο της Ικαρίας, ανάμεσα στον Δημήτρη Μαύρο από τη Νάξο και την Σταματούλα Πλακίδα από την Ικαριά.

Σε επίπεδο δημοφιλίας, η κυριαρχία του θρησκευτικού γάμου έναντι του πολιτικού υπήρξε σχεδόν απόλυτη μέχρι την αλλαγή του αιώνα, με το ποσοστό των θρησκευτικών γάμων να ξεπερνά το 90% του συνολικού αριθμού τους. Η θρησκευτικότητα του λαού μας, αλλά και η τάση επίδειξης του νεοέλληνα, λόγω και της λαμπρότητας της τελετής, συνέβαλαν στη συντριπτική αποδοχή του θρησκευτικού γάμου από την ελληνική κοινωνία.

Από την άλλη πλευρά, οι δημοτικές αρχές, που έχουν αναλάβει την τέλεση των πολιτικών γάμων, τον αντιμετώπιζαν μάλλον ως μία απλή διεκπεραιωτική πράξη, όπως η έκδοση ενός πιστοποιητικού.

Τα πράγματα άρχιζαν να αλλάζουν από τα πρώτα χρόνια του 21ου αιώνα. Ο πολιτικός γάμος άρχισε να κερδίσει σταδιακά έδαφος και το 2012 έγινε η μεγάλη ανατροπή, βοηθούσης και της οικονομικής κρίσης. Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), που ανακοινώθηκαν την 1η Αυγούστου του 2013, οι πολιτικοί γάμοι ξεπέρασαν για πρώτη φορά τους θρησκευτικούς (51,8% έναντι 48,2%).

Προηγούμενες απόπειρες

 

Μία πρώτη απόπειρα για την εισαγωγή του πολιτικού γάμου στην Ελλάδα είχε γίνει στις 10 Μαρτίου του 1926 από τον Υπουργό Δικαιοσύνης, Ιωσήφ Κούνδουρο, αλλά η πρότασή του απορρίφθηκε από τον δικτάτορα Θεόδωρο Πάγκαλο.

Το 1932 επί Ελευθερίου Βενιζέλου, στα πλαίσια της Αναθεωρητικής Επιτροπής υπό τον Κωνσταντίνο Δεμερτζή, είχε γίνει νέα απόπειρα καθιέρωσης του στα πλαίσια της θέσπισης νέου οικογενειακού δικαίου στην χώρα. Η πρόταση είχε μειοψηφήσει, αφού μόνο δύο φωτισμένοι νομικοί της εποχής την είχαν ψηφίσει. Ο Αλέξανδρος Σβώλος και ο Κυριάκος Βαρβαρέσος.

Περισσότεροι οι πολιτικοί γάμοι σήμερα στην Ελλάδα

Τα τελευταία χρόνια, και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, αλλά και έπειτα από αυτή, ο πολιτικός γάμος έχει γίνει πολύ αγαπητός και έχει κατακτήσει την πρώτη θέση σε προτίμηση ανάμεσα στα ζευγάρια που σκέφτονται να περάσουν το υπόλοιπο της ζωής τους μαζί.

Αυτό συμβαίνει κυρίως γιατί μέσω του πολιτικού γάμου, δίνεται η δυνατότητα στα ζευγάρια να λύσουν, κυρίως, πρακτικά ζητήματα, όπως την αναγνώριση των παιδιών ή και περιουσιακά θέματα. Μάλιστα, έπειτα από τον πολιτικό γάμο αποφαζίσουν στη συνέχεια να προχωρήσουν και σε έναν θρησκευτικό, ενώ είναι πλέον συχνό το φαινόμενο μαζί με το μυστήριο να τελείται και η βάπτιση των παιδιών τους.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), που ανακοινώθηκαν την 1η Αυγούστου του 2013, οι πολιτικοί γάμοι ξεπέρασαν για πρώτη φορά τους θρησκευτικούς (51,8% έναντι 48,2%).

• πολιτικός γάμος