Πραξικόπημα – οπερέτα

Ένα ακόμη επεισόδιο στο δράμα που ζει η πολύπαθη Βενεζουέλα ήρθε να προστεθεί την περασμένη Τρίτη: Τα ξημερώματα, ο αυτοανακηρυχθέντας πρόεδρος -αναγνωριζόμενος από τις ΗΠΑ- Χουάν Γκουαϊδό, έξω από μια αεροπορική βάση του Καράκας, περιστοιχιζόμενος από ένστολους κάλεσε σε εξέγερση κατά του Νικολάς Μαδούρο και διαβεβαίωσε ότι ο στρατός τάχθηκε με το μέρος του.

Κατά τη διάρκεια των εξελίξεων που ακολούθησαν της δήλωσης Γκουαϊδό, δύο πράγματα κατέστησαν σαφή:

1. Παρά τα λεγόμενα του Γκουαϊδό, τελικά τον ακολούθησε ένα μικρό μέρος μονάχα του στρατεύματος της Βενεζουέλας και σίγουρα όχι διοικητές μονάδων, στρατηγοί ή έστω αξιωματικοί. Επρόκειτο για οπλίτες, και σίγουρα όχι στους αριθμούς που ανέμενε η αντιπολίτευση ώστε το κάλεσμα του «προέδρου» να είχε μετατραπεί σε μια ενέργεια ανατροπής του Μαδούρο, πολλώ δε μάλλον αυτή να είχε αποτελέσματα.
2. Αλλά και οι πολίτες δεν φάνηκαν να αντιδρούν μαζικά και να ακολουθούν τον Γκουαϊδό στους δρόμους. Υπήρξαν συγκεντρώσεις έξω από την αεροπορική βάση, σημειώθηκαν επεισόδια, υπήρξε απόπειρα να πραγματοποιηθεί πορεία προς το προεδρικό μέγαρο του Καράκας, ωστόσο όλα αυτά γρήγορα ξεφούσκωσαν.

Στο τέλος της ημέρας ο Μαδούρο δήλωνε μέσω διαγγέλματος πως βγήκε νικητής, διαβεβαίωνε πως οι στρατηγοί και συνολικά οι Ένοπλες Δυνάμεις ήταν με το πλευρό του και ορκιζόταν «εκδίκηση κατά των προδοτών».

Για να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλο μας, αυτό που έλαβε χώρα στην Βενεζουέλα ήταν νέτα – σκέτα πραξικόπημα: Ούτε εξέγερση κατά ενός [πράγματι] αυταρχικού καθεστώτος, ούτε αυθόρμητη έκφραση του βενεζουελάνικου λαού κατά του Μαδούρο. Ήταν μια κακοσχεδιασμένη επιχείρηση ανατροπής του Μαδούρο, με την αντιπολίτευση να παίζει με πολύ άτσαλο τρόπο ένα πολύ αδύναμο χαρτί, όπως παρατηρούν διεθνείς αναλυτές.

Και αυτό γιατί:

