Reuters: Eκρηκτική άνοδος της ακροδεξιάς στην Ισπανία – Το 21% νοσταλγεί τον Φράνκο και προτιμούν αυταρχική κυβέρνηση – Τι αποκαλύπτει δημοσκόπηση

Η Ισπανία συνεχίζει να παλεύει με τα τραύματα του Φραφρανκισμού, ενώ η ακροδεξιά κερδίζει έδαφος ανάμεσα στους νέους ψηφοφόρους, τροφοδοτούμενη από κοινωνικά δίκτυα και αμφιλεγόμενες αναγνώσεις της ιστορίας. Η αντιπαράθεση μεταξύ κυβέρνησης και πολιτικών δυνάμεων που επιδιώκουν την αναβίωση των ιδεών του Φράνκο αναδεικνύει τα βαθιά ρήγματα της ισπανικής κοινωνίας. 

Από την ανάληψη της εξουσίας το 2018, η σοσιαλιστική κυβέρνηση του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ έχει εντείνει τις προσπάθειες για την αντιμετώπιση της κληρονομιάς του Φράνκο.

Στα μέτρα της κυβέρνησης περιλαμβάνονται:

1. Η εκταφή των θυμάτων του φρανκισμού.
2. Η αναγνώριση ιστορικών χώρων καταπίεσης ως «τόπων δημοκρατικής μνήμης».
3. Η απομάκρυνση συμβόλων της φρανκικής περιόδου από δημόσιους χώρους.
4. Εκστρατείες ενημέρωσης για τα οφέλη της δημοκρατίας.

Ωστόσο, οι συντηρητικοί του Λαϊκού Κόμματος (PP) και το ακροδεξιό Vox αμφισβητούν αυτά τα μέτρα στο δικαστήριο, χαρακτηρίζοντάς τα διχαστικά και μεροληπτικά.

Σύμφωνα με το BBC, η πρόσφατη έρευνα της κρατικής εταιρείας δημοσκοπήσεων CIS έδειξε ότι περισσότεροι από ένας στους πέντε – το 21,3% – των Ισπανών θεωρούν την εποχή του Φράνκο «καλή» ή «πολύ καλή» για τη χώρα, σε σύγκριση με το 11,2% όταν τους τέθηκε παρόμοιο ερώτημα το 2000.

Σε μια άλλη δημοσκόπηση της CIS τον Ιούλιο, το 17,3% των Ισπανών ηλικίας 18-24 ετών δήλωσαν ότι προτιμούν μια αυταρχική κυβέρνηση από μια δημοκρατική, μια αύξηση 10 μονάδων από το 2009.

Η εκρηκτική άνοδος της ακροδεξιάς

Η άνοδος του Vox είναι ανησυχητική, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων. Σύμφωνα με έρευνες, η πρόθεση ψήφου για το κόμμα έχει φτάσει το 18,9% τον Ιούλιο του 2025, με σημαντική αύξηση από τα χαμηλά ποσοστά του 2019. Η υποστήριξη των νέων, ειδικά των ανδρών, έχει επίσης αυξηθεί από μονοψήφια ποσοστά σε διψήφια.

Ο βουλευτής του Vox, Μανουέλ Μαρισκάλ, δήλωσε ότι τα κοινωνικά δίκτυα βοηθούν πολλούς νέους να αντιληφθούν την εποχή μετά τον Ισπανικό Εμφύλιο ως περίοδο ανασυγκρότησης και προόδου, αντί για σκοτεινά χρόνια καταπίεσης.

Ο ιστορικός Στίβεν Φόρτι, του Αυτόνομου Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, επισημαίνει ότι τα κοινωνικά δίκτυα καλλιεργούν την εγγύτητα με τον αυταρχισμό, μαζί με αντιεξουσιαστικά και αναθεωρητικά αφηγήματα. «Είναι προφανές ότι οι νέοι σήμερα δεν έχουν βιώσει τη δικτατορία και στις περισσότερες περιπτώσεις ούτε οι γονείς τους», λέει.