1. Ο Γκουαϊδό επέλεξε να κάνει την αρχική δήλωσή του μέσω του Twitter και όχι να καταλάβει έναν τηλεοπτικό σταθμό και να προχωρήσει στο διάγγελμά του ή να  απευθυνθεί στους δημοσιογράφους. Δηλαδή δεν ακολούθησε τον πατροπαράδοτο τρόπο που χρησιμοποιούν και χρησιμοποίησαν όλοι οι επίδοξοι πραξικοπηματίες ανά τον πλανήτη. Με άλλα λόγια, το μήνυμα ήταν εξ αρχής αδύναμο, δεν μπόρεσε να έχει ευρύτατη απεύθυνση σε πλατιές μάζες [που ας μην ξεχνάμε με τα ποσοστά φτώχειας που έχει η Βενεζουέλα, δεν είναι γνωστό πόσοι διαθέτουν smartphones]. Απέτυχε δηλαδή να δημιουργήσει ένα γεγονός με δυναμική αυτοεκπληρούμενης προφητείας, κυρίως όμως δεν κατάφερε να διασφαλίσει ότι το μήνυμα θα φτάσει στους «παίκτες» του συστήματος που επηρεάζουν τις εξελίξεις, ώστε αυτοί να αναγκαστούν εν μέσω αρχικής σύγχυσης να διαλέξουν πλευρά.
2. Ο αυτοανακηρυχθής πρόεδρος αγνόησε τη δύναμη της εικόνας: Η εικόνα ενός βίντεο με δήλωση που καλεί σε εξέγερση, έξω από μια στρατιωτική βάση της πρωτεύουσας, είναι βαθύτατα σημειολογική, ωστόσο αυτή δεν αρκεί από μόνη της για να δημιουργήσει δυναμική ανατροπής. Στο πλευρό του Γκουαϊδό, στο βίντεο φάνηκαν μονάχα μερικοί οπλίτες, και όχι σημαντικοί στρατιωτικοί διοικητές, ούτε καν ο διοικητής της βάσης απ όπου έκανε το κάλεσμά του προς το λαό της Βενεζουέλας. Αυτό από μόνο του κατέδειξε το γεγονός ότι η απόπειρα πραξικοπήματος δεν απολάμβανε τη στήριξη των στρατηγών. Και εφόσον δεν υπήρχε τέτοια στήριξη θα ήταν αδύνατο να αυτομολήσουν στο πλευρό της αντιπολίτευσης μεγάλοι στρατιωτικοί σχηματισμοί που θα άλλαζαν υπέρ του το συσχετισμό δυνάμεων και θα ανάγκαζαν τον Μαδούρο να αποχωρήσει οικειοθελώς από την εξουσία.
3. Συνεπακόλουθα, και αυτό φάνηκε από την πορεία των εξελίξεων, ο Γκουαΐδό δεν είχε τη στήριξη του στρατιωτικού κατεστημένου, γεγονός που εκ των πραγμάτων μείωσε δραματικά τις πιθανότητες επιτυχίας του όλου εγχειρήματος. Είναι άγνωστο τι συνέβη στο παρασκήνιο και εάν υπήρχαν επαφές με αξιωματικούς και πόσο αυτές προχώρησαν. Δημοσιογράφος στη Βενεζουέλα αποκάλυψε ότι υπήρξαν επαφές -με ανώτατα στελέχη της στρατιωτικής διοίκησης- και μάλιστα σε προχωρημένο στάδιο. Η απόπειρα πραξικοπήματος όμως επισπεύστηκε[υπό το φόβο σύλληψης του ηγέτη της αντιπολίτευσης] και ο στρατός έκανε πίσω και απέσυρε τις διαβεβαιώσεις του (;) προς τον Γκουαϊδό. Ακόμη ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι πως την περιβόητη δήλωση την έκανε ΕΞΩ από την αεροπορική βάση [η οποία θεωρείται ήσσονος στρατηγικής σημασίας, άσχετα με τι ειπώθηκε από διάφορους ειδικούς επί των θεμάτων της Βενεζουέλας στα ελληνικά ΜΜΕ] και δεν επιχείρησε να την καταλάβει, για να κάνει επίδειξη δύναμης. Όπως αποδείχθηκε κατά τη διάρκεια της ημέρας, οι στρατιωτικοί της εν λόγω βάσης ήταν πιστοί στο Μαδούρο.
4. Ο Μαδούρο παρά το γεγονός ότι θεωρείται τύραννος από τη Δύση, παρά το γεγονός ότι πράγματι ασκεί με εξόχως αυταρχικό τρόπο τα καθήκοντά του, ακόμη θεωρείται νομιμοποιημένος πολιτικά στα μάτια των βενεζουελάνων. Με άλλα λόγια ακόμη κρατάει στη θέση του παρά τις σφοδρές αντιδράσεις, φαίνεται ανθεκτικός και απολαμβάνει τη στήριξη σημαντικών κομματιών του γραφειοκρατικού κατεστημένου, αλλά και μεγάλης μερίδας των πολιτών. Ειδάλλως θα είχε ήδη καταρρεύσει το καθεστώς του υπό το βάρος της λαϊκής πίεσης και των κυρώσεων των δυτικών χωρών σε βάρος της Βενεζουέλας, κάτι το οποίο προς το παρόν δεν έχει συμβεί.