Σύγκρουση αφηγημάτων

Υπάρχει έντονη σύγκρουση μεταξύ των υπερασπιστών του Φράνκο και των ιστορικών της δημοκρατίας. Οι πρώτοι ισχυρίζονται ότι η ζωή ήταν πιο προσιτή και ασφαλής υπό τη δικτατορία, επικαλούμενοι έργα υποδομής όπως φράγματα, νοσοκομεία και δημόσια στέγαση. Παράλληλα, επισημαίνουν την «προστασία» από τον κομμουνισμό και τη διατήρηση της εθνικής ενότητας.

Οι ιστορικοί όμως υπενθυμίζουν ότι το καθεστώς Φράνκο εκτέλεσε δεκάδες χιλιάδες αντιφρονούντες, διατηρούσε δίκτυο φυλακών και στρατοπέδων καταναγκαστικής εργασίας, υπέβαλε σε βασανιστήρια κρατουμένους, απαγόρευσε πολιτικά κόμματα, συνδικάτα και αυτονομιστικά κινήματα, και κατέφυγαν εκατομμύρια άνθρωποι σε εξορία για να αποφύγουν τη φτώχεια και την καταπίεση.

Τι μέλλει γενέσθαι

Η κυβέρνηση της Μαδρίτης έχει δεσμευτεί να διαλύσει το Ιδρυμα Φράνκο, μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που ιδρύθηκε από οπαδούς του δικτάτορα. Η διαδικασία αναμένεται να είναι χρονοβόρα και πιθανόν να λυθεί στα δικαστήρια.

Ο πρόεδρος του ιδρύματος, Χουάν Τσιτσαρό, δήλωσε: «Μπορούν να το σβήσουν και να το απαγορεύσουν, αλλά δεν θα σβήσουν ποτέ τις ιδέες. Οι ιδέες συνεχίζουν να ρέουν με τον χρόνο».

Από την άλλη πλευρά, ο Εμίλιο Σίλβα, επικεφαλής οργανισμού για τα θύματα του φρανκισμού, υπενθυμίζει: «Ο φρανκισμός παραμένει στην Ισπανία. Υπάρχουν εκατοντάδες ίχνη. Ο Φράνκο είναι ακόμα θαμμένος σε έναν τάφο που πληρώνω με τους φόρους μου».

Η ιστορικός Καρμίνα Γκουστράν, υπεύθυνη των κυβερνητικών εκδηλώσεων μνήμης «Ισπανία: 50 Χρόνια Ελευθερίας», τονίζει ότι η Ισπανία πρέπει να αντιμετωπίσει την παραπληροφόρηση και τις αναθεωρητικές αφηγήσεις μέσω ενίσχυσης της εκπαίδευσης και της ψηφιακής παιδείας. «Δεν μπορείς να κλείσεις ένα τραύμα που δεν έχει επουλωθεί· αν δεν καθαριστεί, θα μολυνθεί», προσθέτει.

Η Δημοκρατία και η Πρόκληση της Ιστορίας

Η Ισπανία βρίσκεται αντιμέτωπη με δύο μεγάλες προκλήσεις: την ανάγκη να αντιμετωπίσει τα ανοιχτά τραύματα του παρελθόντος και την ανησυχητική άνοδο της ακροδεξιάς. Η δύναμη των κοινωνικών δικτύων και η αμνησία της νεότερης γενιάς έχουν δώσει νέα πνοή σε αφηγήσεις που υποβαθμίζουν ή εξωραΐζουν την περίοδο της δικτατορίας. Για πολλούς, η μάχη για τη μνήμη είναι ταυτόχρονα μάχη για την ίδια τη δημοκρατία της Ισπανίας.

• ακροδεξιά
• δημοσκόπηση
• Ισπανία
• Φρανθίσκο Φράνκο