Έχοντας υπόψη αυτά τα δεδομένα, μπορούμε να υποθέσουμε πως ο Γκουαϊδό, είτε:

• Ήταν τόσο αφελής που δεν γνώριζε πώς λειτουργεί ένα πραξικόπημα και πάνω στην απόγνωσή του να ανακτήσει τη χαμένη ορμή [που απέκτησε έπειτα από την αυτοανακήρυξη του ως πρόεδρος και την αναγνώρισή του από τη Δύση] το αποτόλμησε, ρίχνοντας μια αποτυχημένη πολιτική ζαριά.
• Έλαβε τις απαραίτητες διαβεβαιώσεις από τους στενούς συμμάχους του -ΗΠΑ, Κολομβία, Βραζιλία- πως εάν προχωρήσει ανεξαρτήτως συσχετισμού δυνάμεων θα έχει άφθονη πολιτική και υλική στήριξη. Αυτό μοιάζει ως το πιο πιθανό σενάριο, εάν παρατηρήσει κανείς τις τοποθετήσεις των τριών αυτών χωρών κατά την εξέλιξη των γεγονότων · ιδίως οι Ηνωμένες Πολιτείες στήριξαν ψυχή τε και σώματι την απόπειρα κατάληψης της εξουσίας, τόσο σε διπλωματικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο προπαγάνδας. Μέχρι και ο Τζον Μπολτον, σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του Τραμπ σε βίντεο του απευθύνθηκε προς τους υπουργούς του Μαδούρο, απειλώντας τους και ζητώντας τους να ρίξουν οι ίδιοι τον εκλεγμένο πρόεδρο. Επιπρόσθετα, επαναλήφθηκαν και οι απειλές περί στρατιωτικής επέμβασης, στο πλευρό της αντιπολίτευσης. Με άλλα λόγια αποδείχθηκε η εμπλοκή της Ουάσινγκτον για πολλοστή φορά στα εσωτερικά μιας χώρας και προστέθηκε ακόμη μια απόπειρα πραξικοπήματος στο πλούσιο παλμαρέ της υπερδύναμης.

Ό,τι και να συμβαίνει, είναι πραγματικά οξύμωρο να προσπαθείς να απομακρύνεις ένα αυταρχικό καθεστώς – που ωστόσο είναι δημοκρατικά εκλεγμένο, παρά τις παρατυπίες στις εκλογές- με έναν εξίσου αυταρχικό τρόπο. Καταδεικνύει τις «δημοκρατικές» ευαισθησίες της αντιπολίτευσης στη Βενεζουέλα, ευαισθησίες που έχει δείξει και κατά το παρελθόν σε αντίστοιχες απόπειρες πραξικοπήματος.

Μικρό σχόλιο έναντι επιλόγου: Μπορεί οι εδώ εγχώριοι πολιτικοί, δημοσιολογούντες, και συγγενείς πολιτικών αρχηγών να μην τολμούν να αποκαλέσουν τα πράγματα με το όνομά τους, δηλαδή δεν τολμούν να εκστομίσουν τη λέξη πραξικόπημα και να κάνουν λόγο ακόμα και για επανάσταση, ωστόσο τα μεγαλύτερα ραδιοτηλεοπτικά μέσα του κόσμου μιλούν «για πραξικόπημα, που απέτυχε παταγωδώς». Γιατί αν η αλήθεια δεν μας βολεύει για το αφήγημα που στήνουμε με τόσο κόπο για την κυβέρνηση της Βενεζουέλας «και την αγαστή συνεργασία» με τους εν Ελλάδι «Μαδουριστές» του ΣΥΡΙΖΑ, τόσο το χειρότερο για την αλήθεια.

• Βενεζουέλα
• Νικολάς Μαδούρο
• Χουάν Γκουαϊδό